พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต · บาลีแห่งเอกธรรมเป็นต้น
วรรคที่ ๑ เล่ม ๒๐
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑–๑๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๒ ในบาลีแห่งเอกธรรมเป็นต้นมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย เอกนิบาต บาลีแห่งเอกธรรมเป็นต้น วรรคที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๑–๔
พระไตรปิฎกภาษาไทย
พระบาลีสุตตันตปิฎก
อังคุตตรนิกาย
เอกกนิบาต ทุกนิบาต ติกนิบาต
ฉบับเฉลิมพระเกียรติ
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
เนื่องในการจัดงานฉลองสิริราชสมบัติครบ ๖๐ ปี
พุทธศักราช ๒๕๔๙
มหาเถรสมาคม จัดพิมพ์
๒๐
พระบาลีสุตตันตปิฎก
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
เอกธัมมาทิบาลี
๑. รูปาทิวรรค
ว่าด้วยสิ่งที่ครอบงำจิตบุรุษและสตรี
{๑} [๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั่นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า
- ๑อังคุตตรนิกาย เป็นชื่อนิกายหนึ่งซึ่งนับเป็นนิกายที่ ๔ ในจำนวน ๕ นิกายของพระบาลีสุตตันตปิฎก แปลว่า หมวดหมู่พระสูตรอันยิ่งด้วยองค์ คำว่า องค์ ในที่นี้หมายถึง จำนวน คือจำนวนของหัวข้อธรรมที่ปรากฏในพระสูตรต่างๆของนิกายนี้ตามที่พระสังคีติกาจารย์ได้รวบรวมและจัดลำดับไว้ โดยจัดแบ่งเป็นหมวดย่อยซึ่งเรียกว่า นิบาต ได้ ๑๑ นิบาต และรวมเป็นเล่มหนังสือได้ ๕ เล่ม โดยเริ่มตั้งแต่พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๒๐ ถึงเล่มที่ ๒๔ คือ (๑) เอกกนิบาต (๒) ทุกนิบาต และ(๓) ติกนิบาต รวมไว้ในเล่มที่ ๒๐ นี้ (๔) จตุกกนิบาต รวมไว้ในเล่มที่ ๒๑ (๕) ปัญจกนิบาต และ(๖) ฉักกนิบาต รวมไว้ในเล่มที่ ๒๒ (๗) สัตตกนิบาต (๘) อัฏฐกนิบาต และ (๙) นวกนิบาต รวมไว้ในเล่มที่ ๒๓ (๑๐) ทสกนิบาต และ (๑๑) เอกาทสกนิบาต รวมไว้ในเล่มที่ ๒๔
- ๒เอกกนิบาต หมายถึงหมวดหมู่พระสูตรที่มีหัวข้อธรรมสูตรละ ๑ หัวข้อ มี ๖๑๙ สูตร
{๒} “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นรูปอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของบุรุษแล้วตั้งอยู่ได้ เหมือนรูปสตรีเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปสตรีย่อมครอบงำจิตของบุรุษตั้งอยู่” (๑){๓} [๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลายเรา ไม่พิจารณาเห็นเสียงอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของบุรุษแล้วตั้งอยู่ได้ เหมือนเสียงสตรีเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เสียงสตรีย่อมครอบงำจิตของบุรุษตั้งอยู่” (๒){๔} [๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นกลิ่นอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของบุรุษแล้วตั้งอยู่ได้ เหมือนกลิ่นสตรีเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กลิ่นสตรีย่อมครอบงำจิตของบุรุษตั้งอยู่” (๓){๕}
[๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นรสอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของบุรุษแล้วตั้งอยู่ได้ เหมือนรสสตรีเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รสสตรีย่อมครอบงำจิตของบุรุษตั้งอยู่” (๔){๖} [๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นโผฏฐัพพะอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของบุรุษแล้วตั้งอยู่ได้ เหมือนโผฏฐัพพะสตรีเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โผฏฐัพพะสตรีย่อมครอบงำจิตของบุรุษตั้งอยู่” (๕){๗} [๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นรูปอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของสตรีแล้วตั้งอยู่ได้ เหมือนรูปบุรุษเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปบุรุษย่อมครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่” (๖)
- ๑รส คืออารมณ์ที่รับรู้ได้ด้วยลิ้น ในที่นื้หมายถึงทั้งรสนํ้าลายที่อาบเนื้อริมแปากเป็นต้นของสตรี และรสที่เกิดจากข้าวปลาอาหารเป็นต้นที่สตรีคดให้สามี (องฺ.เอกก.อ. ๒๓)
- ๒โผฏฐัพพะ คืออารมณ์ที่จะพึงถูกต้องด้วยกาย สิ่งที่ถูกต้องกาย เช่น เย็น ร้อน อ่อน แข็ง เป็นต้น หรือกายสัมผัส ในที่นี้ แม้เสื้อผ้าเป็นต้นที่สตรีสวมใส่ก็ชื่อว่าโผฏฐัพพะ (องฺ.เอกก.อ. ๒๓)
{๘} [๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นเสียงอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่ได้ เหมือนเสียงบุรุษเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เสียงบุรุษย่อมครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่” (๗){๙} [๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นกลิ่นอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่ได้ เหมือนกลิ่นบุรุษเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กลิ่นบุรุษย่อมครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่” (๘){๑๐} [๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นรสอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่ได้ เหมือนรสบุรุษเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รสบุรุษย่อมครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่” (๙){๑๑} [๑๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นโผฏฐัพพะอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่ได้ เหมือนโผฏฐัพพะบุรุษเลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โผฏฐัพพะบุรุษย่อมครอบงำจิตของสตรีตั้งอยู่” (๑๐)
จบ รูปาทิวรรคที่ ๑
๒. นีวรณปหานวรรค
{๑๒} [๑๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่พิจารณาเห็นธรรมอื่นแม้สักอย่างหนึ่งที่จะเป็นเหตุให้กามฉันท์ที่ยังไม่เกิดย่อมเกิดขึ้น หรือกามฉันท์ที่เกิดขึ้นแล้ว
- ๑นิวรณ์ หมายถึงกิเลสที่กั้นจิตมิให้บรรลุความดี ๕ คือ (๑) กามฉันทนิวรณ์ กิเลสที่กั้นจิตคือความ พอใจรักใคร่ในกาม (๒) พยาปาทนิวรณ์ กิเลสที่กั้นจิตคือความพยาบาท (๓) ถีนมิทธนิวรณ์ กิเลส ที่กั้นจิตคือความที่จิตหดหู่และเคลิบเคลิ้ม (๔) อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ กิเลสที่กั้นจิตคือความฟุ้งซ่านและรำคาญ (๕) วิจิกิจฉานิวรณ์ กิเลสที่กั้นจิตคือความลังเลสงสัย {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๕/๓๑๑}
จบ วรรคที่ ๑