อธิกรณสูตร เล่ม ๒๔

ท่านผู้นี้เป็นผู้มีวิจิกิจฉา มีใจถูกวิจิกิจฉากลุ้มรุมอยู่โดยมาก ก็ความ กลุ้มรุมแห่งวิจิกิจฉานี้แลเป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรง ประกาศแล้ว

ท่านผู้นี้เป็นผู้ชอบการงาน ยินดีในการงาน ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความ เป็นผู้ชอบการงาน ก็ความเป็นผู้ชอบการงานนี้แลเป็นความเสื่อมในพระธรรม วินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว

ท่านผู้นี้เป็นผู้ชอบในการคุย ยินดีในการคุย ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความ เป็นผู้ชอบคุย ก็ความเป็นผู้ชอบคุยนี้แลเป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่ พระตถาคตทรงประกาศแล้ว

ท่านผู้นี้เป็นผู้ชอบการนอนหลับ ยินดีในการนอนหลับ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ชอบนอนหลับ ก็ความเป็นผู้ชอบนอนหลับนี้แลเป็นความ เสื่อมในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว

ท่านผู้นี้เป็นผู้ชอบความคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ยินดีในความคลุกคลีด้วย หมู่คณะ ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ก็ความชอบคลุกคลี ด้วยหมู่คณะนี้แลเป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว

ท่านผู้นี้เป็นผู้มีสติหลงลืม ถึงความทอดทิ้งธุระกลางคันในคุณวิเศษที่ ควรบำเพ็ญให้สูงขึ้นด้วยการบรรลุคุณวิเศษเบื้องต่ำ ก็การถึงความทอดทิ้ง ธุระกลางคันนี้แลเป็นความเสื่อมในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศแล้ว

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การที่ภิกษุนั้นยังละธรรม ๑๐ ประการเหล่า นี้ไม่ได้จักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในพระธรรมวินัยนี้ ข้อนี้มิใช่ฐานะ ที่จะมีได้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย การที่ภิกษุนั้นละธรรม ๑๐ ประการ เหล่านี้ได้แล้วจักถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในพระธรรมวินัยนี้ ข้อนี้เป็น ฐานะที่จะมีได้”---------------------------------------

๗. อธิกรณสูตร

ว่าด้วยการก่ออธิกรณ์

{๘๗} [๘๗] ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงปรารภกาฬกภิกษุตรัสเรียก ภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสของ พระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ก่ออธิกรณ์ ไม่กล่าว สรรเสริญการระงับอธิกรณ์ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ก่ออธิกรณ์ ไม่กล่าวสรรเสริญ การระงับอธิกรณ์นี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่เป็นผู้รักการศึกษา ไม่กล่าว สรรเสริญการสมาทานการศึกษา แม้ข้อที่ภิกษุไม่เป็นผู้รักการศึกษา ไม่กล่าว สรรเสริญการสมาทานการศึกษานี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่ เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนาลามก ไม่ กล่าวสรรเสริญการกำจัดความปรารถนาลามก แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีความ ปรารถนาลามก ไม่กล่าวสรรเสริญการกำจัดความปรารถนาลามกนี้ย่อมไม่ เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มักโกรธ ไม่กล่าวสรรเสริญ การกำจัดความโกรธ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มักโกรธ ไม่กล่าวสรรเสริญการกำจัด ความโกรธนี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งกันเดียวกัน

ยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มักลบหลู่ ไม่กล่าวสรรเสริญ การกำจัดความลบหลู่ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มักลบหลู่ ไม่กล่าวสรรเสริญการ การกำจัดความลบหลู่นี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้โอ้อวด ไม่กล่าวสรรเสริญการกำจัดความโอ้อวด แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้โอ้อวด ไม่กล่าวสรรเสริญการกำจัด ความโอ้อวดนี้ ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีมายา ไม่กล่าวสรรเสริญการ

กำจัดมายา แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้มีมายา ไม่กล่าวสรรเสริญการกำจัดมายานี้ ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่เป็นผู้พิจารณาธรรมทั้งหลาย ไม่กล่าวสรรเสริญการพิจารณาธรรม แม้ข้อที่ภิกษุไม่เป็นผู้พิจารณาธรรมทั้ง หลาย ไม่กล่าวสรรเสริญการพิจารณาธรรมนี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่เป็นผู้หลีกเร้น ไม่กล่าวสรรเสริญ การหลีกเร้น แม้ข้อที่ภิกษุไม่เป็นผู้หลีกเร้น ไม่กล่าวสรรเสริญการหลีกเร้นนี้ ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่เป็นผู้ทำการปฏิสันถารเพื่อนร่วม พรหมจรรย์ทั้งหลาย ไม่กล่าวสรรเสริญการทำปฏิสันถาร แม้ข้อที่ภิกษุไม่ทำการปฏิสันถารเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ไม่กล่าวสรรเสริญการทำ

