สังขิตตสูตร เล่ม ๒๓

๕. อุโปสถวรรค

๑. สังฃิตตุโปสถสูตร

ว่าด้วยอุโบสถมีองค์ ๘ มีผลมากโดยสังเขป

{๑๓๑} [๔๑] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัส พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นดังนี้ว่า

(๑) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่ตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ ทั้งหลายและอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๑ นี้(๒) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละอทินนาทาน เว้นขาดจากอทินนาทาน ถือเอาแต่สิ่งของที่เขาให้ หวังแต่สิ่งของที่เขาให้ ประพฤติตนไม่เป็นขโมย

เป็นคนสะอาดอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละอทินนาทาน เว้นขาด จากอทินนาทาน ถือเอาแต่สิ่งของที่เขาให้ หวังแต่สิ่งของที่เขาให้ ประพฤติตนไม่เป็นขโมย เป็นคนสะอาดอยู่ตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เรา ก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๒ นี้

(๓) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละอพรหมจรรย์ ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นจากเมถุน อันเป็นธรรมดาของชาวบ้านอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละอพรหมจรรย์ ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติห่างไกล เว้นจากเมถุนอันเป็นธรรมดาของชาวบ้านอยู่ตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่า เป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๓ นี้(๔) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละมุสาวาท เว้นขาดจากมุสาวาท พูดแต่คำสัตย์ ดำรงคำสัตย์ พูดมีหลัก น่าเชื่อถือ ไม่กล่าวให้คลาดเคลื่อนจากความจริงแก่ชาวโลกอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละมุสาวาท เว้นขาดจากมุสาวาท พูดแต่คำสัตย์ ดำรงคำสัตย์ พูดมีหลัก น่าเชื่อถือ ไม่กล่าวให้คลาดเคลื่อนจากความจริงแก่ชาวโลกตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้ เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๔ นี้

(๕) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอัน เป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เว้นขาดจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละการดื่มนํ้าเมา คือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท เว้นขาดจากการดื่มนํ้าเมาคือ สุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่า เป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๕ นี้(๖) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้บริโภคมื้อเดียว เว้นการบริโภคตอน กลางคืน เว้นขาดจากการบริโภคอาหารในเวลาวิกาล

อยู่จนตลอดชีวิต แม้ ในวันนี้เราก็จะบริโภคอาหารมื้อเดียว เว้นการบริโภคอาหารตอนกลางคืน เว้นขาดจากการบริโภคอาหารในเวลาวิกาลตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้ เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๖ นี้(๗) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการเล่นอันเป็นข้าศึก และการทัดทรง ประดับ ตกแต่งด้วยระเบียบ ดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้อันเป็นฐานแห่งการแต่งตัว เว้นขาดจาก การฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการเล่นอันเป็นข้าศึก และการทัดทรง ประดับ ตกแต่งด้วยระเบียบดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้ อันเป็นฐานแห่งการแต่งตัวอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการเล่นอันเป็นข้าศึก และการทัดทรง ประดับ

ตกแต่งด้วยระเบียบ ดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้อันเป็นฐานะแห่ง การแต่งตัว เว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการเล่นอันเป็นข้าศึก และการทัดทรง ประดับ ตกแต่งด้วยระเบียบดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้อันเป็นฐานะแห่งการแต่งตัวตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็น อันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๗ นี้

(๘) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอน บนที่นั่งที่นอนอันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าอยู่จนตลอด ชีวิต แม้ในวันนี้เราก็ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจาก การนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอน อันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๘ นี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างนี้แล จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก”

๒. วิตถตุโปสถสูตร

ว่าด้วยอุโบสถมีองค์ ๘ มีอานิสงส์มากโดยพิสดาร

{๑๓๒} [๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ อันบุคคลเข้าจำแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก ก็อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก