พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต ปัณณาสก์ · สีหนาทวรรค
สัตตสูตร เล่ม ๒๓
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในสีหนาทวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต ปัณณาสก์ สีหนาทวรรค สัตตสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๔๙๗–๔๙๙
(๗) ให้ด้วยความไม่เคารพ ไม่ให้ด้วยความเคารพ
(๘) ไม่นั่งใกล้เพื่อฟังธรรม (๙) ไม่ยินดีภาษิตของภิกษุนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๙ ประการนี้แล ภิกษุยังไม่เข้าไป ก็ไม่ควรจะเข้าไป หรือเข้าไปแล้วก็ไม่ควรจะนั่งดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลที่ประกอบด้วยองค์ ๙ ประการ ภิกษุยังไม่เข้าไป ก็ควรจะเข้าไป หรือเข้าไปแล้ว ก็ควรจะนั่ง องค์ ๙ ประการ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) ต้อนรับด้วยความเต็มใจ (๒) ไหว้ด้วยความเต็มใจ
(๓) ให้อาสนะด้วยความเต็มใจ (๔) ไม่ซ่อนของที่มีอยู่
(๕) มีของมาก ก็ให้มาก
(๖) มีของประณีต ก็ให้ของประณีต
(๗) ให้ด้วยความเคารพ ไม่ให้ด้วยความไม่เคารพ
(๘) นั่งใกล้เพื่อฟังธรรม (๙) ยินดีภาษิตของภิกษุนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตระกูลประกอบด้วยองค์ ๙ ประการนี้แล ภิกษุยังไม่เข้าไปก็ควรเข้าไป หรือเข้าไปแล้วควรนั่ง”
๘. นวังคุโปสถสูตร
ว่าด้วยการรักษาอุโบสถที่มีผลานิสงส์มาก
{๒๒๒} [๑๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๙ ประการ อันบุคคลเข้าจำแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก ก็อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๙ ประการ อันบุคคล เข้าจำแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก
- ๑คำว่า สัญญา หมายถึงความกำหนดหมาย แนวความคิดความเข้าใจสำหรับใช้กำหนดพิจารณา ในการเจริญกัมมัฏฐาน ในที่นี้ตรัสไว้ ๙ ประการ มีความหมายดังนี้ (๑) อสุภสัญญา ความกำหนด หมายความไม่งามแห่งกาย ได้แก่ สัญญาที่สหรคตกับปฐมฌานซึ่งเกิดขึ้นในอสุภกัมมัฏฐาน ๑๐ (๒) มรณสัญญา ความกำหนดหมายความตาย หมายถึงการเจริญสัญญาที่กระทำความตายทั้ง ๓ อย่าง คือ สมมติมรณะ ตายโดยสมมติ ขณิกมรณะ ตายทุกขณะ และสมุจเฉทมรณะ ตายแน่แท้ เป็นอารมณ์ หรือได้แก่ มรณัสสตินั่นเอง (๓) อาหาเรปฏิกูลสัญญา ความกำหนดหมายว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร (๔) สัพพโลเกอนภิรตสัญญา ความกำหนดหมายว่าไม่น่าเพลิดเพลินในโลก ทั้งปวง (๕) อนิจจสัญญา ความกำหนดหมายความไม่เที่ยงแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ (๖) อนิจเจทุกข สัญญา ความกำหนดหมายว่าเป็นทุกข์ในอุปาทานขันธ์ ๕ ซึ่งไม่เที่ยง (๗) ทุกเขอนัตตสัญญา ความกำหนดหมายว่าเป็นอนัตตาในอุปาทานขันธ์ ๕ ซึ่งเป็นทุกข์ (๘) ปหานสัญญา ความกำหนดหมายเพื่อจะละอุปาทานขันธ์ ๕ (๙) วิราคสัญญา ความกำหนดหมายว่าวิราคะคือภาวะจิตที่ปราศจากความกำหนัดเป็นธรรมละเอียดประณีต (นัย องฺ.เอกก.อ. ๔๖๙-๔๗๐, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๑๖)
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกในธรรมวินัยนี้พิจารณาเห็นดังนี้ว่า
(๑) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้ เราก็จะละปาณาติบาต เว้นขาดจากปาณาติบาต วางท่อนไม้ วางศัสตรา มีความละอาย เอื้อเอ็นดู อนุเคราะห์เกื้อกูลสรรพสัตว์ อยู่ตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๑ นี้ ... (ดูความพิสดารในสังขิตตุโปสถสูตรข้างต้น) (๘) ‘พระอรหันต์ทั้งหลายเป็นผู้ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่
สำเร็จการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันต่ำคือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าอยู่จนตลอดชีวิต แม้ในวันนี้เราก็ละการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ เว้นขาดจากการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันสูงใหญ่ สำเร็จการนั่งการนอนบนที่นั่งที่นอนอันต่ำ คือ บนเตียงหรือบนเครื่องปูลาดที่ทำด้วยหญ้าตลอดคืนและวันนี้ แม้ด้วยองค์ข้อนี้เราก็จะได้ชื่อว่าทำตามพระอรหันต์ทั้งหลาย และอุโบสถก็จักชื่อว่าเป็นอันเราเข้าจำแล้ว’ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๘ นี้(๙) บุคคลมีใจประกอบด้วยเมตตาแผ่ไปตลอดทิศหนึ่งอยู่ ทิศที่ ๒ ทิศที่ ๓ ทิศที่ ๔ ก็เหมือนกัน ปฏิบัติโดยนัยนี้ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง แผ่ไปตลอดโลกทั่วสัตว์ทุกหมู่เหล่าในที่ทุกสถานด้วยใจอันประกอบด้วยเมตตา อันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีประมาณ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน อยู่ อุโบสถประกอบด้วยองค์ที่ ๙ นี้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุโบสถประกอบด้วยองค์ ๙ ประการ อันบุคคลเข้าจำแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก มีความรุ่งเรืองมาก มีความแพร่หลายมาก”
๙. เทวตาสูตร
ว่าด้วยผลแห่งการต้อนรับพระสงฆ์
{๒๒๓} [๑๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อคืนนี้ เมื่อปฐมยามผ่านพ้นไปแล้ว เทวดาจำนวนมากมีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตะวันทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่วแล้วเข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นแล้วนมัสการเรา ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กล่าวกะเราว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรพชิตทั้งหลายเข้ามายังเรือนของพวกข้าพระองค์ผู้เป็นมนุษย์ในอดีต พวกข้าพระองค์นั้นก็ลุกรับ แต่ไม่กราบไหว้ พวกข้าพระองค์เหล่านั้นมีการงาน ยังไม่บริบูรณ์ ยังมีความกินแหนงใจ มีความเดือดร้อนในภายหลัง จึงเข้าถึงหมู่เทวดาชั้นเลว’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาอีกพวกหนึ่งจำนวนมากเข้ามาหาเราแล้วได้ กล่าวว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรพชิตทั้งหลายเข้ามายังเรือนของพวกข้าพระองค์ผู้เป็นมนุษย์ในอดีต พวกข้าพระองค์เหล่านั้นลุกรับ กราบไหว้ แต่ไม่ให้อาสนะ พวกข้าพระองค์เหล่านั้นมีการงานยังไม่บริบูรณ์ ยังมีความกินแหนงใจ มีความเดือดร้อนในภายหลัง จึงเข้าถึงหมู่เทวดาชั้นเลว’
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เทวดาอีกพวกหนึ่งจำนวนมากเข้ามาหาเราแล้วได้ กล่าวว่า ‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรพชิตทั้งหลายเข้ามายังเรือนของพวก ข้าพระองค์ผู้เป็นมนุษย์ในอดีต พวกข้าพระองค์เหล่านั้นลุกรับ กราบไหว้
- ๑ดูความเต็มในข้อ ๔๑ สังขิตตุโปสถสูตร อุโปสถวรรค ปฐมปัณณาสก์ อัฏฐกนิบาต หน้า ๓๑๔- ๓๑๗ ในเล่มนี้
- ๒เป็นมหัคคตะ หมายถึงเป็นจิตที่ถึงมหันตภาพ (เป็นรูปาวจรจิต) คือจิตที่ยิ่งใหญ่ มีอานุภาพมาก หรือเป็นจิตที่เหล่าอริยสาวกจำนวนมากดำเนินปฏิบัติกันมา ไม่มีประมาณ หมายถึงเป็นจิตที่ไม่มีขอบเขตในการแผ่ขยาย ไม่มีเวร หมายถึงเป็นจิตที่ปราศจากเวรคืออกุศลธรรมและบุคคลผู้เป็นเวร ไม่มีความเบียดเบียน หมายถึงเป็นจิตที่เว้นจากความโกรธและความทุกข์ (องฺ.ฉกฺก.อ.๑๑๐-๑๑๑)
จบ สัตตสูตร