๕. อกุปปสูตร เล่ม ๒๒

(๒) เข้าทุติยฌานที่มีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นเอกผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารเพราะวิตกวิจารสงบไป มีปีติ และสุขอันเกิดแต่สมาธิอยู่(๓) มีอุเบกขา มีสติ มีสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติสิ้นไป เข้าตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’ ดังนี้อยู่(๔) เข้าจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้และเพราะโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่(๕) ทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะ อาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผาสุวิหารธรรม คือ ธรรมเครื่องอยู่เป็นสุขมี ๕ ประการนี้แล”

๕. อกุปปสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้บรรลุมรรคผลได้เร็ว

{๙๕} [๙๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อม แทงตลอดอรหัตที่ไม่กำเริบได้ต่อกาลไม่นานนัก ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้ได้บรรลุอัตถปฏิสัมภิทา

(๒) เป็นผู้ได้บรรลุธัมมปฏิสัมภิทา

(๓) เป็นผู้ได้บรรลุนิรุตติปฏิสัมภิทา

(๔) เป็นผู้ได้บรรลุปฏิภาณปฏิสัมภิทา

(๕) พิจารณาจิตตามที่หลุดพ้นแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แลย่อมแทง ตลอดอรหัตที่ไม่กำเริบได้ต่อกาลไม่นานนัก”

๖. สุตธรสูตร

ว่าด้วยธรรมที่ทำให้บรรลุมรรคผลได้เร็ว

{๙๖} [๙๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ เจริญ อานาปานสติ อยู่ ย่อมแทงตลอดอรหัตที่ไม่กำเริบได้ต่อกาลไม่นานนัก ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้มีความริเริ่มน้อย มีกิจน้อย เลี้ยงง่าย ยินดียิ่งในบริขารแห่งชีวิต

(๒) เป็นผู้มีอาหารน้อย ประกอบความเป็นผู้ไม่เห็นแก่ปากแก่ท้อง

(๓) เป็นผู้มีความง่วงนอนน้อย ประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่

(๔) เป็นพหูสูต คือเป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจแทงตลอดด้วยปัญญา(๕) พิจารณาจิตตามที่หลุดพ้นแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล เจริญอานาปานสติอยู่ ย่อมแทงตลอดอรหัตที่ไม่กำเริบได้ต่อกาลไม่นานนัก”