อุโปสถสูตร เล่ม ๒๓

ในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ โสดาบัน ... ผู้ปฏิบัติเพื่อความเป็นอรหันต์ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ประการที่ ๘

ดูก่อนปหาราทะ ความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยนี้ ๘ ประการนี้แล ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วพากันชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่”

๑๐. อุโปสถสูตร

ว่าด้วยเหตุที่พระพุทธองค์ไม่ทรงแสดงปาติโมกข์

{๑๑๐} [๒๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปุพพารามปราสาทของมิคารมารดา ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นเป็นวันอุโบสถ ๑๕ ค่ำ พระผู้มีพระภาคเจ้ามีภิกษุสงฆ์แวดล้อมประทับนั่งอยู่ เมื่อล่วงเข้าราตรีแล้ว ปฐมยามผ่านไปแล้ว ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ประนมมือหันไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ล่วงเข้าราตรีแล้ว ปฐมยามผ่านไปแล้ว ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระกรุณา โปรดแสดงพระปาติโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระพุทธเจ้าข้า”เมื่อพระอานนท์กราบทูลอย่างนี้แล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงนิ่งอยู่ เมื่อมัชฌิมยามแห่งราตรีผ่านไป ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ประนมมือหันไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ล่วงเข้าราตรีแล้ว มัชฌิมยามผ่านไปแล้ว ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระกรุณาโปรดแสดงพระปาติโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิดพระพุทธเจ้าข้า”

แม้ครั้งที่ ๒ พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงนิ่งอยู่

เมื่อปัจฉิมยามแห่งราตรีผ่านไป แสงเงินแสงทองขึ้นแล้ว ราตรีสว่างแล้ว ท่านพระอานนท์ลุกจากอาสนะ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ประนมมือหันไปทางที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่แล้วกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ล่วงเข้าราตรีแล้ว ปัจฉิมยามผ่านไปแล้ว แสงเงินแสงทองขึ้นแล้ว ราตรีสว่างแล้ว ภิกษุสงฆ์นั่งอยู่นานแล้ว ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระกรุณาโปรดแสดงพระปาติโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิดพระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ บริษัทไม่บริสุทธิ์”

ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะดำริดังนี้ว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงหมายถึงผู้ใดหนอจึงตรัสอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอานนท์ บริษัทไม่บริสุทธิ์” จึงกำหนดใจด้วยใจ กระทำภิกษุสงฆ์ทั้งหมดไว้ในใจแล้ว

ลำดับนั้นแล ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้เห็นผู้นั้นซึ่งเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม มีความประพฤติไม่สะอาด น่ารังเกียจ ปิดบังการกระทำไว้ มิใช่สมณะ แต่ปฏิญาณตนว่าเป็นสมณะ มิใช่พรหมจารี แต่ปฏิญาณตนว่าเป็นพรหมจารี เป็นผู้เน่าภายใน ถูกราคะกลุ้มรุม เป็นเหมือนขยะ นั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ด้วย ครั้นเห็นแล้วจึงเข้าไปหาบุคคลนั้นแล้วบอกว่า “ลุกขึ้นเถอะคุณ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็นคุณแล้ว คุณไม่มีสิทธิ์อยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลายอีกต่อไป”แม้ท่านพระมหาโมคคัลลานะกล่าวอย่างนี้แล้ว บุคคลนั้นก็นิ่งเฉยเสีย

ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้พูดกะบุคคลนั้นเป็นครั้งที่ ๒ ว่า “ลุกขึ้นเถอะคุณ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็นคุณแล้ว คุณไม่มีสิทธิ์อยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลายอีกต่อไป”

แม้ครั้งที่ ๒ บุคคลนั้นก็ยังนิ่งเฉยอยู่

ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้พูดกะบุคคลนั้นเป็นครั้งที่ ๓ ว่า “ลุกขึ้นเถอะคุณ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็นคุณแล้ว คุณไม่มีสิทธิ์อยู่ร่วมกับภิกษุทั้งหลายอีกต่อไป”

แม้ครั้งที่ ๓ บุคคลนั้นก็ยังนิ่งเฉยอยู่

ลำดับนั้น ท่านพระมหาโมคคัลลานะจับแขนบุคคลนั้นฉุดให้ออกไปนอกซุ้มประตู ใส่กลอนแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ แล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ให้บุคคลนั้นออกแล้ว บริษัทบริสุทธิ์แล้ว ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระกรุณาโปรดแสดงพระปาติโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายเถิด พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนโมคคัลลานะ น่าอัศจรรย์นัก ไม่เคยมี ที่โมฆบุรุษนั้นจักมาร่วมจนถึงต้องฉุดแขนออกไป”

