วัสสการสูตร เล่ม ๒๓

(๕) ตราบใดที่ชาววัชชีจักไม่ข่มขืนบังคับปกครองสตรีในตระกูลและกุมารีในตระกูล ชาววัชชีก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อม

(๖) ตราบใดที่ชาววัชชีจักสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจติยสถาน ของชาววัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ลบล้างพลีกรรมอันชอบธรรมซึ่งเคยให้เคยทำแก่เจติยสถานเหล่านั้น ชาววัชชีก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อม(๗) ตราบใดที่ชาววัชชีจักถวายความอารักขา ความคุ้มครอง ความป้องกันโดยชอบธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลายเป็นอย่างดีด้วยหวังว่า ‘ทำไฉนพระอรหันต์ทั้งหลายที่ยังไม่มาพึงมาสู่แว่นแคว้น และที่มาแล้วพึงอยู่เป็นสุขในแว่นแคว้น’ ชาววัชชีก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมดูก่อนลิจฉวีทั้งหลาย ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้แล จักยังตั้งอยู่ในชาววัชชี และชาววัชชียังปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ชาววัชชีพึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อม”

๒. วัสสการสูตร

ว่าด้วยวัสสการพราหมณ์

{๒๐} [๒๒] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ก็สมัยนั้นแลพระเจ้าแผ่นดินมคธพระนามว่าอชาตศัตรู

เวเทหิบุตรทรงประสงค์จะยาตราทัพไปย่ำยีชาววัชชี ท้าวเธอได้ตรัสอย่างนี้ว่า “เราจักตัดเจ้าวัชชีผู้มีฤทธิ์มากอย่างนี้มีอานุภาพมากอย่างนี้ให้ขาดสูญ ให้ พินาศ ให้ถึงความย่อยยับไป”

ครั้งนั้นแล พระเจ้าแผ่นดินมคธพระนามว่าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรได้ ตรัสเรียกวัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์ของแคว้นมคธมาปรึกษาว่า “มาเถิดท่านพราหมณ์ เชิญท่านเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจงถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเศียรเกล้าตามคำของเรา จงกราบทูลถามถึงความเป็นผู้มีพระอาพาธน้อย มีพระโรคเบาบาง ทรงกระปรี้กระเปร่า ทรงมีพระกำลัง ความอยู่สำราญว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระเจ้าแผ่นดินมคธพระนามว่าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรทรงประสงค์จะยาตราทัพ ไปยํ่ายีชาววัชชี ท้าวเธอตรัสอย่างนี้ว่า ‘เราจักตัดเจ้าวัชชีผู้มีฤทธิ์มากอย่างนี้ มีอานุภาพมากอย่างนี้ให้ขาดสูญ

ให้พินาศ ให้ถึงความย่อยยับไป” ดังนี้ ท่านจงสำเหนียกพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์นั้นไว้ให้ดีแล้วมาบอกแก่เรา พระตถาคตเจ้าทั้งหลายจะไม่ตรัสพระดำรัสที่คลาดเคลื่อนจาก ความจริงเลย”วัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์ของแคว้นมคธรับพระราชกระแสพระเจ้า แผ่นดินมคธพระนามว่าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระเจ้าแผ่นดินมคธ พระนามว่าอชาตศัตรูเวเทหิบุตร ถวายบังคมพระบาทของพระโคดมผู้เจริญด้วยเศียรเกล้า ทรงกราบทูลถึงความเป็นผู้มีพระอาพาธน้อย มีพระโรคเบาบาง ทรงกระปรี้กระเปร่า ทรงมีพระกำลัง ความอยู่สำราญ ข้าแต่พระโคดม ผู้เจริญ พระเจ้าแผ่นดินมคธพระนามว่าอชาตศัตรูเวเทหิบุตรทรงประสงค์จะ

ยาตราทัพไปยํ่ายีชาววัชชี ท้าวเธอตรัสอย่างนี้ว่า ‘เราจักตัดเจ้าวัชชีผู้มีฤทธิ์ มากอย่างนี้มีอานุภาพมากอย่างนี้ให้ขาดสูญ ให้พินาศ ให้ถึงความย่อยยับไป”

อปริหานิยธรรม ๗ ของเจ้าวัชชี

ก็สมัยนั้นแล ท่านพระอานนท์ยืนถวายงานพัดอยู่ ณ เบื้องพระปฤษฎางค์พระผู้มีพระภาคเจ้า

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามท่านพระอานนท์ว่า “ดูก่อนอานนท์ เธอได้สดับมาแล้วมิใช่หรือว่า พวกเจ้าวัชชีหมั่นประชุมกันเนืองนิตย์หมั่นประชุมกันมาก”

ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาอย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชีจักประชุมกันเนืองนิตย์ หมั่นประชุมกันมากอยู่เพียงใด พวกเจ้าวัชชีก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อม

ดูก่อนอานนท์ เธอสดับมาแล้วมิใช่หรือว่า พวกเจ้าวัชชีเมื่อประชุมก็พร้อมเพรียงกันประชุม เมื่อเลิกประชุมก็พร้อมเพรียงกันเลิก พร้อมเพรียงช่วยกันทำกิจที่ควรทำ”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาแล้วว่า พวกเจ้าวัชชีเมื่อประชุมก็พร้อมเพรียงกันประชุม เมื่อเลิกประชุมก็พร้อมเพรียงกันเลิก พร้อมเพรียงช่วยกันทำกิจที่ควรทำ พระพุทธเจ้าข้า”“ดูก่อนอานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชีเมื่อประชุม ก็จักพร้อมเพรียงกันประชุม เมื่อเลิกประชุมก็จักพร้อมเพรียงกันเลิก และจักพร้อมเพรียงช่วยกันทำกิจที่ควรทำ พวกเจ้าวัชชีพึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อม

ดูก่อนอานนท์ เธอได้สดับมาแล้วมิใช่หรือว่า พวกเจ้าวัชชีไม่บัญญัติสิ่งที่ยังมิได้บัญญัติ ไม่เพิกถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว ประพฤติมั่นอยู่ในวัชชีธรรมซึ่งเป็นของเก่าตามที่ท่านบัญญัติไว้”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาแล้วว่า พวกเจ้าวัชชีไม่บัญญัติสิ่งที่ยังมิได้บัญญัติ ไม่เพิกถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว ประพฤติมั่นอยู่ในวัชชีธรรมซึ่งเป็นของเก่าตามที่ท่านบัญญัติไว้

พระพุทธเจ้าข้า”“ดูก่อนอานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชีจักไม่บัญญัติสิ่งที่ยังมิได้บัญญัติไม่เพิกถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว จักประพฤติมั่นอยู่ในวัชชีธรรมซึ่งเป็นของเก่าตามที่ท่านบัญญัติไว้ พวกเจ้าวัชชีก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมดูก่อนอานนท์ เธอได้สดับมาแล้วมิใช่หรือว่า พวกเจ้าวัชชียังสักการะเคารพ นับถือ บูชา เจ้าวัชชีผู้ใหญ่ทั้งหลายอยู่ และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นถ้อยคำอันตนต้องเชื่อฟัง”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาแล้วว่า พวกเจ้าวัชชียังสักการะ เคารพ นับถือ บูชา เจ้าวัชชีผู้ใหญ่ทั้งหลายอยู่ และย่อมสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นถ้อยคำอันตนต้องเชื่อฟัง พระพุทธเจ้าข้า”“ดูก่อนอานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชีจักยังสักการะ เคารพ นับถือบูชาเจ้าวัชชีผู้ใหญ่ทั้งหลายอยู่ และยังสำคัญถ้อยคำของท่านเหล่านั้นว่าเป็นถ้อยคำอันตนต้องเชื่อฟัง พวกเจ้าวัชชีก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมดูก่อนอานนท์ เธอได้สดับมาแล้วมิใช่หรือว่า พวกเจ้าวัชชีจักไม่ข่มขืนบังคับสตรีในตระกูลและกุมารีในตระกูลให้อยู่ร่วมด้วย”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาแล้วว่า พวกเจ้าวัชชีจักไม่ข่มขืนบังคับปกครองสตรีในตระกูลและกุมารีในตระกูลให้อยู่ร่วมด้วยพระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชีจักไม่ข่มขืนบังคับหญิงในตระกูลและหญิงสาวในตระกูล พวกเจ้าวัชชีก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อม

