อุปนิสาสูตร ที่ ๓ เล่ม ๒๔

ศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อความปราโมทย์มีอยู่ ปีติของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความปราโมทย์ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปีติมีอยู่ ปัสสัทธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปีติย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปัสสัทธิมีอยู่ สุขของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุ ปัจจัย เมื่อสุขมีอยู่ สัมมาสมาธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสุขย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่

นิพพิทาของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อนิพพิทามีอยู่ วิราคะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุ ปัจจัย เมื่อวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะ ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัยดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความสมบูรณ์ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย... เมื่อวิราคะมีอยู่ วิมุตติ ญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย”

๕. ตติยอุปนิสสูตร

ว่าด้วยโทษแห่งความทุศีลและคุณแห่งความมีศีล สูตรที่ ๓

{๒๑๒} [๕] ณ ที่นั้นแล ท่านพระอานนท์ <*> ได้เรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระสารีบุตร ได้กล่าวว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีล ผู้มีศีลวิบัติ

ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ของภิกษุผู้มี อวิปปฏิสารวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อความปราโมทย์ไม่มี ปีติของ ภิกษุผู้มีความปราโมทย์วิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปีติไม่มี ปัสสัทธิ ของภิกษุผู้มีปีติวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อปัสสัทธิไม่มี สุขของภิกษุผู้ มีปัสสัทธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสุขไม่มี สัมมาสมาธิของภิกษุผู้มี สุขวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อสัมมาสมาธิไม่มี ยถาภูตญาณทัสสนะ ของภิกษุผู้มีสัมมาสมาธิวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะไม่มี นิพพิทาของภิกษุผู้มียถาภูตญาณทัสสนะวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว

เมื่อนิพพิทาไม่มี วิราคะของภิกษุผู้มีนิพพิทาวิบัติชื่อว่ามีเหตุปัจจัย ขาดแล้ว เมื่อวิราคะไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีวิราคะวิบัติชื่อว่า มีเหตุปัจจัยขาดแล้วดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่มีกิ่งและใบวิบัติเสียแล้ว กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความบริบูรณ์ไม่ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้ทุศีลผู้ มีศีลวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว เมื่ออวิปปฏิสารไม่มี ความปราโมทย์ ของภิกษุผู้มีอวิปปฏิสารวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้ว ... เมื่อวิราคะ ไม่มี วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้มีวิราคะวิบัติก็ชื่อว่ามีเหตุปัจจัยขาดแล้วดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย

อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อความปราโมทย์มีอยู่ ปีติของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความปราโมทย์ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปีติมีอยู่ ปัสสัทธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปีติย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อปัสสัทธิมีอยู่ สุขของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยปัสสัทธิย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสุขมีอยู่ สัมมาสมาธิของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสุขย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อสัมมาสมาธิมีอยู่ ยถาภูตญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยสัมมาสมาธิ-----------------------------------

ย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อยถาภูตญาณทัสสนะมีอยู่ นิพพิทาของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยยถาภูตญาณทัสสนะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัยเมื่อนิพพิทามีอยู่ วิราคะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยนิพพิทาย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่อวิราคะมี อยู่วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เหมือนต้นไม้ที่สมบูรณ์ด้วยกิ่งและใบ กะเทาะก็ดี เปลือกก็ดี กระพี้ก็ดี แก่นก็ดีของต้นไม้นั้นย่อมถึงความสมบูรณ์ได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย อวิปปฏิสารของภิกษุผู้มีศีลผู้ถึงพร้อมด้วยศีลย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย เมื่ออวิปปฏิสารมีอยู่ ความปราโมทย์ของภิกษุ ผู้ถึงพร้อมด้วยอวิปปฏิสารย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย ... เมื่อวิราคะมีอยู่ วิมุตติญาณทัสสนะของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยวิราคะย่อมสมบูรณ์ด้วยเหตุปัจจัย”

๖. พยสนสูตร

ว่าด้วยผู้ด่าเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ได้รับความฉิบหาย ๑๑ อย่าง

{๒๑๓} [๖] (‘‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ด่าว่า บริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย เป็นผู้ใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึงถึงความฉิบหาย ๑๑ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง ความฉิบหาย ๑๑ อย่าง คือ อะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ

(๒) เสื่อมจากธรรมที่บรรลุแล้ว

(๓) สัทธรรมของภิกษุนั้นย่อมไม่ผ่องแผ้ว

(๔) เป็นผู้เข้าใจผิดว่าตนได้บรรลุสัทธรรมทั้งหลาย

(๕) เป็นผู้ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์

(๖) ต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง

(๗) บอกลาสิกขาสึกหาไป