๑๐. อนุรุทธสูตร เล่ม ๒๓

๑๐. อนุรุทธมหาวิตักกสูตร

ว่าด้วยมหาปุริสวิตก ๘ ประการ

{๑๒๐} [๓๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ป่าเภสกฬามิคทายวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ ก็สมัยนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะอยู่ที่วิหารปาจีนวังสทายวัน แคว้นเจตี ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะปลีกตัวเร้นอยู่ในที่ลับ ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจอย่างนี้ว่า “ธรรม นี้สำหรับบุคคลผู้มีความ ปรารถนาน้อย มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนามาก ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สันโดษ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ไม่สันโดษ ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สงบ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ธรรมนี้สำหรับบุคคล

ผู้ปรารภความเพียร มิใช่สำหรับบุคคลผู้เกียจคร้าน ธรรมนี้สำหรับบุคคล ผู้มีสติตั้งมั่น มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีสติหลงลืม ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีจิตมั่นคง มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีจิตไม่มั่นคง ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีปัญญา มิใช่สำหรับบุคคลผู้ด้อยปัญญา”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบความปริวิตกแห่งใจของท่านพระอนุรุทธะด้วยพระทัยแล้วเสด็จจากเภสกฬามิคทายวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ ไปปรากฏพระองค์ต่อหน้าท่านพระอนุรุทธะที่วิหารปาจีนวังสทายวัน แคว้นเจตี เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้ว แม้ท่านพระอนุรุทธะก็ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านอนุรุทธะว่า “สาธุ สาธุ อนุรุทธะ ถูกแล้ว อนุรุทธะ ที่เธอได้ตรึกมหาปุริสวิตกว่า ‘ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนาน้อย มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนามาก ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สันโดษ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ไม่สันโดษ ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สงบ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ปรารภความเพียร มิใช่สำหรับบุคคลผู้เกียจคร้าน ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีสติตั้งมั่น มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีสติหลงลืม ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีจิตมั่นคง มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีจิตไม่มั่นคง ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีปัญญา มิใช่สำหรับบุคคลผู้ด้อยปัญญา’ ดูก่อนอนุรุทธะ ถ้าอย่างนั้น เธอจงตรึกมหาปุริสวิตกข้อที่ ๘ นี้ว่า ‘ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ยินดีในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า ผู้พอใจในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ผู้พอใจในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า’

ดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ ในกาลนั้น เธอจักหวังได้ทีเดียวว่าเธอจักสงัดแล้วจากกาม สงัดแล้วจากอกุศลธรรม บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดแต่วิเวกอยู่

ดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ ใน กาลนั้น เธอจักหวังได้ทีเดียวว่าเธอจักบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติ และสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่

ดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ ในกาลนั้น เธอจักหวังได้ทีเดียวว่าเธอจักมีอุเบกขา มีสติมีสัมปชัญญะ และเสวยสุขด้วยนามกายเพราะปีติสิ้นไป บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลาย สรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้

ดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ ในกาลนั้น เธอจักหวังได้ทีเดียวว่าเธอจักบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่

ดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ และจักเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบันได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ในกาลนั้น ผ้าบังสุกุลจีวรจักปรากฏแก่เธอผู้สันโดษอยู่เพื่อความยินดี เพื่อความไม่สะดุ้ง เพื่อความอยู่เป็นสุข เพื่อหยั่งลงสู่นิพพาน เหมือนหีบใส่ผ้าของคฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีที่เต็มไปด้วยผ้าสีต่าง ๆ ฉะนั้นดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ และจักเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุข ในปัจจุบันได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ในกาลนั้น

โภชนะคือคำข้าวที่ได้มาด้วยปลีแข้งจักปรากฏแก่เธอผู้สันโดษเพื่อความยินดี เพื่อความไม่สะดุ้ง เพื่อความอยู่เป็นสุข เพื่อหยั่งลงสู่นิพพาน เหมือนข้าวสุก แห่งข้าวสาลีที่คัดเอากากดำออกแล้วมีแกงและกับหลายอย่างของคฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีฉะนั้น

ดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ และจักเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุข ในปัจจุบันได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ในกาลนั้น เสนาสนะคือโคนไม้จักปรากฏแก่เธอผู้สันโดษเพื่อความยินดี เพื่อความไม่สะดุ้ง เพื่อความอยู่เป็นสุข เพื่อหยั่งลงสู่นิพพาน เหมือนเรือนยอดของคฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีที่โบกฉาบแล้วทั้งภายในทั้งภายนอก ลมเข้าไม่ได้ มีลิ่มสลักมิดชิด มีบานประตูหน้าต่างปิดได้สนิทฉะนั้นดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ และจักเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุข

ในปัจจุบันได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ในกาลนั้น ที่นอนที่นั่งอันลาดด้วยหญ้าจักปรากฏแก่เธอผู้สันโดษอยู่เพื่อความยินดี เพื่อความไม่สะดุ้ง เพื่อความอยู่เป็นสุข เพื่อหยั่งลงสู่นิพพาน เหมือนบัลลังก์ ของคฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีที่ลาดด้วยผ้าโกเชาว์ขนยาว ลาดด้วยขนแกะ สีขาว ลาดด้วยผ้ามีลวดลายเป็นช่อดอกไม้ มีเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนัง ชะมด มีเครื่องลาดเพดานแดง มีหมอนข้างสีแดงสองข้างฉะนั้นดูก่อนอนุรุทธะ ในกาลใดแล เธอจักตรึกมหาปุริสวิตก ๘ ประการนี้ และจักเป็นผู้ได้ฌาน ๔ ที่ก้าวล่วงกามาพจรจิต เป็นธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขใน ปัจจุบันได้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก ในกาลนั้น ยาดองด้วยน้ำมูตรเน่าจักปรากฏแก่เธอผู้สันโดษอยู่เพื่อความยินดี เพื่อความไม่สะดุ้ง เพื่อความอยู่เป็นสุข เพื่อหยั่งลงสู่นิพพาน เหมือนเภสัชต่าง ๆ คือ เนยใส เนยข้น น้ำมัน นํ้าผึ้ง นํ้าอ้อยของคฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีฉะนั้น

ดูก่อนอนุรุทธะ ถ้าอย่างนั้น เธอพึงอยู่จำพรรษาที่วิหารปาจีนวังสทายวัน แคว้นเจตีนี้แหละต่อไปอีกเถิด”

ท่านพระอนุรุทธะทูลรับพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสสอนท่านพระอนุรุทธะด้วยพระโอวาทนี้แล้ว เสด็จจากวิหารปาจีนวังสทายวัน แคว้นเจตี ไปปรากฏพระองค์ที่ป่าเภสกฬามิคทายวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียดแขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้แล้วตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจะแสดงมหาปุริสวิตก ๘ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟังดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มหาปุริสวิตก ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนาน้อย มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนามาก

(๒) ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สันโดษ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ไม่สันโดษ

(๓) ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สงบ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ

(๔) ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ปรารภความเพียร มิใช่สำหรับบุคคลผู้เกียจคร้าน

(๕) ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีสติตั้งมั่น มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีสติหลงลืม

(๖) ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีจิตมั่นคง มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีจิตไม่มั่นคง

(๗) ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีปัญญา มิใช่สำหรับบุคคลผู้ด้อยปัญญา

(๘) ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ยินดีในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า ผู้พอใจในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ผู้พอใจในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า

ก็ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนาน้อย มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนามาก’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ที่เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ย่อมไม่ปรารถนาว่า ‘ขอชนทั้งหลายพึงรู้เราว่าเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย’ ที่เป็นผู้สันโดษย่อมไม่ปรารถนาว่า ‘ขอชนทั้งหลายพึงรู้เราว่าเป็นผู้สันโดษ’ ที่เป็นผู้สงบย่อมไม่ปรารถนาว่า ‘ขอชนทั้งหลายพึงรู้เราว่าเป็นผู้สงบ’ ที่เป็นผู้ปรารภความเพียรย่อมไม่ปรารถนาว่า ‘ขอชนทั้งหลายพึงรู้เราว่าเป็นผู้ปรารภความเพียร’ ที่เป็นผู้มีสติตั้งมั่นย่อมไม่ปรารถนาว่า ‘ขอชนทั้งหลายพึงรู้เราว่าเป็นผู้มีสติตั้งมั่น’ ที่เป็นผู้มีจิตมั่นคงย่อมไม่ปรารถนาว่า ‘ขอชนทั้งหลายพึงรู้เราว่าเป็นผู้มีจิตมั่นคง’ ที่เป็นผู้มีปัญญาย่อมไม่ปรารถนาว่า ‘ขอชนทั้งหลายพึงรู้เราว่าเป็นผู้มีปัญญา’ ที่เป็นผู้ยินดีในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า ย่อมไม่ปรารถนาว่า ‘ขอชนทั้งหลายพึงรู้เราว่าเป็นผู้ยินดีในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า’ ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนาน้อย มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีความปรารถนามาก’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความ ข้อนี้กล่าวแล้ว (๑)ก็ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สันโดษ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ไม่สันโดษ’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขารตามมีตามได้ ข้อที่เรา กล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สันโดษ มิใช่สำหรับ บุคคลผู้ไม่สันโดษ’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๒)

