๓. สังคารวสูตร เล่ม ๒๒

๓. สังคารวสูตร

ว่าด้วยผลของการมีและไม่มีนิวรณ์

{๑๙๓} [๑๙๓] ครั้งนั้นแล พราหมณ์ชื่อว่าสังคารวะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระ ภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่าน การปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มนต์แม้ ที่ทำการสาธยายมานานแล้วไม่แจ่มแจ้งในบางคราว ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ มิได้ทำการสาธยายเลย ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ อะไรหนอเป็นเหตุเป็นปัจจัย ให้มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้วก็ยังแจ่มแจ้งในบางคราว ไม่ต้อง กล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลย”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนพราหมณ์ สมัยใดแล บุคคลมีใจ ถูกกามราคะกลุ้มรุม ถูกกามราคะครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึงการสลัดออก ซึ่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตาม ความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ มิได้ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีน้ำเต็ม แต่ระคนด้วยสีครั่ง สีเหลืองขมิ้น สีเขียว หรือสีแดงอ่อน ถึงคนที่ตาดีมอง ดูเงาหน้าของตนในภาชนะน้ำนั้นอยู่ ก็ไม่พึงรู้ไม่พึงเห็นตามความเป็นจริงได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจถูกกามราคะ กลุ้มรุม ถูกกามราคะครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งกามราคะ ที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง

ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่มิได้ทำการ สาธยายเลย

ยังมีอีกข้อหนึ่ง พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจถูกพยาบาทกลุ้มรุม ถูก พยาบาทครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้ว ตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความ เป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่ เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมา นานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่มิได้ทำการสาธยายเลย ดูก่อน พราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีนํ้าเต็ม แต่ร้อนเพราะไฟ เดือดพล่าน มีไอพลุ่งขึ้น ถึงคนที่ตาดีมองดูเงาหน้าของตนในภาชนะน้ำนั้นอยู่ ก็ไม่พึงรู้ไม่

พึงเห็นตามความเป็นจริงได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจถูกพยาบาทกลุ้มรุม ถูกพยาบาทครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึงการ สลัดออกซึ่งพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมไม่รู้ไม่ เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้ อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าว ถึงมนต์ที่มิได้ทำการสาธยายเลย ยังมีอีกข้อหนึ่ง พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจถูกถีนมิทธะ (ความหดหู่ และเคลิบเคลิ้ม) กลุ้มรุม ถูกถีนมิทธะครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึงการสลัด ออกซึ่งถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมไม่รู้ไม่เห็น แม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ มิได้ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีน้ำเต็ม

แต่มีสาหร่ายและจอกแหนปกคลุมไว้ ถึงคนที่ตาดีมองดูเงาหน้าของตนในภาชนะนํ้านั้นอยู่ ก็ไม่พึงรู้ไม่พึงเห็นตามความเป็นจริงได้ ฉันใด ฉันนั้น เหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจถูกถีนมิทธะกลุ้มรุม ถูกถีนมิทธะครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้ว ตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่ เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมา นานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่มิได้ทำการสาธยายเลย

ยังมีอีกข้อหนึ่ง พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจถูกอุทธัจจกุกกุจจะ (ความ ฟุ้งซ่านและราคาญ) <*> กลุ้มรุม ถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ ถึงการสลัดออกซึ่งอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขา ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่ง ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ ต้องกล่าวถึงมนต์ที่มิได้ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือน ภาชนะซึ่งมีนํ้าเต็ม แต่ถูกลมพัดไหวกระเพื่อม เกิดเป็นคลื่นอยู่ ถึงคนที่

ตาดีมองดูเงาหน้าของตนในภาชนะนํ้านั้นอยู่ก็ไม่พึงรู้ไม่พึงเห็นตามความเป็นจริงได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจ ถูกอุทธัจจกุกกุจจะกลุ้มรุม ถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึง การสลัดออกซึ่งอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขา ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ ต้องกล่าวถึงมนต์ที่มิได้ทำการสาธยายเลย

ยังมีอีกข้อหนึ่ง พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจถูกวิจิกิจฉา (ความลังเล สงสัย) กลุ้มรุม ถูกวิจิกิจฉาครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึงการสสัดออกซึ่งวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานานแล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ มิได้ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีนํ้าเต็ม แต่ขุ่นมัวเป็นเปือกตม ทั้งถูกวางไว้ในที่มืด ถึงคนที่ตาดีมองดูเงาหน้าของตน ในภาชนะนํ้านั้นอยู่ ก็ไม่พึงรู้ไม่พึงเห็นตามความเป็นจริงได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ถูก วิจิกิจฉาครอบงำ และไม่รู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมไม่รู้ไม่เห็น แม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานาน แล้วก็ไม่แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่มิได้ทำการสาธยายเลย

เหตุปัจจัยที่ทำให้มนต์แจ่มแจ้ง

ดูก่อนพราหมณ์ ส่วนสมัยใดแล บุคคลมีใจไม่ถูกกามราคะกลุ้มรุม ไม่ ถูกกามราคะครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสสัดออกซึ่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการ สาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีนํ้าเต็ม ไม่ระคนด้วยสีครั่ง สี

เหลืองขมิ้น สีเขียว หรือสีแดงอ่อน คนที่ตาดีมองดูเงาหน้าของตนในภาชนะนํ้านั้นอยู่ พึงรู้พึงเห็นตามความเป็นจริงได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกกามราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกกามราคะครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งกามราคะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัย นั้น เขาย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็น แม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสอง นั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้

ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลย

ยังมีอีกข้อหนึ่ง พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกพยาบาทกลุ้มรุม ไม่ถูกพยาบาทครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการ สาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีนํ้าเต็ม แต่ไม่ร้อนเพราะไฟ ไม่ เดือดพล่าน ไม่มีไอพลุ่งขึ้น คนที่ตาดีมองดูเงาหน้าของตนในภาชนะนํ้านั้นอยู่ ก็พึงรู้พึงเห็นตามความเป็นจริงได้

ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกพยาบาทกลุ้มรุม ไม่ถูกพยาบาทครอบงำ และรู้ ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งพยาบาทที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่ง ประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลยยังมีอีกข้อหนึ่ง พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกถีนมิทธะกลุ้มรุม ไม่ ถูกถีนมิทธะครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้ว

ตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อม เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีนํ้าเต็ม แต่ไม่มีสาหร่ายและแหนปกคลุมไว้ คนที่ตาดีมองดูเงาหน้าของตนในภาชนะนํ้านั้นอยู่ก็พึงรู้พึงเห็นตามความเป็นจริงได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกถีนมิทธะกลุ้มรุม ไม่ถูกถีนมิทธะครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสลัด ออกซึ่งถีนมิทธะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง

สมัยนั้น เขาย่อมรู้ย่อมเห็น แม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึง มนต์ที่ทำการสาธยายเลยยังมีอีกข้อหนึ่ง พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกอุทธัจจกุกกุจจะกลุ้มรุม ไม่ถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง

สมัยนั้น เขาย่อมรู้ย่อมเห็น แม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้ไม่ด้องกล่าวถึงมนต์ ที่ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีนํ้าเต็ม แต่ ไม่ถูกลมพัดไหวเป็นคลื่น คนที่ตาดีมองดูเงาหน้าของตนในภาชนะนํ้านั้นอยู่ ก็พึงรู้พึงเห็นตามความเป็นจริงได้ ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกอุทธัจจกุกกุจจะกลุ้มรุม ไม่ถูกอุทธัจจกุกกุจจะครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งอุทธัจจกุกกุจจะที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้นเขาย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ ย่อม

เห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้ว ก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลย

ยังมีอีกข้อหนึ่ง พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ไม่ถูกวิจิกิจฉาครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้ว ตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลย ดูก่อนพราหมณ์ เปรียบเหมือนภาชนะซึ่งมีนํ้าเต็ม ใสสะอาด ไม่ขุ่นมัว ทั้งถูกวางไว้ในที่แจ้ง คนที่ตาดีมองดูเงาหน้าของตนในภาชนะนํ้านั้นอยู่ก็พึงรู้พึง เห็นตามความเป็นจริงได้

ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกันแหละ พราหมณ์ สมัยใด บุคคลมีใจไม่ถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุม ไม่ถูกวิจิกิจฉาครอบงำ และรู้ประจักษ์ถึงการสลัดออกซึ่งวิจิกิจฉาที่เกิดขึ้นแล้วตามความเป็นจริง สมัยนั้น เขาย่อมรู้ ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ตนตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ผู้อื่นตามความเป็นจริง ย่อมรู้ย่อมเห็นแม้ซึ่งประโยชน์ทั้งสองนั้นตามความเป็นจริง มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้วก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าว ถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลยดูก่อนพราหมณ์ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มนต์แม้ที่ทำการสาธยายมานานแล้วแต่ก็ไม่แจ่มแจ้งในบางคราว ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่มิได้ทำการ สาธยายเลย ก็แหละนี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยให้มนต์แม้ที่มิได้ทำการสาธยายมานานแล้ว ก็แจ่มแจ้งได้ ไม่ต้องกล่าวถึงมนต์ที่ทำการสาธยายเลย”

เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอย่างนี้แล้ว สังคารวพราหมณ์ได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ พระภาษิตของพระองค์

แจ่มแจ้งนัก พระภาษิตของพระองค์ไพเราะนัก พระพทธเจ้าข้า ... ขอพระโคดมผู้ เจริญได้โปรดจำข้าพระองค์ว่าเป็นอุบาสกผู้มอบชีวิตถึงสรณะจำเดิมแต่ วันนี้เป็นต้นไป”

๔. การณปาลีสูตร

ว่าด้วยเหตุที่เลื่อมใสในพระพุทธเจ้า

{๑๙๔} [๑๙๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี สมัยนั้น การณปาลีพราหมณ์ใช้คนทำงาน ของเจ้าลิจฉวีอยู่ ได้เห็นปิงคิยานีพราหมณ์ เดินมาแต่ไกล ครั้นแล้วได้ถามว่า “อ้าว ท่านปิงคิยานีมาจากไหนแต่วัน”ปิงคิยานีพราหมณ์ตอบว่า “ข้าพเจ้ามาจากสำนักพระสมณโคดม”

“ท่านปิงคิยานีย่อมเข้าใจพระปรีชาของพระสมณโคดมว่าเป็นบัณฑิต อย่างไรเล่า”

“ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าเป็นใคร และด้วยเหตุอะไรจึงจักรู้ถึงพระปรีชา ของพระสมณโคดม ผู้ที่จะพึงรู้พระปรีชาของพระสมณโคดมได้ ก็พึงเป็นคน เช่นกับพระสมณโคดมนั้นเท่านั้น”

“ได้ยินว่า ท่านปิงคิยานีสรรเสริญพระสมณโคดมยิ่งนัก”

“ข้าพเจ้าเป็นใคร และด้วยเหตุอะไรจึงจักสรรเสริญพระสมณโคดม ก็ ท่านพระสมณโคดมพระองค์นั้นใคร ๆ ก็ยกย่องสรรเสริญกันว่าเป็นผู้ประเสริฐ ที่สุดกว่าเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย”