๓. อุปัฏฐากสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๒

๒. สติสูปัฏฐิตสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นเหตุให้บรรลุอริยผลในปัจจุบัน

{๑๒๒} [๑๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดย่อมเจริญ ทำให้ มากอยู่ซึ่งธรรม ๕ ประการ เธอพึงหวังผลอย่างใดอย่างหนึ่งบรรดาผล ๒ ประการได้ คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็ เป็นอนาคามี ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เข้าไปตั้งสติไว้เฉพาะตนดีแล้วด้วยปัญญาที่ตามเห็นความ เกิดและความดับแห่งธรรมทั้งหลาย

(๒) พิจารณาเห็นว่าไม่งามในกาย

(๓) มีความสำคัญว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร

(๔) มีความสำคัญว่าไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง

(๕) พิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดเจริญ ทำให้มากอยู่ซึ่งธรรม ๕ ประการนี้แล เธอพึงหวังผลอย่างใดอย่างหนึ่งบรรดาผล ๒ ประการได้ คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี”

๓. ปฐมอุปัฏฐากสูตร

ว่าด้วยองค์ของคนไข้ผู้พยาบาลยากและพยาบาลง่าย

{๑๒๓} [๑๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนไข้ผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมเป็นผู้พยาบาลได้ยาก ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่ทำความสบาย

(๒) ไม่รู้จักประมาณในสิ่งสบาย

(๓) ไม่ยอมทานยา

(๔) ไม่บอกอาการไข้ตามความเป็นจริงแก่ผู้พยาบาลที่ปรารถนาประโยชน์ คือ ไม่บอกอาการไข้ที่หนักขึ้นว่าหนักขึ้น ไม่ บอกอาการไข้ที่ทุเลาลงว่าทุเลาลง ไม่บอกอาการไข้ที่ทรง อยู่ว่ายังทรงอยู่(๕) ไม่อดทนต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันกล้าแข็ง เผ็ดร้อนไม่เป็นที่ยินดี ไม่เป็นที่พอใจ อันอาจผลาญชีวิตได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนไข้ผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ที่พยาบาลยาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนไข้ผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการย่อมเป็นผู้ที่ พยาบาลง่าย ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ทำความสบาย

(๒) รู้จักประมาณในสิ่งสบาย

(๓) ยอมทานยา

(๔) บอกอาการไข้ตามความเป็นจริงแก่ผู้พยาบาลที่ปรารถนาประโยชน์ คือ บอกอาการไข้ที่หนักขึ้นว่าหนักขึ้น บอกอาการไข้ที่ทุเลาลงว่าทุเลาลง บอกอาการไข้ที่ทรงอยู่ว่ายังทรงอยู่(๕) อดทนต่อทุกขเวทนาทางกายที่เกิดขึ้นแล้ว อันกล้าแข็ง เผ็ดร้อน ไม่เป็นที่ยินดี ไม่เป็นที่พอใจ อันอาจผลาญชีวิตได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนไข้ผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ที่พยาบาลง่าย”

๔. ทุติยอุปัฏฐากสูตร

ว่าด้วยองค์ของผู้ควรและไม่ควรพยาบาลไข้

{๑๒๔} [๑๒๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพยาบาลไข้ผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ไม่ควรเป็นผู้พยาบาลไข้ ธรรม ๕ ประการคือ อะไรบ้าง คือ(๑) ไม่สามารถที่จะจัดยาได้

(๒) ไม่รู้จักของแสลงและไม่แสลง คือ นำของแสลงเข้าไปให้ กันของไม่แสลงออกเสีย

(๓) เห็นแก่อามิสสินจ้าง พยาบาลไข้ ไม่มีจิตเมตตา

(๔) รังเกียจที่จะนำอุจจาระ ปัสสาวะ อาเจียน หรือนํ้าลาย ออกไป

(๕) ไม่สามารถที่จะชี้แจงคนไข้ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาได้ในกาลทุกเมื่อดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพยาบาลไข้ผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้ แลไม่ควรเป็นผู้พยาบาลไข้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพยาบาลไข้ผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ควร เป็นผู้พยาบาลไข้ ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) สามารถที่จะจัดยาได้

(๒) รู้จักของแสลงและไม่แสลง คือ ไม่นำของแสลงเข้าไปให้ กันของแสลงออกเสีย

(๓) มีเมตตาจิตพยาบาลไข้ ไม่เห็นแก่อามิสสินจ้าง

(๔) ไม่รังเกียจที่จะนำอุจจาระ ปัสสาวะ อาเจียน หรือ น้ำลายออกไป