๑๐. ภเวสิสูตร เล่ม ๒๒

ย่อมใช้โคนั้นเท่านั้นในการขนภาระ จะไม่คำนึงถึงสีของ มันเลย

ฉันใด

ในหมู่มนุษย์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไม่ว่าจะเป็นชาติ

กำเนิดใด คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร จัณฑาล

หรือคนเทขยะ ผู้ที่ฝึกตนดีแล้ว มีวัตรเรียบร้อย ตั้งอยู่ใน

ธรรม สมบูรณ์ด้วยศีล กล่าวแต่คำสัตย์ มีใจประกอบ

ด้วยหิริ ละชาติและมรณะได้แล้ว มีพรหมจรรย์บริบูรณ์

ปลงภาระลงแล้ว พ้นกิเลส ทำกิจเสร็จแล้ว หมดอาสวะ

รู้จบธรรมทุกอย่าง ดับสนิทแล้วเพราะไม่ถือมั่น จะเกิด

ในชาติกำเนิดใดในชาติกำเนิดเหล่านั้นก็ตาม ทักษิณาทาน

ที่บำเพ็ญในเขตที่ปราศจากธุลีนั้นแลย่อมมีผลมาก

ก็พวกคนเขลาผู้ไม่เแจ้ง ด้อยปัญญา มิได้สดับ

ย่อมพากันให้ทานในภายนอก ไม่เข้าไปหาสัตบุรุษ

ส่วนชนเหล่าใดเข้าไปหาสัตบุรุษผู้มีปัญญา ซึ่งยกย่อง

กันว่าเป็นปราชญ์ มีศรัทธาหยั่งรากลงตั้งมั่นในพระสุคต

ชนเหล่านั้นย่อมไปเทวโลก หรือมิฉะนั้นก็เกิดในตระกูล

ในโลกนี้ จัดว่าเป็นบัณฑิต ย่อมบรรลุนิพพานได้โดยลำดับ

๑๐. ภเวสีสูตร

ว่าด้วยการทำความดีต้องทำให้ยิ่งขึ้น

{๑๘๐} [๑๘๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อม ด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ขณะที่เสด็จดำเนินทางไกล ได้ทอดพระเนตรเห็นป่า

สาละใหญ่ ณ ภูมิประเทศแห่งหนึ่ง จึงทรงแวะลงจากทางเสด็จเข้าไปยังป่าสาละนั้น ครั้นเสด็จถึงแล้วได้ทรงแย้มพระโอษฐ์ให้ปรากฏ ณ ที่แห่งนั้น

ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความคิดว่า “อะไรหนอเป็นเหตุเป็น ปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแย้มพระโอษฐ์ออกมา พระตถาคตย่อมไม่ ทรงแย้มพระโอษฐ์ออกมาโดยไม่มีเหตุ” ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์จึงได้ทูล ถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็น ปัจจัยให้พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแย้มพระโอษฐ์ออกมา พระตถาคตย่อมไม่ ทรงแย้มพระโอษฐ์ออกมาโดยไม่มีเหตุ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เรื่องเคยมีมาแล้ว คือ ณ ภูมิประเทศนี้เคยเป็นเมืองที่เจริญ กว้างขวาง มีผู้คนมาก มีมนุษย์หนาแน่น ก็พระผู้มีพระภาคกัสสปอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงอาศัยอยู่ในพระนครนั้น ก็อุบาสกนามว่าภเวสีของพระผู้มีพระภาคกัสสปอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นผู้ไม่ทำให้บริบูรณ์ในศีล อุบาสกประมาณ ๕๐๐ คนซึ่งถูกภเวสีอุบาสก ชี้แจงชักชวนมาก็ไม่ทำให้บริบูรณ์ในศีล

ครั้งนั้น ภเวสีอุบาสกได้มีความคิดว่า ‘ก็เราเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นหัวหน้า ชักชวนอุบาสก ๕๐๐ คนนี้มา และเรา ก็เป็นผู้ไม่ทำให้บริบูรณ์ในศีล แม้อุบาสก ๕๐๐ คนนี้ก็เป็นผู้ไม่ทำให้บริบูรณ์ในศีล จึงต่างก็เท่าเทียมกัน ไม่ยิ่งไปกว่ากัน เอาเถอะ เราควรปฏิบัติให้ยิ่งกว่า’ลำดับนั้น ภเวสีอุบาสกเข้าไปหาอุบาสก ๕๐๐ นั้นแล้วได้กล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ตั้งแต่วันนี้ไป ขอท่านทั้งหลายจงจำเราไว้ว่าเป็น ผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล’ ครั้งนั้น อุบาสกประมาณ ๕๐๐ คนนั้นก็มีความคิดว่า ‘ภเวสีอุบาสกนายท่านเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นหัวหน้า ชักชวนพวกเรามา ก็ภเวสีอุบาสกนายท่านจักเป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล ก็เหตุไฉนพวกเราจะทำให้ บริบูรณ์ในศีลบ้างไม่ได้เล่า’ ครั้งนั้น อุบาสก ๕๐๐ คนนั้นเข้าไปหาภเวสี อุบาสก แล้วกล่าวว่า ‘ตั้งแต่วันนี้ไป ขอท่านภเวสีนายท่านจงจำอุบาสก ๕๐๐ คนนี้ว่า เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล

ครั้งนั้น ภเวสีอุบาสกมีความคิดว่า ‘ก็เราแลเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นหัวหน้า ชักชวนอุบาสก ๕๐๐ คนนี้มา และเราก็เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล แม้อุบาสก ๕๐๐ คนนี้ก็เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล จึงต่างก็เท่าเทียมกัน ไม่ยิ่ง ไปกว่ากัน เอาเถอะ เราควรปฏิบัติให้ยิ่งกว่า’ ต่อจากนั้น ภเวสีอุบาสกได้เข้าไปหาอุบาสก ๕๐๐ คนนั้นแล้วกล่าวว่า ‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ตั้งแต่วันนี้ไป ขอท่านทั้งหลายจงจำเราไว้ว่าเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติ เว้น ไกลจากเมถุนอันเป็นธรรมดาของชาวบ้าน

ครั้งนั้น อุบาสก ๕๐๐ คนนั้นก็มี ความคิดว่า ‘ภเวสีอุบาสกนายท่านเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นหัวหน้า ชักชวน พวกเรามา ภเวสีอุบาสกนายท่านจักประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติเว้นไกล จากเมถุนอันเป็นธรรมดาของชาวบ้าน ก็เหตุไฉนพวกเราจักเป็นผู้ประพฤติ พรหมจรรย์ ประพฤติเว้นไกลจากเมถุนอันเป็นธรรมดาของชาวบ้านบ้างไม่ได้เล่า’ ลำดับนั้น อุบาสก ๕๐๐ คนนั้นจึงเข้าไปหาภเวสีอุบาสกแล้วกล่าวว่า ‘ตั้งแต่วันนี้ไป ขอท่านภเวสีอนายท่าน <*> จงจำอุบาสก ๕๐๐ คนนี้ว่า เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติเว้นไกลจากเมถุนอันเป็นธรรมดาของ ชาวบ้าน’ครั้งนั้น ภเวสีอุบาสกได้มีความคิดว่า ‘ก็เราแลเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นหัวหน้า ชักชวนอุบาสก ๕๐๐ เหล่านี้มา และเราเป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล แม้อุบาสก ๕๐๐ คนนี้ก็เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล และเราเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติเว้นไกลจากเมถุนอันเป็นธรรมดาของชาวบ้าน แม้อุบาสก ๕๐๐ คนนี้ ก็เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติเว้นไกลจากเมถุนอันเป็นธรรมดาของ ชาวบ้าน จึงต่างก็เท่าเทียมกัน ไม่ยิ่งไปกว่ากัน เอาเถอะ เราควรปฏิบัติให้ ยิ่งกว่า’

ลำดับนั้น ภเวสีอุบาสกเข้าไปหาอุบาสก ๕๐๐ คนนั้นแล้วได้กล่าวว่า‘ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ตั้งแต่วันนี้ไป ขอท่านทั้งหลายจงจำเราไว้ว่าเป็น ผู้บริโภคอาหารมื้อเดียว เว้นการบริโภคในราตรี งดเว้นการบริโภคอาหารใน

ยามวิกาล’ ครั้งนั้น อุบาสก ๕๐๐ คนนั้นก็มีความคิดว่า ‘ภเวสีอุบาสก นายท่านเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นหัวหน้า ชักชวนพวกเรามา ภเวสีอุบาสก นายท่านจักเป็นผู้บริโภคอาหารมื้อเดียว เว้นการบริโภคในราตรี งดเว้นการ บริโภคอาหารในเวลาวิกาล ก็เหตุไฉนพวกเราจักเป็นผู้บริโภคอาหารมื้อเดียว เว้นการบริโภคในราตรี งดเว้นการบริโภคอาหารในเวลาวิกาลบ้างไม่ได้เล่า’

ลำดับนั้น อุบาสก ๕๐๐ คนนั้นจึงเข้าไปหาภเวสีอุบาสกแล้วได้กล่าวว่า ‘ตั้งแต่ วันนี้ไป ขอท่านภเวสีนายท่านจงจำอุบาสก ๕๐๐ คนนี้ว่าเป็นผู้บริโภคอาหารมื้อเดียว เว้นการบริโภคในราตรี งดเว้นการบริโภคอาหารในเวลาวิกาล’ครั้งนั้น ภเวสีอุบาสกได้มีความคิดว่า ‘ก็เราแลเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็น หัวหน้าชักชวนอุบาสก ๕๐๐ คนนี้มา และเราเป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล แม้ อุบาสก ๕๐๐ คนนี้ก็เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล เราเป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติเว้นไกลจากเมถุนอันเป็นธรรมดาของชาวบ้าน แม้อุบาสกประมาณ ๕๐๐ คนนี้ก็เป็นผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ประพฤติเว้นไกลจากเมถุนอันเป็นธรรมดาของชาวบ้าน