ความอัศจรรย์ของมหาสมุทร ๘ ประการ

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ในมหาสมุทรมีความอัศจรรย์ไม่เคยมีอยู่ ๘ ประการ ที่พวกอสูร พบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีอยู่ในมหาสมุทรกัน ความอัศจรรย์ ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ หาได้โกรกชันเหมือนเหวมาแต่เดิมไม่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ หาได้โกรกชันเหมือนเหวมาแต่เดิมไม่ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทรที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกันประการที่ ๑

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรเต็มเปี่ยมอยู่เสมอ ไม่ล้นฝั่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรเต็มเปี่ยมอยู่เสมอ ไม่ล้นฝั่ง นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทรที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทร กันประการที่ ๒

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรไม่ระคนปนอยู่กับซากศพที่ ตายแล้ว ซากศพที่มีอยู่ในมหาสมุทรย่อมถูกคลื่นซัดลอยเข้าหาฝั่งขึ้นบนบก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ซากศพที่มีอยู่ในมหาสมุทรถูกคลื่นซัดลอยเข้าหาฝั่ง ขึ้นบนบก นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทรที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึง ชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกันประการที่ ๓

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าสายใหญ่ ๆ บรรดามี คือ แม่นํ้าคงคา แม่นํ้ายมุนา แม่นํ้าอจิรวดี แม่นํ้าสรภู แม่นํ้ามหี ไหลไปถึงมหาสมุทรแล้วย่อมละชื่อเสียงเดิมเสีย รวมเรียกว่ามหาสมุทรทั้งหมด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่แม่นํ้าสายใหญ่ ๆ บรรดามี คือ แม่นํ้าคงคา แม่นํ้ายมุนา แม่นํ้าอจิรวดี แม่นํ้าสรภู แม่นํ้ามหี ไหลไปถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมละชื่อเสียงเดิมเสีย รวมเรียกว่ามหาสมุทรทั้งหมด นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทรที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกันประการที่ ๔อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย แม่นํ้าทุกสายในโลกย่อมไหลไปรวมลงในมหาสมุทร ทั้งสายฝนจากฟ้าก็ตกลงในมหาสมุทร แต่มหาสมุทรก็มิได้ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะนํ้านั้น ๆ เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่แม่นํ้าทุกสายในโลกย่อมไหลไปรวมลงในมหาสมุทร ทั้งสายฝนจากฟ้าก็ตกลงในมหาสมุทร แต่มหาสมุทรก็มิได้ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะนํ้านั้น ๆเลย นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทรที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกันประการที่ ๕

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรมีรสอย่างเดียวคือรสเค็ม ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรมีรสอย่างเดียวคือรสเค็ม นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทรที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทร กันประการที่ ๖

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรมีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลาแก้วประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม มรกต ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรมีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา แก้วประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม มรกต นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทรที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกันประการที่ ๗

อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย มหาสมุทรเป็นที่พำนักอาศัยของสิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่หลายชนิด สิ่งมีชีวิตนาดใหญ่ในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิติมิงคละ ปลามหาติมิงคละ พวกอสูร พวกนาค พวกคนธรรพ์ ในมหาสมุทรสัตว์ที่มีลำตัวตั้ง ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐โยชน์ก็มี ๕๐๐โยชน์ก็มี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่มหาสมุทรเป็นที่พำนักอาศัยของสิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ สิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิติมิงคละ ปลามหาติมิงคละ พวกอสูร พวกนาค พวกคนธรรพ์ ในมหาสมุทรสัตว์ที่มีลำตัวตั้ง ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐โยชน์ก็มี ๓๐๐โยชน์ก็มี ๔๐๐โยชน์ก็มี ๕๐๐โยชน์ก็มี นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในมหาสมุทรที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีในมหาสมุทรกันประการที่ ๘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในมหาสมุทรมีความอัศจรรย์ไม่เคยมีอยู่ ๘ ประการนี้แลที่พวกอสูรพบเห็นแล้วจึงชื่นชมยินดีอยู่ในมหาสมุทรกัน

