๓. อุคคหสูตร เล่ม ๒๒

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดาครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึง ได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่าเมื่อบุคคลรู้แจ้งซึ่งธรรมอันเลิศ เลื่อมใสโดยความ

เป็นของเลิศ เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าผู้เลิศ ผู้เป็น

ทักขิไณยบุคคล ชั้นเยี่ยม

เมื่อเลื่อมใสในพระธรรมอันเลิศ ซึ่งเป็นธรรมปราศ

จากราคะ สงบและเป็นสุข เลื่อมใสในพระสงฆ์ผู้เลิศ ซึ่ง

เป็นบุญเขต ชั้นเยี่ยม

เมื่อถวายทานในท่านผู้เลิศนั้น บุญอันเลิศย่อมเจริญ

เรื่อยไป อายุ วรรณะ ยศ เกียรติ สุขะ และพละก็ย่อม

เจริญเรื่อยไป

ผู้มีปัญญา ตั้งมั่นแล้วในธรรมอันเลิศ ให้ทานแก่ท่าน

ผู้เป็นบุญเขตอันเลิศ จะเกิดเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตาม

ย่อมถึงความเป็นผู้เลิศ บันเทิงอยู่

๓. อุคคหสูตร

ว่าด้วยหน้าที่ของภรรยาที่ดี

[๓๓] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

{๓๓} สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ป่าชาติยาวัน ใกล้เมืองภัททิยะ ครั้งนั้นแล อุคคหเศรษฐีผู้เป็นหลานของเมณฑกเศรษฐี ได้เข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอ พระผู้มีพระภาคเจ้าพร้อมด้วยภิกษุ ๓ รูปได้โปรดรับภัตตาหารของข้าพระองค์ ในวันพรุ่งนี้ด้วยเถิด” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับโดยดุษณีภาพ อุคคหเศรษฐี ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับนิมนต์แล้ว จึงลุกจากอาสนะ ถวายบังคม ทำประทักษิณแล้วหลีกไป

ครั้งนั้นแล พอล่วงราตรีนั้นไป เป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของอุคคหเศรษฐี ครั้น แล้วประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้งนั้น อุคคหเศรษฐีหลานของ เมณฑกเศรษฐีได้อังคาสพระผู้มีพระภาคเจ้าให้อิ่มหนำสำราญด้วยขาทนีย โภชนี ยาหารอันประณีตด้วยมือของตนเอง เมื่อทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าเสวย เสร็จแล้วทรงลดพระหัตถ์จากบาตรแล้ว จึงนั่ง ณที่สมควรข้างหนึ่งแล้ว กราบทูล ว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกเด็กสาวของข้าพระองค์เหล่านี้จักไปสู่ตระกูลสามี ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงกล่าวสอน ทรงพรํ่าสอนกุมารีเหล่านั้น ซึ่ง จะพึงเป็นประโยชน์สุขแก่พวกเธอตลอดกาลนานด้วยเถิด” พระผู้มีพระภาค เจ้าจึงตรัสสอนเด็กสาวเหล่านั้นดังนี้ว่า(๑) “ดูก่อนกุมารีทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ ว่า ‘มารดาบิดาผู้ปรารถนาประโยชน์ หวังประโยชน์เกื้อกูล อนุเคราะห์ ด้วยความเอ็นดู จักยกพวกเราให้แก่ชายใด เราทั้งหลายจักตื่นก่อนเขา นอนทีหลังเขา คอยฟังรับใช้เขา ประพฤติเป็นที่พอใจเขา พูดคำเป็นที่รักต่อเขา ดูก่อนกุมารีทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

(๒) เพราะเหตุนั้นแล พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘คนเหล่าใดเป็นที่ เคารพของสามี คือ มารดา บิดา หรือสมณพราหมณ์ก็ตาม เราทั้งหลายก็จักสักการะเคารพ นับถือ บูชาคนเหล่านั้น เมื่อท่านมาถึงที่ก็จักต้อนรับด้วยที่นั่งหรือน้ำ’ ดูก่อนกุมารีทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล

(๓) เพราะเหตุนั้นแล พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘การงานภายในบ้านของสามี คือ การทำขนสัตว์หรือการทอผ้า เราทั้งหลาย จักเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานนั้น ๆ จักประกอบด้วย ปัญญาพิจารณาอันเป็นอุบายในการงานนั้น ๆ อาจทำอาจจัดได้’ ดูก่อนกุมารีทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล(๔) เพราะเหตุนั้นแล พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘คนเหล่าใดเป็นคน ภายในบ้านของสามี คือ ทาส คนใช้ หรือคนงาน การงานที่คนเหล่านั้นทำแล้ว จักรู้ว่าทำแล้ว ยังไม่ได้ทำ ก็จักรู้ว่ายังไม่ได้ทำ จักรู้คนที่เป็นไข้ว่ามีกำลังหรือไม่มีกำลัง จักแบ่งปันของเคี้ยวของ บริโภคให้แก่เขาตามสมควร’ ดูก่อนกุมารีทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แล(๕) เพราะเหตุนั้นแล พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘สิ่งใดที่สามีหามาได้ จะเป็นทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทองก็ตาม จักรักษาคุ้มครอง สิ่งนั้นให้พร้อมมูลไว้ และไม่เป็นนักเลงการพนัน ไม่เป็นขโมย ไม่เป็นนักดื่ม ไม่ผลาญทรัพย์ให้พินาศ’ ดูก่อนกุมารีทั้งหลาย พวกเธอพึงศึกษาอย่างนี้แลดูก่อนกุมารีทั้งหลาย มาตุคามผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงความเป็นสหายของเทวดาเหล่ามนาปกายิกา ”

สตรีผู้มีปรีชาย่อมไม่ดูหมิ่นสามีผู้ขยันหมั่นเพียร ขวนขวายอยู่เป็นนิตย์ เลี้ยงตนอยู่ทุกเมื่อ ทั้งให้ความปรารถนาทั้งปวง

ไม่ทำสามีให้ขุ่นเคืองด้วยการประพฤติแสดงความหึงหวงสามี และบูชาผู้ที่เป็นที่เคารพของสามีทุกคน

เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน สงเคราะห์คนข้างเคียงของสามี ประพฤติเป็นที่พอใจของสามี รักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้

นารีใดประพฤติตามความพอใจของสามีได้อย่างนี้ นารีนั้นย่อมเข้าถึงความเป็นเทวดาเหล่ามนาปกายิกา

๔. สีหเสนาปติสูตร

ว่าด้วยผลแห่งทาน ๕ ประการ

{๓๔} [๓๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่า มหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล สีหเสนาบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ ภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่ สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงสามารถบัญญัติผลแห่งทานที่จะพึงเห็นได้ในปัจจุบันได้ไหมหนอ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สามารถ สีหเสนาบดี” แล้วจึงตรัสต่อไปว่า “ดูก่อนสีหเสนาบดี ทายกผู้เป็นทานบดี ย่อมเป็นที่รักที่ชอบใจของชน