ปฏิสัมภิทาสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ได้โดยไม่นานนักเลย”

๘. ทุติยปฏิสัมภิทาสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้บรรลุปฏิสัมภิทา สูตรที่ ๒

{๓๖} [๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ จึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ได้ ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ สารีบุตรในธรรมวินัยนี้(๑) เมื่อจิตหดหู่ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเราหดหู่

(๒) จิตง่วงเหงาอยู่ภายใน ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเราง่วงเหงาอยู่ภายใน

(๓) จิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก

(๔) เวทนาที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๕) สัญญาที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๖) วิตกที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๗) นิมิตในธรรมที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ เลว ประณีต ดำ ขาว และเป็นปฏิภาคกัน อันสารีบุตรกำหนดดีแล้ว ใส่ใจดีแล้ว ทรงไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล จึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ได้”

๙. ปฐมวสสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้มีอำนาจเหนือจิตใจ สูตรที่ ๑

{๓๗} [๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ย่อมยังจิตให้เป็นไปในอำนาจได้ และย่อมไม่เป็นไปตามอำนาจของจิต ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ

(๒) เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ

(๓) เป็นผู้ฉลาดในการดำรงอยู่แห่งสมาธิ

(๔) เป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาธิ

(๕) เป็นผู้ฉลาดในความพร้อมมูลแห่งสมาธิ

(๖) เป็นผู้ฉลาดในอารมณ์แห่งสมาธิ

(๗) เป็นผู้ฉลาดในอภินิหารแห่งสมาธิ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ย่อมยังจิตให้เป็นไปในอำนาจได้ และไม่เป็นไปตามอำนาจของจิต”

๑๐. ทุติยวสสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้มีอำนาจเหนือจิตใจ สูตรที่ ๒

{๓๘} [๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ จึงยังจิตให้เป็นไปในอำนาจได้ และไม่เป็นไปตามอำนาจของจิต ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ สารีบุตรในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ

(๒) เป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาธิ