อุพพาหสูตร เล่ม ๒๔

๓. อุพพาหิกาสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติของภิกษุผู้ควรรื้อฟื้นอธิกรณ์

{๓๒} [๓๓] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอแล สงฆ์พึงสมมติ เพื่อให้เป็นผู้รื้อฟื้นอธิกรณ์ ”“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการแล สงฆ์พึงสมมติ เพื่อให้เป็นผู้รื้อฟื้นอธิกรณ์ ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมแล้วในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วย อาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษผิดแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย(๒) เป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงาม ในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์

พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา(๓) ปาติโมกข์ทั้งสอง อันภิกษุนั้นจำดีแล้ว จำแนกดีแล้ว กล่าวดีแล้วโดยพิสดาร วินิจฉัยดีแล้วโดยสูตร โดยอนุพยัญชนะ (๔) เป็นผู้เคร่งครัด ไม่คลอนแคลนในวินัย

(๕) เป็นผู้สามารถเพื่ออันยังคู่ความทั้งสองฝ่ายให้ยินยอม ให้ตรวจดู ให้เห็นผล ให้เลื่อมใสได้

(๖) เป็นผู้ฉลาดในการที่จะให้อธิกรณ์ซึ่งเกิดขึ้นระงับได้

(๗) รู้อธิกรณ์

(๘) รู้เหตุเป็นที่เกิดขึ้นแห่งอธิกรณ์

(๙) รู้ความดับแห่งอธิกรณ์

(๑๐) รู้ทางปฏิบัติที่ทำให้ถึงความดับแห่งอธิกรณ์

ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลสงฆ์พึงสมมติ เพื่อให้เป็นผู้รื้อฟื้นอธิกรณ์”

๔. อุปสัมปทาสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติ ๑๐ ประการของพระอุปัชฌาย์

{๓๓} [๓๔] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอแล จึงควรให้อุปสมบทกุลบุตร”“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการแลพึงให้ อุปสมบทกุลบุตร ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมรินัยนี้(๑) เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมแล้วในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษผิดแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย(๒) เป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใด งามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริสุทธิ์บริบูรณ์ครบถ้วน ธรรมทั้งหลายเห็นปานนั้นอันภิกษุนั้นได้สดับมาก ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดด้วยปัญญา(๓) ปาติโมกข์อันภิกษุนั้นจำดีแล้ว จำแนกดีแล้ว กล่าวดีแล้ว โดยพิสดาร วินิจฉัยดีแล้วโดยสูตร โดยอนุพยัญชนะ(๔) เป็นผู้สามารถที่จะอุปัฏฐากเองหรือใช้ให้ผู้อื่นอุปัฏฐากสัทธิ วิหาริก ผู้เป็นไข้

(๕) เป็นผู้สามารถที่จะระงับเองหรือใช้ให้ผู้อื่นระงับความไม่ยินดี ยิ่งของสัทธิวิหาริก

----------------------------------------

(๖) เป็นผู้สามารถที่จะบรรเทาความรำคาญอันเกิดขึ้นแล้วได้โดยธรรม

(๗) เป็นผู้สามารถที่จะเปลื้องความเห็นผิดอันเกิดขึ้นแล้วได้โดยธรรม

(๘) เป็นผู้สามารถที่จะให้สมาทานในอธิศีลได้

(๙) เป็นผู้สามารถที่จะให้สมาทานในอธิจิตได้

(๑๐) เป็นผู้สามารถที่จะให้สมาทานในอธิปัญญาได้

ดูก่อนอุบาลีภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แลจึงควรให้ อุปสมบทกุลบุตร

๕. นิสสยสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติ ๑๐ ประการของนิสสยาจารย์

{๓๔} [๓๕] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอแล จึงควรให้นิสสัย”

“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการแล จึงควรให้ นิสสัยได้ ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้มีศีล ... สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย

(๒) เป็นพหูสูต ... แทงตลอดด้วยปัญญา

(๓) ปาติโมกข์ อันภิกษุนั้นจำดีแล้ว ... โดยอนุพยัญชนะ