เราเป็นผู้บริโภคอาหารมื้อเดียว เว้นการบริโภคในราตรี งดเว้นการบริโภคอาหารในเวลาวิกาล แม้อุบาสก ๕๐๐ คนนี้ก็เป็นผู้บริโภค อาหารมื้อเดียว เว้นการบริโภคในราตรี งดเว้นการบริโภคอาหารในเวลาวิกาล จึงต่างก็เท่าเทียมกัน ไม่ยิ่งไปกว่ากัน เอาเถอะ เราควรปฏิบัติให้ยิ่งกว่า’ลำดับนั้น ภเวสีอุบาสกได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคกัสสปอรหันต สัมมาสัมพุทธเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์พึงได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า’ ภเวสีอุบาสกได้บรรพชาอุปสมบทแล้วในสำนักของพระผู้มีพระภาคกัสสปอรหันต สัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ภเวสีภิกษุอุปสมบทแล้วไม่นานก็ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานนักก็ ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือน

มาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกันด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ ก็แลภเวสีภิกษุได้เป็นพระอรหันต์ องค์หนึ่งในจำนวนพระอรหันต์ทั้งหลาย

ดูก่อนอานนท์ ครั้งนั้น อุบาสก ๕๐๐ คนนั้นได้มีความคิดว่า ‘ภเวสี อุบาสกนายท่านเป็นผู้มีอุปการะมาก เป็นหัวหน้า ชักชวนพวกเรามา ก็ ภเวสีอุบาสกนายท่านยังปลงผมและหนวดครองผ้าย้อมฝาดออกจากเรือนบวช เป็นบรรพชิตได้ จะกล่าวไปไยถึงพวกเราเล่า’ ครั้งนั้น อุบาสก ๕๐๐ คน นั้นเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคกัสสสป <*> อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์พึงได้ บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า’ อุบาสก ๕๐๐ คนนั้น ได้บรรพชาอุปสมบทแล้วในสำนักของพระผู้มีพระภาคกัสสปอรหันตสัมมา สัมพุทธเจ้าแล้ว

ครั้งนั้น ภเวสีภิกษุได้มีความคิดว่า ‘เราแลได้วิมุตติสุขอันเป็นธรรมชั้น เยี่ยมนี้ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก โดยไม่ลำบาก โอหนอ แม้ภิกษุ ๕๐๐ รูปนี้ก็พึงได้วิมุตติสุขอันเป็นธรรมชั้นเยี่ยมนี้ตามความปรารถนา ได้โดย ไม่ยาก ไม่สำบาก’ ครั้งนั้น ภิกษุ ๕๐๐ รูปนั้นต่างก็ปลีกตัวออกจากหมู่อยู่ ตามลำพัง ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพานอยู่ ไม่นานนักก็ได้ ทำให้แจ้งซึ่งที่สุดแห่งพรหมจรรย์อันยอดเยี่ยมที่กุลบุตรทั้งหลายออกจากเรือน มาบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการกัน ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ได้รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำได้ทำเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้ ภิกษุ ๕๐๐ รูปซึ่งมีภเวสีภิกษุเป็น ประมุขนั้นพยายามบำเพ็ญธรรมที่สูง ๆ ขึ้นไป ประณีตขึ้นไป ได้ทำให้แจ้ง ซึ่งวิมุตติอันเป็นธรรมชั้นเยี่ยมแล้วด้วยประการฉะนี้

ดูก่อนอานนท์ เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘เรา ทั้งหลายจักพยายามบำเพ็ญธรรมที่สูง ๆ ขึ้นไป ประณีตขึ้นไป จักทำให้แจ้งซึ่ง วิมุตติอันเปีนธรรมชั้นเยี่ยม’ ดูก่อนอานนท์ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

จบ อุปาสกวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สารัชชสูตร ๒. วิสารทสูตร

๓. นิรยสูตร ๔. เวรสูตร

๕. จัณฑาลสูตร ๖. ปีติสูตร

๗. วณิชชาสูตร ๘. ราชสูตร

๙. คิหิสูตร ๑๐. ภเวสีสูตร

(๑๙) ๔. อรัญญวรรค

๑. อารัญญกสูตร

ว่าด้วยภิกษุผู้อยู่ป่า ๕ ประเภท

{๑๘๑} [๑๘๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่ป่าเป็นวัตรมี ๕ ประเภทนี้ ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ(๑) เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะโง่เขลา เพราะงมงาย

(๒) มีความปรารถนาเลวทราม ถูกความอยากครอบงำ จึงอยู่ป่าเป็นวัตร

(๓) เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะเป็นบ้า เพราะจิตฟุ้งซ่าน

(๔) เป็นผู้อยู่ป่าเป็นวัตรเพราะรู้ว่าเป็นวัตรอันพระพุทธเจ้าและ สาวกของพระพุทธเจ้าทั้งหลายสรรเสริญ