กามเหสสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๓

นานัตตสัญญา และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอสัมผัสอายตนะนั้น ด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขี

อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง และอาสวะทั้งหลายของเธอก็สิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา ทั้งอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอก็ได้ สัมผัสอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยาย แม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขี”

๓. ปัญญาวิมุตตสูตร

ว่าด้วยปัญญาวิมุตบุคคล

{๒๔๘} [๔๔] พระอุทายีถามว่า “ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า ‘ปัญญาวิมุต ปัญญาวิมุต ’ ดังนี้ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต”

พระอานนท์ตอบว่า “ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจาก กาม ... บรรลุปฐมฌานอยู่ และเธอย่อมรู้ประจักษ์ด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต

อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุทุติยฌานอยู่ ...

อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธเพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง และอาสวะทั้งหลายของเธอย่อมสิ้นไป เพราะเห็นด้วยปัญญา ทั้งเธอก็รู้ประจักษ์ด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แลพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต”

๔. อุภโตภาควิมุตตสูตร

ว่าด้วยอุภโตภาควิมุต

{๒๔๙} [๔๕] พระอุทายีถามว่า “ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า ‘อุภโตภาควิมุตอุภโตภาควิมุต ’ ดังนี้ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าอุภโตภาควิมุต”

พระอานนท์ตอบว่า “ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจากกาม... บรรลุปฐมฌานอยู่ และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอ ได้สัมผัสอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ทั้งรู้ประจักษ์ด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า อุภโตภาควิมุตอีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุทุติยฌานอยู่ ...

อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธเพราะล่วงเนวสัญญา นาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง อาสวะทั้งหลายของเธอก็สิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอก็ได้สัมผัสอายตนะ นั้นด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ทั้งรู้ประจักษ์ด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า อุภโตภาควิมุต”