ความอัศจรรย์ของพระธรรมวินัย ๘ ประการ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยนี้ก็มี ๘ ประการที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ ความอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ มีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ หาได้มีการบรรลุอรหัตตผลมาแต่แรกเริ่มไม่ เหมือนมหาสมุทรที่ลาดลุ่มลึกลงไปโดยลำดับ หาได้โกรกชันเหมือนเหวมาแต่เดิมไม่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ในธรรมวินัยนี้มีการศึกษาไปตามลำดับ มีการกระทำไปตามลำดับ มีการปฏิบัติไปตามลำดับ หาได้มีการบรรลุอรหัตตผลมาแต่แรกเริ่มไม่ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ประการที่ ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาวกทั้งหลายของเราจะไม่ยอมล่วงละเมิดสิกขาบทที่เราบัญญัติแล้วแก่สาวกทั้งหลายแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต

เหมือนมหาสมุทรที่เต็มเปี่ยมอยู่เสมอ ไม่ล้นฝั่งฉะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่สาวกทั้งหลายของเราจะไม่ยอมล่วงละเมิดสิกขาบทที่เราบัญญัติไว้แล้วแก่สาวกทั้งหลายแม้เพราะเหตุแห่งชีวิต นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ประการที่ ๒ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลใดเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม มีความประพฤติไม่สะอาด น่ารังเกียจ ปิดบังการกระทำไว้ มิใช่สมณะแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นสมณะ มิใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นพรหมจารี เป็นผู้เน่าภายใน ถูกราคะกลุ้มรุม เป็นเหมือนขยะ สงฆ์จะไม่อยู่ร่วมกับบุคคลนั้น แต่จะประชุมกันยกเธอเสียโดยพลัน แม้ว่าเธอจะนั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ก็จริง ถึงอย่างนั้น เธอก็ชื่อว่าอยู่ห่างจากสงฆ์ และสงฆ์ก็อยู่ห่างจากเธอ เหมือน

มหาสมุทรที่ไม่ระคนปนอยู่กับซากศพที่ตายแล้ว ซากศพที่มีอยู่ในมหาสมุทร จะถูกคลื่นซัดลอยเข้าหาฝั่งขึ้นบนบกฉะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่บุคคล ใดเป็นผู้ทุศีล มีบาปธรรม มีความประพฤติไม่สะอาด น่ารังเกียจ ปิดบังการกระทำไว้ มิใช่สมณะแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นสมณะ มิใช่พรหมจารีแต่ปฏิญาณตนว่าเป็นพรหมจารี เป็นผู้เน่าภายใน ถูกราคะกลุ้มรุม เป็นเหมือนขยะ สงฆ์จะไม่อยู่ร่วมกับบุคคลนั้น แต่จะประชุมกันยกเธอเสียโดยพลัน แม้ว่าเธอจะนั่งอยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ก็จริง ถึงอย่างนั้นเธอก็ชื่อว่าอยู่ห่างจากสงฆ์ และสงฆ์ก็อยู่ห่างจากเธอ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัย ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ประการที่

๓ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วรรณะ ๔ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมละชื่อและตระกูลเดิมเสีย รวมเรียกว่าสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรทั้งหมด เหมือนแม่น้ำสายใหญ่ ๆ บรรดามี คือ แม่นํ้าคงคา แม่น้ำยมุนา แม่นํ้าอจิรวดี แม่น้ำสรภู แม่น้ำมหี ไหลไปถึงมหาสมุทรแล้วย่อมละชื่อเสียงเดิมเสีย รวมเรียกว่ามหาสมุทรทั้งหมดฉะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่วรรณะ ๔ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศแล้ว ย่อมละชื่อและตระกูลเดิมเสีย รวมเรียกว่าสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรทั้งหมด นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ประการที่ ๔ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุแม้จะมีจำนวนมาก ถ้าปรินิพพานไปด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ นิพพานธาตุก็มิได้ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะการปรินิพพานนั้นเลย เหมือนแม่น้ำทุกสายในโลกย่อมไหลไปรวมลงในมหาสมุทร ทั้งสายฝนจากฟ้าก็ตกลงในมหาสมุทร แต่มหาสมุทรก็มิได้ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะน้ำนั้น ๆ เลย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุแม้จะมี

จำนวนมาก ถ้าปรินิพพานไปด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ นิพพานธาตุก็มิได้ ปรากฏว่าจะพร่องหรือเต็มเพราะการปรินิพพานนั้นเลย นี้เป็นความอัศจรรย์ ไม่เคยมีในธรรมวินัยที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ ประการที่ ๕