ก็ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สงบ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่อย่างสงบเงียบ ย่อมมีเหล่าภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา ราชมหาอำมาตย์ เดียรถีย์ และสาวกของเดียรถีย์เข้าไปหา ในที่นั้น ภิกษุมีจิตน้อมไป โน้มไป โอนไป ในวิเวก ตั้งอยู่ในวิเวก ยินดีแล้วในเนกขัมมะ ย่อมกล่าวถ้อยคำที่เกี่ยวกับ การส่งแขกกลับแน่นอน ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้สงบ มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในการคลุกคลีด้วยหมู่คณะ’ ดังนี้ นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๓)ก็ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ปรารภความเพียร มิใช่สำหรับบุคคลผู้เกียจคร้าน’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อจะละอกุศลธรรม เพื่อจะยังกุศลธรรมให้ถึงพร้อม คือ เป็นผู้เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่ ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ปรารภความเพียร มิใช่สำหรับ บุคคลผู้เกียจคร้าน’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๔)

ก็ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีสติตั้งมั่น มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีสติหลงลืม’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเป็นผู้มีสติ คือ ประกอบด้วยสติสำหรับรักษาตัวอย่างยิ่ง แม้กิจที่ทำ คำที่พูดไว้นานแล้ว ก็ระลึกนึกได้ ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีสติตั้งมั่น มิใช่ สำหรับบุคคลผู้มีสติหลงลืม’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๕)

ก็ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีจิตมั่นคง มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีจิตไม่มั่นคง’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม ... เข้า จตุตถฌานอยู่ ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ มีจิตมั่นคง มิใช่สำหรับบุคคลผู้มีจิตไม่มั่นคง’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้ กล่าวแล้ว (๖)

ก็ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีปัญญา มิใช่สำหรับบุคคลผู้ด้อยปัญญา’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้มีปัญญา มิใช่ สำหรับบุคคลผู้ด้อยปัญญา’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๗)ก็ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ยินดี ในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า ผู้พอใจในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ผู้พอใจในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จิตของภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมแล่นไป เลื่อมใส ตั้งมั่นอยู่ในความดับกิเลสที่ทำให้เนิ่นช้า ย่อมหลุดพ้น ข้อที่เรากล่าวว่า ‘ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ธรรมนี้สำหรับบุคคลผู้ยินดีในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า ผู้พอใจใน ธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า มิใช่สำหรับบุคคลผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ผู้พอใจ ในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว” (๘)ครั้งนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะอยู่จำพรรษาที่วิหารปาจีนวังสทายวัน แคว้นเจตีนั้นนั่นแลต่อไปอีก ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะปลีกตัวออกจากหมู่ อยู่ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน ไม่นานนักก็ทำให้แจ้ง ซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือน

มาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ ก็ท่านพระอนุรุทธะได้เป็น พระอรหันต์องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลายลำดับนั้น ท่านพระอนุรุทธะบรรลุอรหัตแล้วได้กล่าวคาถานี้ในเวลานั้นว่าพระศาสดาผู้ยอดเยี่ยมในโลกทรงทราบความดำริของ

เราแล้ว ได้เข้ามาหาเราด้วยฤทธิ์ทางพระวรกายอันสำเร็จ

แต่พระหฤทัย

พระองค์ได้ทรงแสดงธรรมอันยิ่งกว่าความดำริของเรา

ที่ดำริไว้ พระพุทธเจ้าผู้ยินดีแล้วในธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้า

ได้ทรงแสดงซึ่งธรรมที่ไม่ทำให้เนิ่นช้าแล้ว

เราได้รู้ทั่วถึงธรรมของพระองค์แล้ว ยินดีในศาสนา

อยู่ เราได้บรรลุวิชชา ๓ แล้วโดยลำดับ คำสอนของ

พระพุทธเจ้าเราทำตามแล้ว

จบ คหปติวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมอุคคสูตร ๒. ทุติยอุคคสูตร

๓. ปฐมหัตถกสูตร ๔. ทุติยหัตถกสูตร

๕. มหานามสูตร ๖. ชีวกสูตร

๗. ปฐมพลสูตร ๘. ทุติยพลสูตร

๙. อักขณสูตร ๑๐. อนุรุทธมหาวิตักสูตร

๔. ทานวรรค

๑. ปฐมทานสูตร

ว่าด้วยเหตุผลที่ให้ทาน ๘ ประการ

{๑๒๑} [๓๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การให้ทานมี ๘ ประการนี้ การให้ทาน ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ให้ทานเพราะประจวบเหมาะ

(๒) ให้ทานเพราะกลัวคนว่า

(๓) ให้ทานโดยคิดว่า ‘เขาได้เคยให้แก่เรา’

(๔) ให้ทานโดยคิดว่า ‘เขาจักให้แก่เรา’

(๕) ให้ทานโดยคิดว่า ‘การให้เป็นการดี’

(๖) ให้ทานโดยคิดว่า ‘เราหุงต้มกินเองได้ คนเหล่านี้มิได้หุงต้มกินเอง เราหุงต้มอยู่ จะไม่ให้แก่ผู้มิได้หุงต้ม ย่อมไม่สมควร’(๗) ให้ทานโดยคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ ชื่อเสียงอันดีงามย่อมขจรไป’

(๘) ให้ทานเพื่อความสบายอกสบายใจ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การให้ทานมี ๘ ประการนี้แล”