วิตถตสูตร เล่ม ๒๓

ตกแต่งด้วยระเบียบ ดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้อันเป็นฐานะแห่ง การแต่งตัว เว้นขาดจากการฟ้อนรำ ขับร้อง ประโคมดนตรี การดูการเล่นอันเป็นข้าศึก และการทัดทรง ประดับ ตกแต่งด้วยระเบียบดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้อันเป็นฐานะแห่งการแต่งตัวตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็น อันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๗ นี้

(๘) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอน บนที่นั่งที่นอนอันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าอยู่จนตลอด ชีวิต แม้ในวันนี้เราก็ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจาก การนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอน อันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๘ นี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างนี้แล จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก”

๒. วิตถตุโปสถสูตร

ว่าด้วยอุโบสถมีองค์ ๘ มีอานิสงส์มากโดยพิสดาร

{๑๓๒} [๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ อันบุคคลเข้าจำแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก ก็อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นดังนี้ว่า

(๑) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่ตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วย องค์ที่ ๑ นี้ ...

(๘) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอน บนที่นั่งที่นอนอันตํ่า คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๘ นี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้า จำแล้วอย่างนี้แล จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก

อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมากเพียงไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพระราชาใดได้ครองราชย์เป็น อิศราธิปัตย์ในแคว้นใหญ่ ๆ ๑๖ แคว้นซึ่งมีรัตนะ ๗ ประการมากมายเหล่านี้ คือ อังคะ มคธะ กาสี โกสละ วัชชี มัลละ เจตี วังสะ กุรุ ปัญจาละ มัจฉะ

สุรเสนะ อัสสกะ อวันตี คันธาระ กัมโพชะ การครองราชย์เป็นอิศราธิปัตย์ของพระราชานั้นก็ยังไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถที่ประกอบด้วย องค์ ๘ ประการ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ๕๐ ปีมนุษย์ เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๕๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชายเข้าจำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความ เป็นสหายแห่งเทวดาชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เราหมายเอา ความข้อนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ๑๐๐ ปีมนุษย์เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทวดาชั้น

ดาวดึงส์ ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปี หนึ่ง ๑,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นดาวดึงส์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชาย เข้า จำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นดาวดึงส์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เราหมายเอาความข้อนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ๒๐๐ ปีมนุษย์เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทวดาชั้น ยามา ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๒,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณของอายุเทวดาชั้นยามา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชายเข้าจำ อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความเป็น

สหายแห่งเทวดาชั้นยามา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เราหมายเอาความข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุข อันเป็นทิพย์’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ๔๐๐ ปีมนุษย์เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทวดาชั้น ดุสิต ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๔,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นดุสิต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชายเข้าจำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นดุสิต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เราหมายเอาความข้อนี้แล จึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุข อันเป็นทิพย์’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ๘๐๐ ปีมนุษย์เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทวดาชั้นนิมมานรดี

๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๘,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นนิมมานรดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชายเข้าจำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความ เป็นสหายแห่งเทวดาชั้นนิมมานรดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เราหมายเอาความข้อนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับ ความสุขอันเป็นทิพย์’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ๑,๖๐๐ ปีมนุษย์เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทวดาชั้น ปรนิมมิตวสวัตดี <*> ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๑๖,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชายเข้าจำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไป พึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ก็เราหมายเอาความข้อนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์’บุคคลไม่พึงฆ่าสัตว์ ไม่พึงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของ

ไม่ให้ พึงเว้นจากเมถุนธรรมอันเป็นความประพฤติไม่

ประเสริฐ ไม่พึงพูดเท็จ ไม่พึงดื่มน้ำเมา ไม่พึงบริโภค

อาหารในเวลาวิกาล ในราตรี

ไม่พึงทัดทรงดอกไม้ ไม่พึงลูบไล้ของหอม พึงนอน

บนเตียง บนพื้น หรือบนเครื่องปูลาด บัณฑิตทั้งหลาย

กล่าวอุโบสถมีองค์ ๘ ประการนี้แลว่า ‘พระพุุุุุุุุุทธเจ้าผู้ถึงที่

สุดแห่งทุกข์ทรงประกาศไว้แล้ว’

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ที่งดงามทั้งสองดวงยังโคจร

ส่องสว่างไปตามวิถีเพียงไร ทั้งสองดวงนั้นก็จะกำจัดความ

มืดลอยอยู่บนกลางหาว ส่องสว่างรุ่งเรืองไปทั่วทุกทิศอยู่

ในท้องฟ้าเพียงนั้น

ทรัพย์ใดอันมีอยู่ในระหว่างนี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี

แก้วไพฑูรย์ ทองสิงคี สีสุกใส ทองที่เรียกกันว่าหฏกะ

ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ และทรัพย์ ทั้งหมดนั้นก็ยังไม่

ถึงแม้เสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ

เหมือนหมู่ดวงดาวทั้งหมดยังแพ้รัศมีดวงเดือนฉะนั้น

เพราะฉะนั้นแล หญิงหรือชายผู้มีศีลเข้าจำอุโบสถ

อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ทำบุญทั้งหลายอันมีสุข

เป็นกำไร เป็นผู้ที่ไม่มีใครติเตียน ย่อมเข้าถึงสวรรค์

๓. ปฐมวิสาขาสูตร

ว่าด้วยอุโบสถมีองค์ ๘ มีผลมาก

{๑๓๓} [๔๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของมิคารมารดา ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล นางวิสาขามิคารมารดาเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะนางวิสาขามิคารมารดาว่า “ดูก่อนวิสาขาอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก ดูก่อนวิสาขา ก็อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมากดูก่อนวิสาขา อริยสาวกนั้นย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า

(๑) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์