สัญญาสูตร เล่ม ๒๔

(๘) เป็นโรคเรื้อรัง

(๙) ถึงความเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน

(๑๐) เป็นผู้หลงทำกาละ

(๑๑) หลังจากมรณภาพไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ด่าว่า บริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย เป็นผู้ใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึงถึงความฉิบหาย ๑๑ อย่างเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่ง)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดชอบด่าว่า บริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ชอบใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึงถึงความฉิบหาย ๑๑ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง ความฉิบหาย ๑๑ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ

(๒) เสื่อมจากธรรมที่บรรลุแล้ว

(๓) สัทธรรมของภิกษุนั้นย่อมไม่ผ่องแผ้ว

(๔) เป็นผู้เข้าใจผิดว่าตนได้บรรลุสัทธรรมทั้งหลาย

(๕) เป็นผู้ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์

(๖) ต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง

(๗) บอกลาสิกขาสึกหาไป

(๘) เป็นโรคเรื้อรัง

(๙) ถึงความเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน

(๑๐) เป็นผู้หลงทำกาละ

(๑๑) หลังจากมรณภาพไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดชอบด่าว่า บริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลาย ชอบใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึง ถึงความฉิบหาย ๑๑ อย่างเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่ง”

-----------------------------------

๗. สัญญาสูตร

ว่าด้วยพึงเป็นผู้มีสัญญาในอารมณ์ต่าง ๆ

{๒๑๔} [๗] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“จะพึงมีได้ไหมหนอ พระพุทธเจ้าข้า การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่ พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุ ว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตยนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า

ไม่พึงมีความ สำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “พึงมีได้ อานนท์ การได้สมาธิของภิกษุ แบบที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตยนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ ในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญ----------------------------------

ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึง มีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ไม่พึงมีความสำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พึงมีได้อย่างไรเล่า การได้สมาธิของภิกษุแบบ ที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญใน อาโปธาตุว่าเป็นอาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตยนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน วิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน อากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญใน เนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึงมี ความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลก

หน้า ไม่พึงมีความสำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฎฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”“ดูก่อนอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความสำคัญอย่างนี้ว่า ‘นั่น สงบ นั่นประณีต คือ ความระงับสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นแห่งตัณหา ความปราศจากความกำหนัด ความดับนิพพาน’ ดังนี้ ดูก่อนอานนท์ มีอย่างนี้แล การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่พึงมีความ สำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอาโปธาตุว่าเป็น

อาโปธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในเตโชธาตุว่าเป็นเตโชธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในวาโยธาตุว่าเป็นวาโยธาตุ ไม่พึงมีความสำคัญในอากาสานัญจายตนฌานว่าเป็นอากาสานัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในวิญญาณัญจายตนฌานว่าเป็นวิญญาณัญจายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในอากิญจัญญายตนฌานว่าเป็นอากิญจัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานว่าเป็นเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ไม่พึงมีความสำคัญในโลกนี้ว่าเป็นโลกนี้ ไม่พึงมีความสำคัญในโลกหน้าว่าเป็นโลกหน้า ไม่พึงมีความ สำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระ ภาคเจ้าแล้ว ลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณ แล้วเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง แล้วได้ถามท่านพระสารีบุตรว่า

“ดูก่อนท่านสารีบุตร จะพึงมีได้ไหมหนอ การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ... ไม่พึงมีความสำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

พระสารีบุตรกล่าวว่า “พึงมีได้ ท่านอานนท์ การได้สมาธิของภิกษุ แบบที่ตนไม่พึงมีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ... ไม่พึงมีความสำคัญ แม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

-----------------------------------------

“พึงมีได้อย่างไรเล่า ท่านสารีบุตร การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่พึง มีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ... ไม่พึงมีความสำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”

“ดูก่อนท่านอานนท์ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีความสำคัญอย่างนี้ ว่า ‘นั่นสงบ นั่นประณีต คือ ความระงับสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นแห่งตัณหา ความปราศจากความกำหนัด ความดับ นิพพาน’ ดังนี้ ดูก่อนท่านอานนท์ มีได้อย่างนี้แล การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ตนไม่พึง มีความสำคัญในปฐวีธาตุว่าเป็นปฐวีธาตุ ... ไม่พึงมีความสำคัญแม้ในรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่าเป็นผู้มีสัญญาอยู่”“น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้มีอายุ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้มีอายุ

ที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดาและของพระสาวกเปรียบเทียบกันได้ เสมอกัน ไม่ผิดกันในบทที่เลิศ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อกี้นี้กระผมเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทูลถามเนื้อความนี้ แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงพยากรณ์เนื้อความนี้ด้วยบทเหล่านี้ ด้วยพยัญชนะเหล่านี้แก่กระผม เหมือน ที่ท่านสารีบุตรพยากรณ์ น่าอัศจรรย์นัก ท่านผู้มีอายุ น่าแปลกใจนัก ท่านผู้มีอายุ ที่อรรถกับอรรถ พยัญชนะกับพยัญชนะของพระศาสดาและของพระสาวก เปรียบเทียบกันได้ เสมอกัน ไม่ผิดกันในบทที่เลิศนี้”

๘. มนสิการสูตร

ว่าด้วยการได้สมาธิโดยไม่ใส่ใจรูปเป็นต้น

{๒๑๕} [๘] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“จะพึงมีได้ไหมหนอ พระพุทธเจ้าข้า การได้สมาธิของภิกษุแบบที่ไม่ใส่ใจถึงจักษุ ไม่ใส่ใจถึงรูป ไม่ใส่ใจถึงโสตะ ไม่ใส่ใจถึงเสียง ไม่ใส่ใจถึงฆานะ ไม่ใส่ใจถึงกลิ่น ไม่ใส่ใจถึงชิวหา ไม่ใส่ใจถึงรส ไม่ใส่ใจถึงกาย ไม่ใส่ใจถึงโผฏฐัพพะ ไม่ใส่ใจถึงปฐวีธาตุ ไม่ใส่ใจถึงอาโปธาตุ ไม่ใส่ใจถึงเตโชธาตุ ไม่ใส่ใจถึงวาโยธาตุ ไม่ใส่ใจถึงอากาสานัญจายตนะ ไม่ใส่ใจถึงวิญญาณัญจายตนะ ไม่ใส่ใจถึงอากิญจัญญายตนะ ไม่ใส่ใจถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่ใส่ใจถึงโลกนี้ ไม่ใส่ใจถึงโลกหน้า ไม่ใส่ใจถึงแม้รูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว

บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้วด้วยใจ ก็แต่ว่ายังใส่ใจอยู่”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “พึงมีได้ อานนท์ การได้สมาธิของ ภิกษุแบบที่ไม่ใส่ใจถึงจักษุ ไม่ใส่ใจถึงรูป ไม่ใส่ใจถึงโสตะ ไม่ใส่ใจถึงเสียง ไม่ใส่ใจถึงฆานะ ไม่ใส่ใจถึงกลิ่น ไม่ใส่ใจถึงชิวหา ไม่ใส่ใจถึงรส ไม่ใส่ใจถึงกาย ไม่ใส่ใจถึงโผฏฐัพพะ ไม่ใส่ใจถึงปฐวีธาตุ ไม่ใส่ใจถึงอาโปธาตุ ไม่ใส่ใจถึง เตโชธาตุ ไม่ใส่ใจถึงวาโยธาตุ ไม่ใส่ใจถึงอากาสานัญจายตนะ ไม่ใส่ใจถึงวิญญาณัญจายตนะ ไม่ใส่ใจถึงอากิญจัญญายตนะ ไม่ใส่ใจถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะ ไม่ใส่ใจถึงโลกนี้ ไม่ใส่ใจถึงโลกหน้า ไม่ใส่ใจถึงแม้รูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ ธรรมารมณ์ที่ตนเห็นแล้ว ฟังแล้ว ทราบแล้ว รู้แจ้งแล้ว บรรลุแล้ว เสาะแสวงหาแล้ว ตรองตามแล้ว ด้วยใจ ก็แต่ว่ายังใส่ใจอยู่”