พาลวรรค เล่ม ๒๐

ภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความดำรงมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่งสัทธรรม” (๑๑)

จบ อธิกรณวรรคที่ ๒

๓. พาลวรรค

ว่าด้วยคนพาลหลายประเภท

{๒๖๗} [๖๓๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาลมี ๒ ประเภทนี้ ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ คนทีไม่เห็นโทษโดยความเป็นโทษ ๑ คนที่ไม่ยอมรับตามธรรม เมื่อผู้อื่นมาแสดงโทษ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนพาลมี ๒ ประเภทนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตมี ๒ ประเภทนี้ ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ คนที่เห็นโทษโดยความเป็นโทษ ๑ คนที่ยอมรับตามธรรมเมื่อผู้อื่นมาแสดงโทษ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตมี ๒ ประเภทนี้แล (๑)

{๒๖๘} [๖๓๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้ย่อมกล่าวตู่ตถาคต ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ คนเจ้าโทสะมีโทสะอยู่ในภายใน ๑ คนที่เชื่อโดยถือผิด ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้แลย่อมกล่าวตู่ตถาคต” (๒)

{๒๖๙} [๖๓๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้ย่อมกล่าวตู่ตถาคต ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ คนที่แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ภาษิตไว้ มิได้กล่าวไว้ว่า ‘พระตถาคตได้ทรงภาษิตไว้ ได้ตรัสไว้’ ๑ คนที่แสดงสิ่งที่ตถาคตภาษิตไว้กล่าวไว้ว่า ‘พระตถาคตมิได้ทรงภาษิตไว้ มิได้ตรัสไว้’ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้แลย่อมกล่าวตู่ตถาคต

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้ย่อมไม่กล่าวตู่ตถาคต ๒ ประเภท คืออะไรบ้าง คือ คนที่แสดงสิ่งที่ตถาคตมิได้ภาษิตไว้ มิได้กล่าวไว้ว่า ‘พระตถาคตมิได้ทรงภาษิตไว้ มิได้ตรัสไว้’ ๑ คนที่แสดงสิ่งที่ตถาคตภาษิตไว้กล่าวไว้ว่า ‘พระตถาคตทรงภาษิตไว้ ตรัสไว้’ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้แลย่อมไม่กล่าวตู่ตถาคต” (๓){๒๗๐} [๖๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้ย่อมกล่าวตู่ตถาคต ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ คนที่แสดงสุตตันตะที่มีอรรถจะพึงนำไปว่า ‘พระสุตตันตะมีอรรถนำไปแล้ว’ ๑ คนที่แสดงสุตตันตะที่มีอรรถอันนำไปแล้วว่า ‘พระสุตตันตะมีอรรถที่จะพึงนำไป’ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้แลย่อมกล่าวตู่ตถาคต (๔)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภทนี้ย่อมไม่กล่าวตู่ตถาคต ๒ ประเภท คืออะไรบ้าง คือ คนที่แสดงสุตตันตะที่มีอรรถจะพึงนำไปว่า ‘พระสุตตันตะมีอรรถที่จะพึงนำไป’ ๑ คนที่แสดงสุตตันตะที่มีอรรถอันนำไปแล้วว่า ‘พระสุตตันตะมีอรรถอันนำไปแล้ว’ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คน ๒ ประเภท นี้แลย่อมไม่กล่าวตู่ตถาคต” (๕)

ว่าด้วยคติและฐานะ ๒ อย่างเป็นต้น

{๒๗๑} [๖๓๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คติ ๒ อย่าง คือ นรกหรือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานอย่างใดอย่างหนึ่ง อันผู้มีการงานปกปิดพึงหวังได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คติ ๒ อย่าง คือ เทวดาหรือมนุษย์อย่างใดอย่างหนึ่ง อันผู้มีการงานไม่ปกปิดพึงหวังได้” (๖){๒๗๒} [๖๓๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คติ ๒ อย่าง คือ นรกหรือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานอย่างใดอย่างหนึ่ง อันคนมีมิจฉาทิฏฐิพึงหวังได้” (๗)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คติ ๒ อย่าง คือ เทวดาหรือมนุษย์อย่างใดอย่างหนึ่ง อันคนมีสัมมาทิฏฐิพึงหวังได้” (๘)

{๒๗๓} [๖๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฐานะที่ต้อนรับคนทุศีลมี ๒ อย่าง คือ นรกหรือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฐานะที่ต้อนรับคนมีศีลมี ๒ อย่าง คือ เทวดาหรือมนุษย์” (๙)

{๒๗๔} [๖๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราพิจารณาเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการ จึงซ่องเสพเสนาสนะอันสงัดคือป่าและป่าเปลี่ยว อำนาจประโยชน์

๒ ประการ คืออะไรบ้าง คือ เห็นการอยู่สบายในปัจจุบันของตน ๑ อนุเคราะห์หมู่ชนในภายหลัง ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราเห็นอำนาจประโยชน์ ๒ ประการนี้แล จึงซ่องเสพเสนาสนะอันสงัดคือป่าและป่าเปลี่ยว” (๑๐)

{๒๗๕} [๖๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๒ อย่างเป็นไปในส่วนแห่งวิชชาธรรม ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ สมถะ ๑ วิปัสสนา ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมถะที่ภิกษุเจริญแล้วย่อมเสวยประโยชน์อะไร ย่อมอบรมจิต จิตที่อบรมแล้ว ย่อมเสวยประโยชน์อะไร ย่อมละราคะได้ วิปัสสนาที่อบรมแล้วย่อมเสวยประโยชน์อะไร ย่อมอบรมปัญญา ปัญญาที่อบรมแล้วย่อมเสวยประโยชน์อะไร ย่อมละอวิชชาได้{๒๗๖} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จิตที่เศร้าหมองด้วยราคะย่อมไม่หลุดพ้น หรือปัญญาที่เศร้าหมองด้วยอวิชชาย่อมไม่เจริญด้วยประการฉะนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะคลายราคะได้ จึงชื่อว่าเจโตวิมุตติ เพราะคลายอวิชชาได้ จึงชื่อว่าปัญญาวิมุตติ” (๑๑)

จบ พาลวรรคที่ ๓

๔. สมจิตตวรรค

ว่าด้วยภูมิอสัตบุรุษและสัตบุรุษ

{๒๗๗} [๖๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงภูมิอสัตบุรุษและสัตบุรุษแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง”