เจตนาสูตร เล่ม ๒๔

“ดูก่อนอานนท์ วิราคะมีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นผล มีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์”

“ดูก่อนอานนท์ ศีลที่เป็นกุศลมีอวิปปฏิสารเป็นผล มีอวิปปฏิสารเป็นอานิสงส์ อวิปปฎิสารมีความปราโมทย์เป็นผล มีความปราโมทย์เป็นอานิสงส์ ความปราโมทย์มีปีติเป็นผล มีปีติเป็นอานิสงส์ ปีติมีปัสสัทธิเป็นผล มีปัสสัทธิเป็นอานิสงส์ ปัสสัทธิมีสุขเป็นผล มีสุขเป็นอานิสงส์ สุขมีสมาธิเป็นผล มีสมาธิเป็นอานิสงส์ สมาธิมียถาภูตญาณทัสสนะเป็นผล มียถาภูตญาณทัสสนะ เป็นอานิสงส์ ยถาภูตญาณทัสสนะมีนิพพิทาเป็นผล มีนิพพิทาเป็นอานิสงส์ นิพพิทามีวิราคะ เป็นผล มีวิราคะเป็นอานิสงส์ วิราคะมีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นผล มีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์ ด้วยประการดังนี้แล ดูก่อนอานนท์ ศีลที่เป็นกุศลย่อมยังอรหัตให้บริบูรณ์ ด้วยประการดังนี้แล”

๒. เจตนากรณียสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่ต้องทำเจตนาก็ได้รับผล

{๒๐๙} [๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีศีลสมบูรณ์ด้วยศีลไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้อวิปปฏิสารจงเกิดขึ้นแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดา คือ อวิปปฏิสารย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้มีศีลสมบูรณ์ด้วยศีล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่มีความเดือดร้อนใจไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้ความปราโมทย์จงเกิดขึ้นแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดา คือข้อที่ความปราโมทย์ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้ไม่มีความเดือดร้อนใจ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความปราโมทย์ไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้ปีติจงเกิดขึ้นแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดา คือ ข้อที่ปีติย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้มีความปราโมทย์ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีใจมีปีติไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้กายของเราจงสงบ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดา คือ ข้อที่กายของบุคคลผู้มีใจมีปีติย่อมสงบดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายสงบไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้เราจงเสวยความสุข’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดาคือข้อที่บุคคลผู้มีกายสงบย่อมเสวยความสุขดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความสุขไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้จิตของเราจงตั้งมั่น’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดา คือ ข้อที่จิตของบุคคลผู้มีความสุขย่อมตั้งมั่นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีจิตตั้งมั่นไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้เราจงรู้จงเห็นตามความเป็นจริง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดา คือ ข้อที่บุคคลผู้มีจิตตั้งมั่นย่อมรู้เห็นตามความเป็นจริงดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้รู้เห็นตามความเป็นจริงไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้เราจงเบื่อหน่าย’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดา คือ ข้อที่บุคคลผู้รู้เห็นตามความเป็นจริงย่อมเบื่อหน่ายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เบื่อหน่ายไม่ต้องทำเจตนาว่า ‘ขอให้เราจงทำให้แจ้งซึ่งวิมุตติญาณทัสสนะ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อนี้เป็นธรรมดา คือ ข้อที่บุคคลผู้เบื่อหน่ายย่อมทำให้แจ้งซึ่งวิมุตติญาณทัสสนะได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิราคะมีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นผล มีวิมุตติญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์ นิพพิทามีวิราคะเป็นผล มีวิราคะเป็นอานิสงส์ ยถาภูตญาณทัสสนะมีนิพพิทาเป็นผล มีนิพพิทาเป็นอานิสงส์ สมาธิมี

ยถาภูตญาณทัสสนะเป็นผล มียถาภูตญาณทัสสนะเป็นอานิสงส์ สุขมีสมาธิเป็นผล มีสมาธิเป็นอานิสงส์ ปัสสัทธิมีสุขเป็นผล มีสุขเป็นอานิสงส์ ปีติมีปัสสัทธิเป็นผล มีปัสสัทธิเป็นอานิสงส์ ความปราโมทย์มีปีติเป็นผล มีปีติเป็นอานิสงส์ อวิปปฎิสารมีความปราโมทย์เป็นผล มีความปราโมทย์เป็นอานิสงส์ ศีลที่เป็นกุศลมีอวิปปฏิสารเป็นผล มีอวิปปฏิสารเป็นอานิสงส์ ด้วยประการ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายย่อมหลั่งไหลไปสู่ธรรมทั้งหลาย ธรรมทั้งหลายย่อมยังธรรมทั้งหลายให้บริบูรณ์ เพื่อจากเตภูมิกวัฏอันมิใช่ฝั่ง ไปถึงฝั่งคือนิพพาน ด้วยประการดังนี้แล”

๓. ปฐมอุปนิสสูตร

ว่าด้วยโทษแห่งความทุศีลและคุณแห่งความมีศีล สูตรที่ ๑

{๒๑๐} [๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีลผู้มีศีลวิบัติชื่อว่า มีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของภิกษุผู้มีอวิปปฏิสารวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อความปราโมทย์ไม่มี ปีติของภิกษุผู้มีความปราโมทย์วิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิ ของภิกษุผู้มีปีติวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปัสสัทธิไม่มี สุขของภิกษุ ผู้มีปัสสัทธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสุขไม่มี สัมมาสมาธิของภิกษุผู้ มีสุขวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณ ทัสสนะไม่มี นิพพิทาของภิกษุผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อนิพพิทาไม่มี วิราคะของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีวิราคะวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว---------------------------------------

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบวิบัติเสียแล้ว กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้น ย่อมถึงความบริบูรณ์ไม่ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีลผู้มีศีลวิบัติก็ชื่อว่า มีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของ ภิกษุผู้มีอวิปปฏิสารวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ... เมื่อวิราคะไม่มีวิมุตติ ญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีวิราคะวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิปปฎิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อความปราโมทย์มีอยู่ ปีติของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความปราโมทย์ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปีติมีอยู่ ปัสสัทธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปีติย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปัสสัทธิมีอยู่ สุขของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสุขมีอยู่ สัมมาสมาธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสุขย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยสัมมาสมาธิ

ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาของภิกษุผู้ ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อนิพพิทามีอยู่ วิราคะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อวิราคะ มีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความสมบูรณ์ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีล ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ... เมื่อวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย’’

--------------------------------

๔. ทุติยอุปนิสสูตร

ว่าด้วยโทษแห่งความทุศีลและคุณแห่งความมีศีล สูตรที่ ๒

{๒๑๑} [๔] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้เรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรแล้วท่านพระสารีบุตรได้กล่าวว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีลผู้มีศีลวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของภิกษุผู้มีอวิปปฏิสารวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อความปราโมทย์ไม่มี ปีติของภิกษุผู้มีความปราโมทย์วิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิ ของภิกษุผู้มีปีติวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปัสสัทธิไม่มี สุขของภิกษุผู้ มีปัสสัทธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสุขไม่มี สัมมาสมาธิของภิกษุผู้มี สุขวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว

เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาของภิกษุผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อนิพพิทาไม่มี วิราคะของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีวิราคะวิบัติ ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้วดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลายเหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบวิบัติเสียแล้ว กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความบริบูรณ์ไม่ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีล ผู้มีศีลวิบัติ ก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ ของภิกษุผู้มือวิปปฏิสารวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ... เมื่อวิราคะ ไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีวิราคะวิบัติ ก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วย