เวลามสูตร เล่ม ๒๓

ธรรม เงี่ยโสตลงสดับธรรม ฟังแล้วทรงจำธรรมไว้ พิจารณาเนื้อความแห่งธรรมที่ทรงจำไว้ และรู้ทั่วถึงอรรถรู้ทั่วถึงธรรมแล้วปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม พวกข้าพระองค์เหล่านั้นมีการงานบริบูรณ์ ไม่มีความกินแหนงใจ ไม่มีความเดือดร้อนในภายหลัง จึงได้เข้าถึงหมู่เทวดาชั้นประณีต’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง เธอทั้งหลายจงเพ่งฌาน อย่าประมาท อย่ามีความเดือดร้อนในภายหลัง เหมือนเทวดาพวกต้น ๆ เหล่านั้นเลย”

๑๐. เวลามสูตร

ว่าด้วยการให้ทานที่มีผลมาก

{๒๒๔} [๒๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคม พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีว่า “ดูก่อนคฤหบดี ในตระกูลของท่านยังให้ทานอยู่หรือหนอ”ท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในตระกูลของข้าพระองค์ยังให้ทานอยู่ แต่ทานนั้นเป็นของเศร้าหมอง เป็นปลายข้าว มีน้ำผักดองเป็นที่ ๒”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนคฤหบดี บุคคลให้ทานจะเศร้าหมอง หรือประณีตก็ตาม แต่ให้ทานนั้นโดยไม่เคารพ ไม่ทำความนอบน้อมให้ ไม่ให้ด้วยมือของตนเอง ให้แบบขว้างทิ้ง ไม่เชื่อกรรมและผลแห่งกรรมให้ ผลวิบากแห่งทานนั้น ๆ ย่อมเกิดในตระกูลใด ๆ ในตระกูลนั้น ๆ จิตของผู้ให้

ทานนั้นย่อมไม่น้อมไปเพื่อบริโภคอาหารชนิดดี ไม่น้อมไปเพื่อใช้สอยเสื้อผ้าชนิดดี ไม่น้อมไปเพื่อใช้สอยยานพาหนะชนิดดี ไม่น้อมไปเพื่อบริโภคเบญจกามคุณชนิดดี แม้บริวารชนของผู้ให้ทานนั้น คือ บุตร ภรรยา ทาส คนใช้ คนทำงาน ก็ไม่เชื่อฟัง ไม่เงี่ยหูฟัง ส่งใจไปที่อื่นเสีย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่านั้นเป็นผลวิบากแห่งกรรมที่ตนทำโดยไม่เคารพ

ดูก่อนคฤหบดี บุคคลให้ทานจะเศร้าหมองหรือประณีตก็ตาม แต่ให้ทานนั้นโดยเคารพ ทำความนอบน้อมให้ ให้ด้วยมือตนเอง ให้แบบไม่ขว้างทิ้ง เชื่อกรรมและผลแห่งกรรมให้ ผลวิบากแห่งทานนั้น ๆ ย่อมเกิดในตระกูลใด ๆ ในตระกูลนั้น ๆ จิตของผู้ให้ทานนั้นย่อมน้อมไปเพื่อบริโภคอาหารชนิดดี น้อมไปเพื่อใช้สอยเสื้อผ้าชนิดดี น้อมไปเพื่อใช้สอยยานพาหนะชนิดดี น้อมไปเพื่อบริโภคเบญจกามคุณชนิดดี แม้บริวารชนของผู้ให้ทานนั้น คือ บุตร ภรรยา ทาส คนใช้ คนทำงาน ก็เชื่อฟังดี เงี่ยหูฟัง ไม่ส่งใจไปที่อื่นเสีย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่านั้นเป็นผลวิบากแห่งกรรมที่ตนทำโดยเคารพดูก่อนคฤหบดี เรื่องเคยมีมาแล้ว

มีพราหมณ์ชื่อเวลามะ พราหมณ์ ผู้นั้นได้ให้ทานเป็นมหาทานอย่างนี้ คือ ได้ให้ถาดทองเต็มด้วยรูปิยะ ๘๔,๐๐๐ ถาด ให้ถาดรูปิยะเต็มด้วยทอง ๘๔,๐๐๐ ถาด ให้ถาดสำริดเต็มด้วยเงิน ๘๔,๐๐๐ ถาด ให้ช้างที่มีเครื่องประดับล้วนเป็นทอง มีธงทอง คลุมด้วยข่ายทอง ๘๔,๐๐๐ เชือก ให้รถที่หุ้มด้วยหนังราชสีห์ หนังเสือโคร่ง หนังเสือเหลือง ผ้ากัมพลเหลือง มีเครื่องประดับล้วนเป็นทอง มีธงทอง คลุมด้วยข่ายทอง ๘๔,๐๐๐ คัน ให้แม่โคนมที่มีนํ้านมไหลสะดวก ใช้ภาชนะเงินรองนํ้านม ๘๔,๐๐๐ ตัว ให้หญิงสาวที่ประดับด้วยแก้วมณีและแก้วกุณฑล ๘๔,๐๐๐ นาง ให้บัลลังก์ที่ลาด