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้มีรสเพียงรสเดียวคือวิมุตติรส เหมือน มหาสมุทรที่มีรสเพียงรสเดียวคือรสเค็มฉะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ธรรมวินัยนี้มีรสเพียงรสเดียวคือวิมุตติรส นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัย ที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ประการที่ ๖

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้มีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ เหมือนมหาสมุทรที่มีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ แก้วมุกดา แก้วมณี แก้วไพฑูรย์ สังข์ ศิลา แก้วประพาฬ เงิน ทอง ทับทิม มรกตฉะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ธรรมวินัยนี้มีรัตนะมากมายหลายชนิด รัตนะในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยที่ภิกษุทั้งหลาย พบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ประการที่ ๗ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมวินัยนี้เป็นที่พำนักอาศัยของคนใหญ่ ๆ คน ใหญ่ ๆ ในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ โสดาบัน ผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่ง โสดาปัตติผล สกทาคามี ผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งสกทาคามิผล อนาคามี ผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งซึ่งอนาคามิผล อรหันต์ ผู้ปฏิบัติเพื่อความเป็นอรหันต์ เหมือนมหาสมุทรเป็นที่พำนักอาศัยของสิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ สิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่ในมหาสมุทรนั้นเหล่านี้ คือ ปลาติมิ ปลาติมิงคละ ปลาติมิติมิงคละ

ปลามหาติมิงคละ พวกอสูร พวกนาค พวกคนธรรพ์ ในมหาสมุทร สัตว์ที่ มีลำตัวตั้ง ๑๐๐ โยชน์ก็มี ๒๐๐ โยชน์ก็มี ๓๐๐ โยชน์ก็มี ๔๐๐ โยชน์ก็มี ๕๐๐ โยชน์ก็มีฉะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ธรรมวินัยนี้เป็นที่พำนักอาศัยของ คนใหญ่ ๆ คนใหญ่ ๆ ในธรรมวินัยนั้นเหล่านี้ คือ โสดาบัน ... ผู้ปฏิบัติ เพื่อความเป็นอรหันต์ นี้เป็นความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่ประการที่ ๘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความอัศจรรย์ไม่เคยมีในธรรมวินัยนี้ ๘ ประการนี้แลที่ภิกษุทั้งหลายพบเห็นแล้วพากันชื่นชมยินดีในธรรมวินัยนี้กันอยู่”

จบ มหาวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. เวรัญชสูตร ๒. สีหสูตร

๓. อาชัญญสูตร ๔. อัสสขฬุงกสูตร

๕. มลสูตร ๖. ทูตสูตร

๗. ปฐมพันธนสูตร ๘. ทุติยพันธนสูตร

๙. ปหาราทสูตร ๑๐. อุโปสถสูตร

๓. คหปติวรรค

๑. ปฐมอุคคสูตร

ว่าด้วยอัจฉริยธรรมในอุคคคฤหบดี สูตรที่ ๑

{๑๑๑} [๒๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุทั้งหลายทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงจำอุคคคฤหบดีชาวพระนครเวสาลีไว้ว่า เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นได้ตรัสพระดำรัสนี้แล้ว เสด็จลุกจากอาสนะเข้าไปสู่พระวิหาร

ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ภิกษุรูปหนึ่งครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรจีวรเข้าไปสู่นิเวศน์ของอุคคคฤหบดีชาวพระนครเวสาลี ครั้นแล้วได้นั่งบนอาสนะ ที่เขาปูลาดไว้ ลำดับนั้น อุคคคฤหบดีชาวพระนครเวสาลีได้เข้าไปหาภิกษุนั้น ครั้นแล้วได้นมัสการภิกษุนั้นแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วภิกษุนั้นได้กล่าวกะอุคคคฤหบดีชาวพระนครเวสาลีว่า “ดูก่อนคฤหบดี พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการ ดูก่อนคฤหบดี ธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการคืออะไรบ้าง”อุคคคฤหบดีกราบเรียนว่า “ท่านขอรับ กระผมก็ไม่ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์กระผมว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรยไม่เคยมี ๘ ประการอะไรบ้าง แต่ขอท่านได้โปรดฟังธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการ ของกระผมที่มีอยู่ ขอได้โปรดใส่ใจให้ดี กระผมจักเรียนถวาย” ภิกษุนั้น รับคำอุคคคฤหบดีชาวพระนครเวสาลีแล้ว