ปฏิสันถารนี้ย่อมไม่เป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุเห็นปานนี้จะพึงเกิดความปรารถนาขึ้น อย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา’ ถึงอย่างนั้นเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายก็ไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชาภิกษุนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเพื่อนร่วม พรหมจรรย์ทั้งหลายผู้เป็นวิญญูชนมองเห็นอกุศลธรรมอันเลวทรามที่ยังละไม่ได้ของเธออยู่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม้ม้าโง่จะพึงเกิดความปรารถนาขึ้น อย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอมนุษย์ทั้งหลายพึงตั้งเราไว้ในตำแหน่งม้าอาชาไนย พึงให้เรากินอาหารสำหรับม้าอาชาไนย และพึงขัดสีเราให้เหมือนม้าอาชาไนย’ ถึง อย่างนั้นมนุษย์ทั้งหลายก็ไม่ตั้งม้านั้นไว้ในตำแหน่งม้าอาชาไนย ไม่ให้กิน อาหารสำหรับม้าอาชาไนย ไม่ขัดสีให้เหมือนม้าอาชาไนย ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่ามนุษย์ทั้งหลายผู้เป็นวิญญชนมองเห็นความโอ้อวด ความโกง ความไม่ตรง ความคดซึ่งยังละไม่ได้ของม้านั้น แม้ฉันใด แม้ภิกษุเห็นปานนี้จะพึง เกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลายพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา’ ถึงอย่างนั้น เพื่อนร่วม พรหมจรรย์ทั้งหลายก็ไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชาภิกษุนั้น ข้อ นั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายผู้เป็นวิญญูชนมอง เห็นอกุศลธรรมอันเลวทรามที่ยังละไม่ได้ของเธออยู่ ฉันนั้นเหมือนกันแล

ว่าด้วยการไม่ก่ออธิกรณ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ไม่ก่ออธิกรณ์ กล่าวสรรเสริญการระงับอธิกรณ์ แม้ข้อที่ภิกษุไม่เป็นผู้ก่ออธิกรณ์ กล่าวสรรเสริญ

การระงับอธิกรณ์นี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

ยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้รักการศึกษา กล่าวสรรเสริญ การสมาทานการศึกษา แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้รักการศึกษา กล่าวสรรเสริญ การสมาทานการศึกษานี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย กล่าวสรรเสริญความปรารถนาน้อย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ปรารถนาน้อย กล่าวสรรเสริญความปรารถนาน้อยนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ไม่มักโกรธ กล่าวสรรเสริญ

การกำจัดความโกรธ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่มักโกรธ กล่าวสรรเสริญการกำจัด ความโกรธนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ไม่มักลบหลู่ กล่าวสรรเสริญ การกำจัดความลบหลู่ แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่มักลบหลู่ กล่าวสรรเสริญการกำจัดความลบหลู่นี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ไม่โอ้อวด กล่าวสรรเสริญการกำจัดความโอ้อวด แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่โอ้อวด กล่าวสรรเสริญการกำจัด ความโอ้อวดนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็น ที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ไม่มีมายา กล่าวสรรเสริญการกำจัดมายา แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ไม่มีมายา กล่าวสรรเสริญการกำจัดมายานี้

ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็น อันหนึ่งอันเดียวกัน

ยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้พิจารณาธรรมทั้งหลาย กล่าวสรรเสริญการพิจารณาธรรมทั้งหลาย แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้พิจารณาธรรมทั้งหลาย กล่าวสรรเสริญการพิจารณาธรรมทั้งหลายนี้ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้หลีกเร้น กล่าวสรรเสริญการ หลีกเร้น แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้หลีกเร้น กล่าวสรรเสริญการหลีกเร้นนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็น อันหนึ่งอันเดียวกันยังมีข้ออื่นอีก ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ทำปฏิสันถารเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย

กล่าวสรรเสริญการทำปฏิสันถาร แม้ข้อที่ภิกษุเป็นผู้ทำปฏิสันถารเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย กล่าวสรรเสริญการทำปฏิสันถารนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อความเป็นที่รัก เป็นที่เคารพ เป็นที่ยกย่อง เป็นที่เสมอกัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม้ภิกษุเห็นปานนี้จะไม่เกิดความปรารถนาขึ้น อย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเร’ ถึงอย่างนั้น เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายก็สักการะ เคารพ นับถือ บูชาภิกษุนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลายผู้เป็นวิญญูชนย่อมมองเห็นอกุศลธรรมทั้งหลายอันเลวทรามที่ละได้ แล้วของเธออยู่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม้ม้าอาชาไนยตัวงามจะไม่เกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ มนุษย์ทั้งหลายพึงตั้งเราไว้ในตำแหน่ง ม้าอาชาไนย พึงให้เรากินอาหารสำหรับม้าอาชาไนย และพึงขัดสีเราให้

-------------------------------------

เหมือนม้าอาชาไนย’ ถึงอย่างนั้น มนุษย์ทั้งหลายก็ตั้งม้านั้นไว้ในตำแหน่งม้า อาชาไนย ให้กินอาหารสำหรับม้าอาชาไนย ขัดสีให้เหมือนม้าอาชาไนย ข้อ นั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่ามนุษย์ทั้งหลายผู้เป็นวิญญชนมองเห็นความโอ้อวด ความโกง ความไม่ตรง ความคด ซึ่งละได้แล้วของม้านั้นอยู่ แม้ฉันใด แม้ภิกษุเห็นปานนี้จะไม่เกิดความปรารถนาขึ้นอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ขอให้ เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชาเรา’ ถึงอย่างนั้น เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายก็สักการะ เคารพ นับถือ บูชาภิกษุนั้น ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายผู้เป็นวิญญูชน ย่อม มองเห็นอกุศลธรรมทั้งหลายอันเลวทรามที่ละได้แล้วของเธออยู่ ฉันนั้น เหมือนกันแล”

๘. อักโกสกสูตร

ว่าด้วยโทษของการด่าเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ๑๐ ประการ

{๘๘} [๘๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดชอบด่าบริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ชอบใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลย ที่ภิกษุนั้นจะไม่พึงถึงความฉิบหาย ๑๐ อย่าง อย่างใดอย่างหนี่ง ความฉิบหาย ๑๐ อย่างคือ อะไรบ้าง คือ(๑) ไม่บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ

(๒) เสื่อมจากธรรมที่บรรลุแล้ว

(๓) สัทธรรม ของภิกษุนั้นย่อมไม่ผ่องแผ้ว

(๔) เป็นผู้เข้าใจผิดว่าตนได้บรรลุสัทธรรมทั้งหลาย

(๕) เป็นผู้ไม่ยินดีประพฤติพรหมจรรย์

--------------------------------------

(๖) ต้องอาบัติเศร้าหมองอย่างใดอย่างหนึ่ง

(๗) เป็นโรคเรื้อรัง

(๘) ถึงความเป็นบ้า มีจิตฟุ้งซ่าน

(๙) เป็นผู้หลงมรณภาพ

(๑๐) หลังจากตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุใดชอบด่าบริภาษเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลาย ชอบใส่ร้ายพระอริยะ มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสเลยที่ภิกษุนั้นจะไม่พึง ถึงความฉิบหาย ๑๐ อย่างเหล่านี้ อย่างใดอย่างหนึ่ง”

๙. โกกาลิกสูตร

ว่าด้วยเรื่องภิกษุโกกาลิกะ

{๘๙} [๘๙] ครั้งนั้นแล โกกาลิกภิกษุเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะมีความปรารถนาชั่วช้า ตกอยู่ในอำนาจความปรารถนาชั่วช้า”เมื่อโกกาลิกภิกษุกล่าวเช่นนี้แล้ว “พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะ โกกาลิกภิกษุว่า “ดูก่อนโกกาลิกะ เธออย่าได้พูดอย่างนี้ ดูก่อนโกกาลิกะ เธออย่าได้พูดอย่างนี้ เธอจงทำใจให้เลื่อมใสในสารีบุตรและโมคคัลลานะ ทั้งสารีบุตรและโมคคัลลานะทั้งสองรูปเป็นผู้มีศีลเป็นที่รัก”