อุทกูปมสูตร เล่ม ๒๓

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ ประเภทนี้แล เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า”

๕. อุทกูปมสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้เปรียบด้วยการจมนํ้า ๗ ประเภท

{๑๕} [๑๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลเปรียบด้วย <*> นํ้า ๗ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก บุคคล ๗ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้จมแล้วคราวเดียวก็จมลงเลย

(๒) บางคนโผล่ขึ้นแล้ว จมลงอีก

(๓) บางคนโผล่ขึ้นแล้ว ยืนอยู่

(๔) บางคนโผล่ขึ้นแล้ว เหลียวไปมา

(๕) บางคนโผล่ขึ้นแล้วว่ายข้ามไป

(๖) บางคนโผล่ขึ้นแล้วได้ที่พึ่ง

(๗) บางคนโผล่ขึ้นแล้ว ข้ามถึงฝังแล้ว เป็นพราหมณ์อยู่บนบก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่จมแล้วคราวเดียวก็จมลงเลยเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำโดยส่วนเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่จมแล้วคราวเดียวก็จมลงเลยเป็นอย่างนี้แล (๑)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว จมลงอีกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้คิดขึ้นได้ว่า ‘บรรดากุศลธรรมทั้งหลาย ศรัทธา หิริ

โอตตัปปะ วิริยะ ปัญญา เป็นธรรมที่ดี’ ดังนี้ แต่ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ ปัญญาของเขานั้นดำรงอยู่ไม่ได้ ไม่เจริญขึ้น เสื่อมไปฝ่ายเดียว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว จมลงอีกเป็นอย่างนี้แล (๒)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว ยืนอยู่เป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้คิดขึ้นได้ว่า ‘บรรดากุศลธรรมทั้งหลาย ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ ปัญญาเป็นธรรมที่ดี’ ดังนี้ แต่ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ และปัญญาของเขานั้นไม่เสื่อมลง ไม่เจริญขึ้น ได้แต่คงที่อยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว ยืนอยู่เป็นอย่างนี้แล (๓)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว เหลียวไปมาเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้คิดขึ้นได้ว่า ‘บรรดากุศลธรรรมทั้งหลาย ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ ปัญญาเป็นธรรมที่ดี’ ดังนี้ เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป เขาเป็นโสดาบันบุคคล มีความเป็นผู้ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้วเหลียวไปมาเป็นอย่างนี้แล (๔)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว ว่ายข้ามไปเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้คิดขึ้นได้ว่า ‘บรรดากุศลธรรมทั้งหลาย ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ ปัญญา เป็นธรรมที่ดี’ ดังนี้ เพราะสังโยชน์ ๓ สิ้นไป

เพราะทำราคะ โทสะ โมหะให้เบาบางลง เขาเป็นสกทาคามีบุคคล มาสู่ โลกนี้อีกครั้งเดียวเท่านั้น แล้วจะทำที่สุดทุกข์ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ที่โผล่ขึ้นแล้ว ว่ายข้ามไปเป็นอย่างนี้แล (๕)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้วได้ที่พึ่งเป็นอย่างไร คือ บุคคล บางคนในโลกนี้คิดได้ว่า ‘บรรดากุศลธรรมทั้งหลาย ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ ปัญญา เป็นธรรมที่ดี’ ดังนี้ เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป เขาเป็นอนาคามีบุคคล จักปรินิพพานในภพนั้น มีอันไม่กลับจากโลกนั้นเป็นธรรมดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว ได้ที่พึ่งเป็นอย่างนี้แล (๖)ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว ข้ามถึงฝั่งแล้ว เป็นพราหมณ์ <*> อยู่บนบกเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้คิดขึ้นได้ว่า ‘บรรดากุศลธรรมทั้งหลาย ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ วิริยะ ปัญญาเป็นธรรมที่ดี’ ดังนี้ เขาทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้

เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลที่โผล่ขึ้นแล้ว ข้ามถึงฝั่งแล้ว เป็นพราหมณ์อยู่ บนบกเป็นอย่างนี้แล (๗)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้เปรียบด้วย <*>นํ้า ๗ ประเภทนี้แล มีปรากฏอยู่ในโลก”

๖. อนิจจานุปัสสีสูตร

ว่าด้วยบุคคลผู้ควรเป็นนาบุญของโลก ๗ ประเภท

{๑๖} [๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๗ ประเภทนี้ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับ เป็นผู้ควรแก่ของต้อนรับ เป็นผู้ควรแก่ของทำบุญ เป็นผู้ควรทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า บุคคล ๗ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ

บุคคลบางคนในโลกนี้พิจารณาเห็นความไม่เที่ยง มีความสำคัญว่า ไม่เที่ยง ทั้งรู้แจ้งชัดว่าเป็นของไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวง มั่นใจติดต่อกันมาไม่ขาดสาย เข้าถึงด้วยปัญญาอยู่ เขาย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลประเภทที่ ๑ ที่ควรแก่ของคำนับ... เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่ <**> นาบุญอื่นยิ่งกว่าอีกประเภทหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้พิจารณาเห็น ความไม่เที่ยง ... เข้าถึงด้วยปัญญาอยู่ ความสิ้นอาสวะและความสิ้นชีวิต ของเขามีไม่ก่อนไม่หลังกัน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นบุคคลประเภทที่ ๒ ที่ควรแก่ของคำนับ ... เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า