สังโยคสูตร เล่ม ๒๓

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว ชานุสโสณีพราหมณ์ได้กราบ ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์ แจ่มแจ้งนัก...ขอท่านพระโคดมผู้เจริญได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๘. สัญโญคสูตร

ว่าด้วยเหตุที่ชายหญิงสนใจและไม่สนใจกัน

{๔๘} [๕๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมบรรยายอันเป็นสังโยคะ และวิสังโยคะ แก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟังธรรมบรรยายนั้น จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมบรรยายอันเป็นสังโยคะและวิสังโยคะเป็นไฉน คือ หญิงย่อมสนใจความเป็นหญิงในภายในตนเอง กิริยา ท่าทาง ความไว้ตัว ความพอใจ เสียง และเครื่องประดับของหญิง เธอย่อมยินดีพอใจในความเป็นหญิงนั้น ๆ เธอยินดีพอใจในความเป็นหญิงนั้นๆ แล้วย่อมสนใจถึงความเป็นชายในภายนอก กิริยา ท่าทาง ความไว้ตัว ความพอใจ เสียง และเครื่องประดับของชาย เธอย่อมยินดีพอใจในความเป็นชายนั้นๆ เธอยินดีพอใจในความเป็นชายนั้นๆ แล้วย่อมต้องการเกี่ยวข้องกับชาย และต้องการสุขโสมนัสที่เกิดเพราะเหตุที่ได้เกี่ยวข้องกับชาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์โลกผู้พอใจในความเป็นหญิงถึงความเกี่ยวข้องกับชาย ด้วยอาการอย่างนี้แล หญิงจึงไม่ล่วงพ้นความเป็นหญิงไปได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชายย่อมสนใจความเป็นชายในภายในตนเองกิริยา ท่าทาง ความไว้ตัว ความพอใจ เสียง และเครื่องประดับของชายเขาย่อมยินดีพอใจในความเป็นชายนั้น ๆ เขายินดีพอใจในความเป็นชายนั้น ๆ แล้ว ย่อมสนใจถึงความเป็นหญิงในภายนอก กิริยา ท่าทาง ความไว้ตัว ความพอใจ เสียง และเครื่องประดับของหญิง เขาย่อมยินดีพอใจในความเป็นหญิงนั้น ๆ เขายินดีพอใจในความเป็นหญิงนั้น ๆ แล้วย่อมต้องการเกี่ยวข้องกับหญิง และต้องการสุขโสมนัสที่เกิดเพราะเหตุที่ได้เกี่ยวข้องกับหญิง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์โลกผู้พอใจในความเป็นชายถึงความเกี่ยวข้องกับหญิง ด้วยอาการอย่างนี้แล ชายจึงไม่ล่วงพ้นความเป็นชายไปได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ส่วนความไม่เกี่ยวข้องเป็นไฉน หญิงที่ไม่สนใจความเป็นหญิงในภายในตนเอง กิริยา ท่าทาง ความไว้ตัว ความพอใจ เสียง และเครื่องประดับของหญิง เธอไม่ยินดีพอใจในความเป็นหญิงนั้น ๆ เธอไม่ยินดีพอใจในความเป็นหญิงนั้น ๆ แล้วยังไม่สนใจถึงความเป็นชายในภายนอก กิริยา ท่าทาง ความไว้ตัว ความพอใจ เสียง และเครื่องประดับของชาย เธอไม่ยินดีพอใจในความเป็นชายนั้น ๆ เธอไม่ยินดีพอใจในความเป็นชายนั้น ๆ แล้วยังไม่ต้องการเกี่ยวข้องกับชาย และไม่ต้องการสุขโสมนัสที่เกิดเพราะเหตุที่ได้เกี่ยวข้องกับชาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์โลกผู้ไม่พอใจในความเป็นหญิง ถึงความไม่เกี่ยวข้องกับชาย ด้วยอาการอย่างนี้แล

หญิงจึงจะล่วงพ้นความเป็นหญิงไปได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ชายที่ไม่สนใจความเป็นชายในภายในตนเอง กิริยา ท่าทาง ความไว้ตัว ความพอใจ เสียง และเครื่องประดับของชาย เขาไม่ยินดีพอใจในความเป็นชายนั้น ๆ เขาไม่ยินดีพอใจในความเป็นชายนั้น ๆ แล้วยังไม่สนใจถึงความเป็นหญิงในภายนอก กิริยา ท่าทาง ความไว้ตัว ความพอใจ เสียง และเครื่องประดับของหญิง เขาไม่ยินดีพอใจในความเป็นหญิงนั้น ๆ เขาไม่ยินดีพอใจในความเป็นหญิงนั้น ๆ แล้วยังไม่ต้องการ

เกี่ยวข้องกับหญิง และไม่ต้องการสุขโสมนัสที่เกิดเพราะเหตุที่ได้เกี่ยวข้องกับหญิง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์โลกผู้ไม่พอใจในความเป็นชายถึงความไม่เกี่ยวข้องกับหญิง ด้วยอาการอย่างนี้แล ชายจึงล่วงพ้นความเป็นชายไปได้”

๙. ทานสูตร

ว่าด้วยทานมีผลมากแต่ไม่มีอานิสงส์มาก

{๔๙} [๕๒] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา ใกล้จัมปานคร ครั้งนั้นแล อุบาสกชาวเมืองจัมปาจำนวนมากเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระสารีบุตร นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวกะท่านพระสารีบุตรว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ธรรมีกถาเฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้าพวกกระผมได้ฟังกันมานานแล้ว ขอได้โปรดเถิด ขอให้พวกกระผมได้ฟังธรรมีกถาของพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยเถิด”ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าอย่างนั้นท่านทั้งหลายพึงมาในวันอุโบสถ ท่านทั้งหลายก็จะได้ฟังธรรมีกถาในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าแน่นอน”

พวกอุบาสกชาวเมืองจัมปารับคำท่านพระสารีบุตรแล้วลุกจากที่นั่งกราบ ทำประทักษิณท่านพระสารีบุตรแล้วหลีกไป

ต่อมาถึงวันอุโบสถ พวกอุบาสกชาวเมืองจัมปาเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการท่านพระสารีบุตรแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรพร้อมด้วยพวกอุบาสกชาวเมืองจัมปา เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มี พระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า