วิสาขสูตร เล่ม ๒๓

เพราะฉะนั้นแล หญิงหรือชายผู้มีศีลเข้าจำอุโบสถ

อันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ทำบุญทั้งหลายอันมีสุข

เป็นกำไร เป็นผู้ที่ไม่มีใครติเตียน ย่อมเข้าถึงสวรรค์

๓. ปฐมวิสาขาสูตร

ว่าด้วยอุโบสถมีองค์ ๘ มีผลมาก

{๑๓๓} [๔๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปุพพาราม ปราสาทของมิคารมารดา ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล นางวิสาขามิคารมารดาเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะนางวิสาขามิคารมารดาว่า “ดูก่อนวิสาขาอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก ดูก่อนวิสาขา ก็อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมากดูก่อนวิสาขา อริยสาวกนั้นย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า

(๑) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์

อยู่ตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้ เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ ที่ ๑ นี้ ...

(๘) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอน บนที่นั่งที่นอนอันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็จะละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาด จากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันตํ่า คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๘ นี้ดูก่อนวิสาขา อุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการอันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างนี้แล จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก

อุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ ประการย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มากมีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมากเพียงไร

ดูก่อนวิสาขา เปรียบเหมือนพระราชาใดได้ครองราชย์เป็นอิศราธิปัตย์ ในแคว้นใหญ่ ๆ ๑๖ แคว้นซึ่งมีรัตนะ ๗ ประการมากมายเหล่านี้ คือ อังคะ มคธะ กาสี โกสละ วัชชี มัลละ เจตี วังสะ กุรุ ปัญจาละ มัจฉะ สุรเสนะ อัสสกะ อวันตี คันธาระ กัมโพชะ การครองราชย์เป็นอิศราธิปัตย์ของ พระราชานั้นก็ยังไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์

ดูก่อนวิสาขา ๕๐ ปีมนุษย์เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปีหนึ่ง ๕๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนวิสาขา ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่ว่าหญิงหรือชายเข้าจำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นจาตุมหาราช ดูก่อนวิสาขา ก็เราหมายเอาความข้อนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อยเมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์’ดูก่อนวิสาขา ๑๐๐ ปีมนุษย์ ...

ดูก่อนวิสาขา ๒๐๐ ปีมนุษย์ ...

ดูก่อนวิสาขา ๔๐๐ ปีมนุษย์ ...

ดูก่อนวิสาขา ๘๐๐ ปีมนุษย์ ...

ดูก่อนวิสาขา ๑,๖๐๐ ปีมนุษย์เป็นคืนหนึ่งวันหนึ่งของเทพชั้นปรนิมมิต วสวัตดี <*> ๓๐ ราตรีโดยราตรีนั้นเป็นเดือนหนึ่ง ๑๒ เดือนโดยเดือนนั้นเป็นปี หนึ่ง ๑๖,๐๐๐ ปีทิพย์โดยปีนั้นเป็นประมาณอายุของเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> ดูก่อนวิสาขา ย่อมจะเป็นไปได้ที่บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่ว่าหญิงหรือชาย เข้าจำอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการแล้ว หลังจากตายไปพึงเข้าถึงความเป็นสหายแห่งเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดี <*> ดูก่อนวิสาขา ก็เราหมายเอาความข้อนี้แลจึงกล่าวว่า ‘ราชสมบัติของมนุษย์จัดว่าเล็กน้อย เมื่อนำไปเทียบกับความสุขอันเป็นทิพย์’บุคคลไม่พึงฆ่าสัตว์ ไม่พึงถือเอาสิ่งของที่เจ้าของ

ไม่ให้ พึงเว้นจากเมถุนธรรมอันเป็นความประพฤติ

ไม่ประเสริฐ ไม่พึงพูดเท็จ ไม่พึงดื่มนํ้าเมา ไม่พึงบริโภค

อาหารในเวลาวิกาล ในราตรี

ไม่พึงทัดทรงดอกไม้ ไม่พึงลูบไล้ของหอม พึงนอน

บนเตียง บนพื้น หรือบนเครื่องปูลาด บัณฑิตทั้งหลาย

กล่าวอุโบสถมีองค์ ๘ ประการนี้แลว่า ‘พระพุทธเจ้าผู้ถึงที่

สุดแห่งทุกข์ทรงประกาศไว้แล้ว’

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ที่งดงามทั้งสองดวงยังโคจร

ส่องสว่างไปตามวิถีเพียงไร ทั้งสองดวงนั้นก็จะกำจัดความ

มืดลอยอยู่บนกลางหาว ส่องสว่างรุ่งเรืองไปทั่วทุกทิศอยู่

ในท้องฟ้าเพียงนั้น

ทรัพย์ใดอันมีอยู่ในระหว่างนี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี

แก้วไพฑูรย์ ทองสิงคีสีสุกใส ทองที่เรียกกันว่าหฏกะ

ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ และทรัพย์ทั้งหมดนั้นก็ยังไม่

ถึงแม้เสี้ยวที่ ๑๖ แห่งอุโบสถประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ

เหมือนหมู่ดวงดาวทั้งหมดยังแพ้รัศมีดวงเดือนฉะนั้น

เพราะฉะนั้นแล หญิงหรือชายผู้มีศีลเข้าจำอุโบสถ

ประกอบด้วยองค์ ๘ ประการ ทำบุญทั้งหลายอันมีสุข

เป็นกำไร เป็นผู้ที่ไม่มีใครติเตียน ย่อมเข้าถึงสวรรค์

๔. วาเสฏฐสูตร

ว่าด้วยอุโบสถมีองค์ ๘ มีอานิสงส์มาก

{๑๓๔} [๔๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล วาเสฏฐอุบาสกเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง