อายาจนวรรค เล่ม ๒๐

{๓๗๓} [๗๓๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาบัติมี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ อาบัติชั่วหยาบ ๑ อาบัติไม่ชั่วหยาบ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาบัติมี ๒ อย่างนี้แล” (๑๑)

{๓๗๔} [๗๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาบัติมี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ อาบัติที่มีส่วนเหลือ ๑ อาบัติที่ไม่มีส่วนเหลือ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายอาบัติมี ๒ อย่างนี้แล” (๑๒)

จบ อาสาทุปปชหวรรคที่ ๑

(๑๒) ๒. อายาจนวรรค

ว่าด้วยสาวกสาวิกาผู้เป็นตราชูมาตรฐาน

{๓๗๕} [๗๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีศรัทธาเมื่ออ้อนวอนโดยชอบก็จะอ้อนวอนอย่างนี้ว่า ‘ขอให้เราจงเป็นเช่นกับพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเถิด’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุสารีบุตรและภิกษุโมคคัลลานะนี้เป็นตราชูมาตรฐานของภิกษุสาวกของเรา” (๑){๓๗๖} [๗๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีผู้มีศรัทธาเมื่ออ้อนวอนโดยชอบก็จะอ้อนวอนอย่างนี้ว่า ‘ขอให้เราจงเป็นเช่นกับภิกษุณีเขมาและภิกษุณีอุบลวรรณาเถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีเขมาและภิกษุณีอุบลวรรณานี้เป็นตราชูมาตรฐานของภิกษุณีสาวิกาของเรา” (๒){๓๗๗} [๗๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสกผู้มีศรัทธาเมื่ออ้อนวอนโดยชอบก็จะอ้อนวอนอย่างนี้ว่า ‘ขอให้เราจงเป็นเช่นกับจิตตคฤหบดีและหัตถกอุบาสก ชาวเมืองอาฬวีเถิด” ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จิตตคฤหบดีและหัตถกอุบาสก ชาวเมืองอาฬวีนี้เป็นตราชูมาตรฐานของอุบาสกสาวกของเรา” (๓)

{๓๗๘} [๗๔๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้มีศรัทธาเมื่ออ้อนวอนโดยชอบก็จะอ้อนวอนอย่างนี้ว่า ‘ขอให้เราจงเป็นกับเช่นอุบาสิกาขุชชุตตราและนางเวฬุกัณฏกีนันทมารดาเถิด’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาขุชชุตตราและนางเวฬุกัณฏกีนันทมารดานี้เป็นตราชูมาตรฐานของอุบาสิกาสาวิกาของเรา” (๔)

ว่าด้วยลักษณะของอสัตบุรุษกับสัตบุรุษ

{๓๗๙} [๗๔๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ จัดเป็นคนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก ธรรม ๒ ประการคืออะไรบ้าง คือ ไม่ใคร่ครวญสืบสวนให้รอบคอบเสียก่อน กล่าวสรรเสริญคุณผู้ที่ควรติเตียน ๑ ไม่ใคร่ครวญสืบสวนให้รอบคอบเสียก่อน กล่าวติเตียนผู้ที่ควรสรรเสริญ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วย ธรรม ๒ ประการนี้แลจัดเป็นคนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมากดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก ธรรม ๒ ประการคืออะไรบ้าง คือ ใคร่ครวญสืบสวนรอบคอบก่อนแล้วกล่าวติเตียนผู้ที่ ควรติเตียน ๑ ใคร่ครวญสืบสวนรอบคอบก่อนแล้วกล่าวสรรเสริญคุณผู้ที่ควร สรรเสริญ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แลจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก” (๕)

{๓๘๐} [๗๔๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการ จัดเป็นคนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก ธรรม ๒ ประการคืออะไรบ้าง คือ ไม่ใคร่ครวญสืบสวนให้รอบคอบเสียก่อน ทำความเลื่อมใสให้เกิดในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส ๑ ไม่ใคร่ครวญสืบสวนให้รอบคอบเสียก่อนทำความไม่เลื่อมใสให้เกิดในฐานะที่ควรเลื่อมใส ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แลจัดเป็นคนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมากดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก ธรรม ๒ ประการคืออะไรบ้าง คือ ใคร่ครวญสืบสวนรอบคอบก่อนแล้ว ยังความไม่เลื่อมใสให้เกิดในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส ๑ ใคร่ครวญสืบสวนรอบคอบก่อนแล้ว ยังความเลื่อมใสให้เกิดในฐานะที่ควรเลื่อมใส ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๒ ประการนี้แลจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก” (๖){๓๘๑} [๗๔๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ปฏิบัติผิดในบุคคล ๒ ประเภท จัดเป็นคนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกจำกัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก บุคคล ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ มารดา ๑ บิดา ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ปฏิบัติผิดในบุคคล ๒ ประเภทนี้แลจัดเป็นคนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ปฏิบัติชอบในบุคคล ๒ ประเภทจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ติเตียน ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก บุคคล ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ มารดา ๑ บิดา ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ปฏิบัติชอบในบุคคล ๒ ประเภทนี้แลจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก” (๗){๓๘๒} [๗๔๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ปฏิบัติผิดในบุคคล ๒ ประเภท จัดเป็นคนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกจำกัด ให้ถูกทำลาย

เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก บุคคล ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ พระตถาคต ๑ สาวกของพระตถาคต ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ปฏิบัติผิดในบุคคล ๒ ประเภทนี้แลจัดเป็นคนพาล ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัดให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมากดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ปฏิบัติชอบในบุคคล ๒ ประเภทจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก บุคคล ๒ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ พระตถาคต ๑ สาวกของพระตถาคต ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ปฏิบัติชอบในบุคคล ๒ ประเภทนี้แลจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก” (๘){๓๘๓} [๗๔๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมมี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ การชำระจิตของตนให้ผ่องแผ้ว ๑ การไม่ถือมั่นอะไร ๆ ในโลก ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมมี ๒ อย่างนี้แล” (๙)

{๓๘๔} [๗๔๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมมี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ความโกรธ ๑ ความผูกโกรธ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมมี ๒ อย่างนี้แล” (๑๐)

{๓๘๕} [๗๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมมี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ การกำจัดความโกรธ ๑ การกำจัดความผูกโกรธ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมมี ๒ อย่างนี้แล” (๑๑)

จบ อายาจนวรรคที่ ๒

(๑๓) ๓. ทานวรรค

ว่าด้วยกิริยาที่เกี่ยวกับการให้ที่นับว่าเป็นเลิศ

{๓๘๖} [๗๕๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทานมี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ อามิสทาน ๑ ธรรมทาน ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทานมี ๒ อย่างนี้แล บรรดาทาน ๒ อย่างนี้ ธรรมทานจัดเป็นเลิศ” (๑){๓๘๗} [๗๕๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบูชามี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ อามิสบูชา ๑ ธรรมบูชา ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบูชามี ๒ อย่างนี้แล บรรดาการบูชา ๒ อย่างนี้ ธรรมบูชาจัดเป็นเลิศ” (๒){๓๘๘} [๗๕๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การสละมี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ การสละอามิส ๑ การสละธรรม ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การสละมี ๒ อย่างนี้แล บรรดาการสละ ๒ อย่างนี้ การสละธรรมจัดเป็นเลิศ” (๓){๓๘๙} [๗๕๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การบริจาคมี ๒ อย่างนี้ ๒ อย่างคืออะไรบ้าง คือ การบริจาคอามิส ๑ การบริจาคธรรม ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย