กามเหสสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๓

อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธเพราะก้าวล่วง เนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวงอยู่ และอาสวะทั้งหลาย ของเธอก็สิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แลก็จัดว่าเป็นการบรรลุโอกาสในที่คับแคบที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้”

๒. กายสักขิสูตร

ว่าด้วยกายสักขีบุคคล

{๒๔๗} [๔๓] พระอุทายีถามว่า “ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า ‘กายสักขี กายสักขี ’ ดังนี้ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแลพระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขี”

พระอานนท์ตอบว่า “ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้สงัดแล้ว จากกาม ... บรรลุปฐมฌานอยู่ และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอก็ได้สัมผัสอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขีอีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌานอยู่ และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอก็ได้สัมผัสอายตนะนั้นด้วยกาย ด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระ ภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขีอีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุอากาสานัญจายตนฌานฌานโดยกำหนดว่า “อากาศหาที่สุดมิได้”อยู่ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนด

นานัตตสัญญา และอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอสัมผัสอายตนะนั้น ด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขี

อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง และอาสวะทั้งหลายของเธอก็สิ้นไปเพราะเห็นด้วยปัญญา ทั้งอายตนะนั้นมีอยู่ด้วยอาการใด ๆ เธอก็ได้ สัมผัสอายตนะนั้นด้วยกายด้วยอาการนั้น ๆ ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยาย แม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าเป็นกายสักขี”

๓. ปัญญาวิมุตตสูตร

ว่าด้วยปัญญาวิมุตบุคคล

{๒๔๘} [๔๔] พระอุทายีถามว่า “ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่า ‘ปัญญาวิมุต ปัญญาวิมุต ’ ดังนี้ ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายเพียงเท่าไรหนอแล พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต”

พระอานนท์ตอบว่า “ดูก่อนอาวุโส ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้สงัดแล้วจาก กาม ... บรรลุปฐมฌานอยู่ และเธอย่อมรู้ประจักษ์ด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยปริยายแม้เพียงเท่านี้แล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต

อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุทุติยฌานอยู่ ...

อีกข้อหนึ่ง อาวุโส ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธเพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนะได้โดยประการทั้งปวง และอาสวะทั้งหลายของเธอย่อมสิ้นไป เพราะเห็นด้วยปัญญา ทั้งเธอก็รู้ประจักษ์ด้วยปัญญา ดูก่อนอาวุโส โดยนิปปริยายแม้เพียงเท่านี้แลพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกว่าปัญญาวิมุต”