๘. กุมารลิจฉวีสูตร เล่ม ๒๒

สัตว์โลกทั้งหลายย่อมมีความแก่เป็นธรรมดา มีความ

เจ็บไข้เป็นธรรมดา มีความตายเป็นธรรมดา สัตว์โลก

ทั้งหลายย่อมเป็นไปตามธรรมดา พวกปุถุชนย่อมเกลียด

ถ้าเราพึงเกลียดธรรมดานั้นในพวกสัตว์ผู้มีอย่างนั้น

เป็นธรรมดา ข้อนั้นไม่สมควรแก่เราผู้เป็นอยู่อย่างนี้

เรานั้นเป็นอยู่อย่างนี้ ทราบธรรมที่หาอุปธิมิได้ เห็น

การออกบวชโดยเป็นธรรมเกษม ครอบงำความมัวเมา

ทั้งปวงในความไม่มีโรค ในความเป็นหนุ่มสาว และใน

ชีวิตเสียได้

ความอุตสาหะได้มีแล้วแก่เราผู้เห็นเฉพาะซึ่งนิพพาน

บัดนี้เราไม่สมควรที่จะเสพกามทั้งหลาย จักเป็นผู้ประพฤติ

ไม่ถอยหลัง ตั้งหน้าประพฤติพรหมจรรย์

๘. ลิจฉวิกุมารกสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้มีความเจริญอย่างเดียว

{๕๘} [๕๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่า มหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงครองอันตรวาสกแล้ว ทรงถือบาตรจีวรเสด็จเข้าไปยังพระนครเวสาลีเพื่อ

บิณฑบาต ครั้นเสด็จกลับจากบิณฑบาตหลังเสร็จภัตกิจแล้ว เสด็จเข้าไปยัง ป่ามหาวัน ประทับนั่งพักผ่อนกลางวันที่โคนต้นไม้ต้นหนึ่ง

ก็สมัยนั้น เจ้าลิจฉวีกุมารหลายคนถือธนูที่ขึ้นสาย มีฝูงสุนัขแวดล้อมเดินวนเวียนอยู่ในป่ามหาวัน ได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งอยู่ที่โคนต้นไม้ต้นหนึ่ง จึงวางธนูที่ขึ้นสาย ปล่อยฝูงสุนัขไป ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มี พระภาคเจ้าแล้วต่างนั่งนิ่งประนมมืออยู่ใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็สมัยนั้น เจ้าลิจฉวีนามว่ามหานามะเดินพักผ่อนอยู่ในป่ามหาวัน ได้เห็นเจ้าลิจฉวีกุมารเหล่านั้นผู้ต่างนั่งนิ่งประนมมืออยู่ใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระ ภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้เปล่งอุทานว่า “พวกเจ้าวัชชีจักเจริญ พวกเจ้าวัชชีจักเจริญ”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนมหานามะ ก็เพราะเหตุอะไร ท่านจึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘พวกเจ้าวัชชีจักเจริญ พวกเจ้าวัชชีจักเจริญ”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เจ้าลิจฉวีกุมารเหล่านี้เป็นผู้ดุร้าย หยาบคายกระด้าง ของหวานต่าง ๆ ที่ถูกส่งไปในตระกูลทั้งหลาย คือ อ้อย พุทรา ขนม ขนมหวาน หรือขนมแดกงา เจ้าลิจฉวีกุมารเหล่านี้ชอบแย่งชิงกินเสีย ชอบ ถีบหลังหญิงแห่งตระกูลบ้าง ถีบหลังกุมารีแห่งตระกูลบ้าง แต่บัดนี้เจ้าลิจฉวีกุมารเหล่านี้ต่างนั่งนิ่งประนมมืออยู่ใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้า“ดูก่อนมหานามะ ธรรม ๕ ประการมีอยู่แก่กุลบุตรคนใดคนหนึ่ง ไม่ ว่าจะเป็นขัตติยราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วก็ตาม เป็นผู้ปกครองรัฐซึ่งรับมรดกจากบิดาก็ตาม เป็นอัครเสนาบดีก็ตาม เป็นผู้ปกครองหมู่บ้านก็ตาม เป็นหัวหน้าพวกก็ตาม หรือว่าเป็นผู้เป็นใหญ่เฉพาะตระกูลก็ตาม กุลบุตรนั้นพึง หวังได้รับความเจริญส่วนเดียว ไม่มีความเสื่อม ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง

ดูก่อนมหานามะ กุลบุตรในโลกนี้ย่อมสักการะ เคารพ นับถือ บูชามารดาบิดาด้วยโภคทรัพย์ที่ตนหามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร สั่งสมขึ้นด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อได้มา ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม มารดาบิดา ผู้ได้รับการสักการะ เคารพ นับถือ บูชาแล้วย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรนั้นด้วย นํ้าใจอันงามว่า ‘ขอจงมีชีวิตยืนนาน รักษาอายุให้ยืนนาน’ กุลบุตรผู้อัน มารดาบิดาอนุเคราะห์แล้วพึงหวังได้รับความเจริญส่วนเดียว ไม่มีความเสื่อมอีกข้อหนึ่ง มหานามะ กุลบุตรย่อมสักการะ เคารพ นับถือ บูชาบุตรภรรยา ทาส คนงาน และคนรับใช้ด้วยโภคทรัพย์ที่ตนหามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร สั่งสมขึ้นด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อได้มา

ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม บุตรภรรยา ทาส คนงาน และคนรับใช้ผู้ได้รับสักการะ เคารพ นับถือ บูชาแล้วย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรนั้นด้วยนํ้าใจอันงามว่า ‘ขอจงมีชีวิตยืนนาน รักษาอายุให้ยืนนาน’ กุลบุตรผู้อันบุตรภรรยา ทาส คนงาน และคนรับใช้อนุเคราะห์แล้วพึงหวังได้รับความเจริญส่วนเดียว ไม่มีความเสื่อมอีกข้อหนึ่ง มหานามะ กุลบุตรย่อมสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเพื่อน ชาวนา และคนที่ร่วมงานด้วยโภคทรัพย์ที่ตนหามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร สั่งสมขึ้นด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อได้มา ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม เพื่อนชาวนาและคนที่ร่วมงานผู้ได้รับสักการะ เคารพ นับถือ บูชาแล้วย่อม อนุเคราะห์กุลบุตรนั้นด้วยน้ำใจอันงามว่า

‘ขอจงมีชีวิตยืนนาน รักษาอายุให้ ยืนนาน’ กุลบุตรผู้อันเพื่อนชาวนาและคนที่ร่วมงานอนุเคราะห์แล้วพึงหวังได้ รับความเจริญส่วนเดียว ไม่มีความเสื่อมอีกข้อหนึ่ง มหานามะ กุลบุตรย่อมสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเทวดา ผู้รับพลีกรรมด้วยโภคทรัพย์ที่ตนหามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร สั่งสมขึ้น ด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อได้มา ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม เทวดา ผู้รับพลีกรรมได้รับสักการะ เคารพ นับถือบูชาแล้วย่อมอนเคราะห์กุลบุตรนั้น

ด้วยนํ้าใจอันงามว่า ‘ขอจงมีชีวิตยืนนาน รักษาอายุให้ยืนนาน’ กุลบุตร ผู้อันเทวดาอนุเคราะห์แล้วพึงหวังได้รับความเจริญส่วนเดียว ไม่มีความเสื่อม

อีกข้อหนึ่ง มหานามะ กุลบุตรย่อมสักการะ เคารพ นับถือ บูชาสมณพราหมณ์ด้วยโภคทรัพย์ที่ตนหามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร สั่งสมขึ้นด้วยกำลังแขน อาบเหงื่อได้มา ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม สมณพราหมณ์ ผู้ได้รับสักการะ เคารพ นับถือ บูชาแล้ว ย่อมอนุเคราะห์กุลบุตรนั้นด้วย นํ้าใจอันงามว่า ‘ขอจงมีชีวิตยืนนาน รักษาอายุให้ยืนนาน’ กุลบุตรผู้อันสมณพราหมณ์อนุเคราะห์แล้วพึงหวังได้รับความเจริญส่วนเดียว ไม่มีความเสื่อมดูก่อนมหานามะ ธรรม ๕ ประการนี้แลมีอยู่แก่กุลบุตรคนใดคนหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นขัตติยราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วก็ตาม เป็นผู้ปกครองรัฐซึ่งรับ มรดกจากบิดาก็ตาม เป็นอัครเสนาบดีก็ตาม เป็นผู้ปกครองหมู่บ้านก็ตาม เป็นหัวหน้าพวกก็ตาม หรือว่าเป็นผู้เป็นใหญ่เฉพาะตระกูลก็ตาม กุลบุตรนั้น พึงหวังได้รับความเจริญส่วนเดียว ไม่มีความเสื่อม”กุลบุตรผู้รู้ความประสงค์ มีศีล ย่อมทำกิจแทน

มารดาบิดา บำเพ็ญประโยชน์แก่บุตรภรรยา ย่อมมี

เพื่อประโยชน์ แก่ชนภายในครอบครัว แก่ผู้ที่อาศัยตนอยู่

แก่ชนทั้งสองฝ่าย คือ แก่ญาติที่ล่วงลับไปแล้วและที่ยังมี

ชีวิตอยู่ไนบัจจุบัน

กุลบุตรผู้เป็นบัณฑิตเมื่ออยู่ครองเรือนโดยธรรม ย่อม

ยังความยินดีให้เกิดขึ้นแก่สมณพราหมณ์และเทวดา

กุลบุตรนั้นย่อมเป็นผู้ควรบูชาควรสรรเสริญเพราะทำความดี

บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญเขาในโลกนี้ เขาละโลกนี้ไป

แล้วย่อมบันเทิงในสวรรค์

๙. ปฐมวุฑฒปัพพชิตสูตร

ว่าด้วยธรรมที่หาได้ยากสำหรับผู้บวชเมื่อแก่

{๕๙} [๕๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้บวชเมื่อแก่ที่ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ หาได้ยาก ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุผู้บวชเมื่อแก่(๑) ที่เป็นคนละเอียด หาได้ยาก

(๒) ที่เป็นผู้มีมารยาทสมบูรณ์ หาได้ยาก

(๓) ที่เป็นพหูสูต หาได้ยาก

(๔) ที่เป็นธรรมกถึก หาได้ยาก

(๕) ที่เป็นวินัยธร หาได้ยาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้บวชเมื่อแก่ที่ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ นี้แล หาได้ยาก”

๑๐. ทุติยวุฑฒปัพพชิตสูตร

ว่าด้วยธรรมที่หาได้ยากสำหรับผู้บวชเมื่อแก่

{๖๐} [๖๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้บวชเมื่อแก่ที่ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ หาได้ยาก ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุที่บวชเมื่อแก่(๑) ที่เป็นผู้ว่าง่าย หาได้ยาก

(๒) ที่เป็นผู้คงแก่เรียน หาได้ยาก

(๓) ที่เป็นผู้รับโอวาทด้วยความเคารพ หาได้ยาก

(๔) ที่เป็นธรรมกถึก หาได้ยาก

(๕) ที่เป็นวินัยธร หาได้ยาก