ด้วยผ้าโกเชาว์ ลาดด้วยขนแกะสีขาว เครื่องลาดมีลวดลายเป็นช่อดอกไม้ มีเครื่องลาดอย่างดีทำด้วยหนังชะมด มีเครื่องลาดเพดานมีหมอนข้างแดงทั้ง สอง ๘๔,๐๐๐ ที่ ให้ผ้าเปลือกไม้ ผ้าแพร ผ้าฝ้ายชนิดมีเนื้อละเอียด ๘๔,๐๐๐ โกฏิ สำหรับข้าว น้ำ ของเคี้ยว ของบริโภค เครื่องลูบไล้ ที่นอน ไม่ต้องพูดถึงเลย ไหลไปเหมือนแม่นํ้าดูก่อนคฤหบดี ก็ท่านพึงมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘คนอื่นคงเป็นเวลามพราหมณ์ในสมัยนั้นแน่นอน เขาจึงให้ทานเป็นมหาทานนั้นได้’ ดูก่อนคฤหบดี แต่ท่านไม่ควรเห็นอย่างนี้ เราเองได้เป็นเวลามพราหมณ์ในสมัยนั้น เราได้ให้ทานนั้นเป็นมหาทาน ดูก่อนคฤหบดี ก็ในทานครั้งนั้น ยังมิได้มีใครเป็นพระทักขิไณยบุคคล จึงไม่มีใครทำทักษิณาทานให้หมดจดได้ดูก่อนคฤหบดี ทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระโสดาบันท่านเดียวบริโภค มีผลมากกว่าทานที่เวลามพราหมณ์ให้เป็นมหาทาน

ทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระสกทาคามีท่านเดียวบริโภค มีผลมากกว่าทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระโสดาบัน ๑๐๐ ท่านบริโภค

ทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระอนาคามีท่านเดียวบริโภค มีผลมากกว่าทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระสกทาคามี ๑๐๐ ท่านบริโภค

ทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระอรหันต์ท่านดียวบริโภค มีผลมากกว่าทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระอนาคามี ๑๐๐ ท่านบริโภค

ทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระปัจเจกพุทธเจ้าบริโภค มีผลมากกว่าทานที่บุคคลถวายให้พระอรหันต์ ๑๐๐ ท่านบริโภค

ทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าบริโภค มีผลมากกว่าทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระปัจเจกพุทธเจ้า ๑๐๐ ท่านบริโภค

ทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขบริโภค มีผลมากกว่าทานที่บุคคลถวายให้พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าบริโภค

การที่บุคคลสร้างวิหารถวายสงฆ์ผู้มาจากทิศทั้ง ๔ มีผลมากกว่าทานที่บุคคลนิมนต์ให้ภิกษุสงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุขบริโภค

การที่บุคคลมีจิตเลื่อมใสถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะ มีผลมากกว่าทานที่บุคคลสร้างวิหารถวายสงฆ์ผู้มาจากทิศทั้ง ๔

การที่บุคคลมีจิตเลื่อมใสสมาทานสิกขาบท คือ งดเว้นจากการฆ่าสัตว์งดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ งดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม งดเว้นจากการพูดเท็จ งดเว้นจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท มีผลมากกว่าการที่บุคคลมีจิตเลื่อมใสถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระภิกษุสงฆ์ว่าเป็นสรณะการที่บุคคลเจริญเมตตาจิต โดยที่สุดแม้เพียงชั่วเวลาดมของหอม มีผลมากกว่าการที่บุคคลมีจิตเลื่อมใส สมาทานสิกขาบท คือ งดเว้นจากปาณาติบาต ...

ดูก่อนคฤหบดี ทานที่บุคคลนิมนต์ให้พระโสดาบันท่านเดียวบริโภค มีผลมากกว่าทานที่เวลามพราหมณ์ให้เป็นมหาทาน ... การที่บุคคลเจริญเมตตาจิตโดยที่สุดแม้เพียงชั่วเวลาดมของหอมมีผลมากกว่าการที่บุคคลมีจิตเลื่อมใส สมาทานสิกขาบท คือ งดเว้นจากปาณาติบาต ... และการที่บุคคลเจริญอนิจจสัญญา แม้เพียงชั่วเวลาลัดนิ้วมือมีผลมากกว่าการที่บุคคลเจริญเมตตาจิตโดยที่สุดแม้เพียงชั่วเวลาดมของหอม”

จบ สีหนาทวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สีหนาทสูตร ๒. สอุปาทิเสสสูตร

๓. โกฏฐิตสูตร ๔. สมิทธิสูตร

๕. คัณฑสูตร ๖. สัญญาสูตร

๗. กุลสูตร ๘. นวังคุโปสถสูตร

๙. เทวตาสูตร ๑๐. เวลามสูตร

๓. สัตตาวาสวรรค

๑. ติฐานสูตร

ว่าด้วยฐานะที่เทวดามนุษย์ประเสริฐกว่ากัน

{๒๒๕} [๒๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวอุตตรกุรุทวีปประเสริฐกว่าพวก เทพชั้นดาวดึงส์และพวกมนุษย์ชาวชมพูทวีปด้วยฐานะ ๓ ประการ ฐานะ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่มีทุกข์ (๒) ไม่มีความหวงแหน

(๓) มีอายุแน่นอน มีคุณวิเศษ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มนุษย์ชาวอุตตรกุรุทวีปประเสริฐกว่าพวกเทพชั้น ดาวดึงส์และพวกมนุษย์ชาวชมพูทวีปด้วยฐานะ ๓ ประการนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเทพชั้นดาวดึงส์ประเสริฐกว่าพวกมนุษย์ชาว อุตตรกุรุทวีปและพวกมนุษย์ชาวชมพูทวีปด้วยฐานะ ๓ ประการ ฐานะ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