ดูก่อนอานนท์ เธอได้สดับมาแล้วมิใช่หรือว่า พวกเจ้าวัชชียังสักการะเคารพ นับถือ บูชาเจติยสถานของชาววัชชีทั้งภายในและภายนอก และไม่ลบล้างพลีกรรมอันชอบธรรมซึ่งเคยให้เคยทำแก่เจติยสถานเหล่านั้น”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาแล้วว่า พวกเจ้าวัชชียังสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจติยสถานของชาววัชชีทั้งภายในและภายนอกและไม่ลบล้างพลีกรรมอันชอบธรรมซึ่งเคยให้เคยทำแก่เจติยสถานเหล่านั้นพระพุทธเจ้าข้า”“ดูก่อนอานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชีจักยังสักการะ เคารพ นับถือบูชาเจติยสถานของชาววัชชีทั้งภายในภายนอก และยังไม่ลบล้างพลีกรรมอันชอบธรรมซึ่งเคยให้เคยทำแก่เจติยสถานเหล่านั้น พวกเจ้าวัชชีก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมดูก่อนอานนท์ เธอได้สดับมาแล้วมิใช่หรือว่า พวกเจ้าวัชชีถวายความอารักขา ความคุ้มครอง ความป้องกันโดยชอบธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลายเป็นอย่างดีด้วยหวังว่า ‘ทำไฉนพระอรหันต์ทั้งหลายที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และที่มาแล้วพึงอยู่เป็นสุขในแว่นแคว้น”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้สดับมาแล้วว่า พวกเจ้าวัชชีจักถวายความอารักขา ความคุ้มครอง ความป้องกันโดยชอบธรรมในพระ

อรหันต์ทั้งหลายเป็นอย่างดีด้วยหวังว่า ‘ทำไฉนพระอรหันต์ทั้งหลายที่ยังไม่มา พึงมาสู่แว่นแคว้น และที่มาแล้วพึงอยู่เป็นสุขในแว่นแคว้น พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ ตราบใดที่พวกเจ้าวัชชีจักยังถวายความอารักขา ความคุ้มครองความป้องกันโดยชอบธรรมในพระอรหันต์ทั้งหลายเป็นอย่างดีด้วยหวังว่า ‘ทำไฉนพระอรหันต์ทั้งหลายที่ยังไม่มาพึงมาสู่แว่นแคว้น และที่มาแล้วพึงอยู่เป็นสุขในแว่นแคว้น’ พวกเจ้าวัชชีพึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อม”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะวัสสการพราหมณ์มหาอำมาตย์ของแคว้นมคธว่า “ดูก่อนพราหมณ์ สมัยหนึ่ง เราอยู่ ณ สารันททเจดีย์ใกล้พระนครเวสาลี ณ ที่นั้น เราได้แสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้แก่เจ้าวัชชีไว้ ดูก่อนพราหมณ์ ตราบใดที่อปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้จักยังตั้งอยู่ในพวกเจ้าวัชชี และพวกเจ้าวัชชียังปรากฏอยู่ในอปริหานิยธรรม ๗ ประการนี้ พวกเจ้าวัชชีพึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อม”วัสสการพราหมณ์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พวกเจ้าวัชชีประกอบด้วยอปริหานิยธรรมแม้แต่ละอย่าง ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอนไม่มีความเสื่อม จะกล่าวไปไยถึงพวกเจ้าวัชชีผู้ประกอบด้วยอปริหานิยธรรมทั้ง ๗ ประการเล่า อนึ่งเล่า พวกเจ้าวัชชีอันพระจ้าแผ่นดินมคธพระนามว่าอชาตศัตรูเวเทหิบุตร ไม่พึงทำการต่อยุทธด้วยได้ เว้นเสียจากการเจรจาปรองดอง เว้นเสียจากการยุยงให้แตกกัน ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ข้าพระองค์มีกิจมาก มีกรณียะมาก ขอถวายบังคมลาไป ณ บัดนี้”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ ท่านจงรู้กาลที่ควรในบัดนี้เถิด”

ลำดับนั้น วัสสการพราหมณ์หาอำมาตย์ <*> ของแคว้นมคธชื่นชมอนุโมทนาพระภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ลุกจากอาสนะแล้วกลับไปแล

๓. ภิกขุสูตร

ว่าด้วยอปริหานิยธรรม ๗ ของภิกษุ

{๒๑} [๒๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอปริหานิยธรรม ๗ ประการแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อปริหานิยธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ภิกษุทั้งหลายจักยังหมั่นประชุมกันเนืองนิตย์เพียงใด ก็พึงหวังความเจริญ ได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น

(๒) ภิกษุทั้งหลายเมื่อประชุม ก็จักพร้อมเพรียงกันประชุม เมื่อเลิกประชุมก็จักพร้อมเพรียงกันเลิก จักพร้อมเพรียงช่วยกันทำกิจที่สงฆ์พึงทำเพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น

(๓) ภิกษุทั้งหลายจักไม่บัญญัติสิ่งที่ยังไม่ได้บัญญัติ จักไม่เพิกถอนสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว จักประพฤติมั่นอยู่ในสิกขาบทตามที่บัญญัติไว้แล้วเพียงใด ก็พึงหวังความเจริญได้แน่นอน ไม่มีความเสื่อมเพียงนั้น