ปฏิสัมภิทาสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๓

๗. ปฐมปฏิสัมภิทาสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้บรรลุปฏิสัมภิทา สูตรที่ ๑

{๓๕} [๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ได้โดยไม่นานนัก ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เมื่อจิตหดหู่ ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเราหดหู่

(๒) จิตง่วงเหงาอยู่ภายใน ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเรา ง่วงเหงาอยู่ภายใน

(๓) จิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก

(๔) เวทนาที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๕) สัญญาที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๖) วิตกที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๗) นิมิตในธรรมที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ เลว ประณีตดำ ขาว และเป็นปฏิภาคกัน อันภิกษุนั้นก็กำหนดดีแล้วใส่ใจดีแล้ว ทรงไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล พึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ได้โดยไม่นานนักเลย”

๘. ทุติยปฏิสัมภิทาสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้บรรลุปฏิสัมภิทา สูตรที่ ๒

{๓๖} [๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ จึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ได้ ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ สารีบุตรในธรรมวินัยนี้(๑) เมื่อจิตหดหู่ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเราหดหู่

(๒) จิตง่วงเหงาอยู่ภายใน ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเราง่วงเหงาอยู่ภายใน

(๓) จิตฟุ้งซ่านไปในภายนอก ก็รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่าจิตของเราฟุ้งซ่านไปในภายนอก

(๔) เวทนาที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๕) สัญญาที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๖) วิตกที่เกิดขึ้นอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ตั้งอยู่ก็รู้แจ้ง ที่ดับไปก็รู้แจ้ง

(๗) นิมิตในธรรมที่เป็นสัปปายะและไม่เป็นสัปปายะ เลว ประณีต ดำ ขาว และเป็นปฏิภาคกัน อันสารีบุตรกำหนดดีแล้ว ใส่ใจดีแล้ว ทรงไว้ดีแล้ว แทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล จึงทำให้แจ้งซึ่งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ได้”