๑. คิลานสูตร เล่ม ๒๒

(๑๓) ๓. คิลานวรรค

๑. คิลานสูตร

ว่าด้วยคุณธรรมสำหรับภิกษุผู้อาพาธ

{๑๒๑} [๑๒๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่า มหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่ หลีกเร้นในเวลาเย็น เสด็จเข้าไปที่ศาลาภิกษุไข้ ได้ทรงเห็นภิกษุรูปหนึ่งผู้ ทุพพลภาพ เป็นไข้ จึงประทับนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ครั้นแล้วได้ตรัส กะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการย่อมไม่ละภิกษุผู้ทุพพลภาพ เป็นไข้บางรูป เธอนั้นพึงหวังผลนี้ได้ คือ ‘ไม่นานเลย ก็จักทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่ง เองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้” ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรม วินัยนี้(๑) พิจารณาเห็นว่าไม่งามในกายอยู่

(๒) มีความสำคัญว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร

(๓) มีความสำคัญว่าไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง

(๔) พิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวง

(๕) เข้าไปตั้งมรณสัญญาไว้ ณ ภายใน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้ย่อมไม่ละภิกษุผู้ทุพพลภาพ เป็นไข้บางรูป เธอนั้นพึงหวังผลนี้ได้ คือ ‘ไม่นานเลย ก็จักทำให้แจ้งซึ่ง เจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญายิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”

๒. สติสูปัฏฐิตสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นเหตุให้บรรลุอริยผลในปัจจุบัน

{๑๒๒} [๑๒๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดย่อมเจริญ ทำให้ มากอยู่ซึ่งธรรม ๕ ประการ เธอพึงหวังผลอย่างใดอย่างหนึ่งบรรดาผล ๒ ประการได้ คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็ เป็นอนาคามี ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เข้าไปตั้งสติไว้เฉพาะตนดีแล้วด้วยปัญญาที่ตามเห็นความ เกิดและความดับแห่งธรรมทั้งหลาย

(๒) พิจารณาเห็นว่าไม่งามในกาย

(๓) มีความสำคัญว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร

(๔) มีความสำคัญว่าไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง

(๕) พิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดเจริญ ทำให้มากอยู่ซึ่งธรรม ๕ ประการนี้แล เธอพึงหวังผลอย่างใดอย่างหนึ่งบรรดาผล ๒ ประการได้ คือ อรหัตตผลในปัจจุบัน หรือเมื่อยังมีความยึดถือเหลืออยู่ ก็เป็นอนาคามี”

๓. ปฐมอุปัฏฐากสูตร

ว่าด้วยองค์ของคนไข้ผู้พยาบาลยากและพยาบาลง่าย

{๑๒๓} [๑๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนไข้ผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมเป็นผู้พยาบาลได้ยาก ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่ทำความสบาย

(๒) ไม่รู้จักประมาณในสิ่งสบาย