อุปาลิสูตรที่ ๑ เล่ม ๒๔

บ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอด สังวัฏฏวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้นเราได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้วได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพโน้นนั้นเราก็ได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพโน้นนั้นแล้วจึงได้มาเกิดในภพนี้’ ทรงระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อม ทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้

ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉัน เห็นอำนาจประโยชน์แม้นี้แล จึงทำความนบนอบอย่างยิ่ง แสดงการมอบ ความรักออกมาในพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงปานนี้ยังมีอีกข้อหนึ่ง พระพุทธเจ้าข้า คือ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเห็น หมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยากได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ทรงรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ ผู้เป็นไปตามกรรมได้ว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้หนอประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจ มิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ หรือว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต ไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์’ ทรงเห็นหมู่สัตว์ผู้ กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณ ทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ทรงรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ ผู้เป็นไปตามกรรมได้ ด้วยประการฉะนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์-------------------------------

เห็นอำนาจประโยชน์แม้นี้แล จึงทำความนบนอบอย่างยิ่ง แสดงการมอบ ความรักออกมาในพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงปานนี้

ยังมีอีกข้อหนึ่ง พระพุทธเจ้าข้า คือ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำให้ แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วย พระปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ เห็นอำนาจประโยชน์แม้นี้แล จึงทำความนบนอบอย่างยิ่ง แสดงการมอบ ความรักออกมาในพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงปานนี้ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันเป็นผู้มีกิจมาก มีกรณียะมาก ขอถวายบังคมลาไป ณ บัดนี้”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมหาบพิตร ขอมหาบพิตรทรงพิจารณากาลอันควรในบัดนี้เถิด”

ครั้งนั้นแล พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จลุกจากอาสนะ ถวายบังคมพระ ผู้มีพระภาคเจ้า ทรงทำประทักษิณแล้วเสด็จกลับไป”

จบ มหาวรรคที่ ๓

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สีหนาทสูตร ๒. อธิมุตติปทสูตร

๓. กายสูตร ๔. มหาจุนทสูตร

๕. กสิณสูตร ๖. กาลีสูตร

๗. ปฐมมหาปัญหาสูตร ๘. ทุติยมหาปัญหาสูตร

๙. ปฐมโกสลสูตร ๑๐. ทุติยโกสลสูตร

---------------------------

๔. อุปาลิวรรค

๑. อุปาลิสูตร

ว่าด้วยเหตุผลที่ทรงบัญญัติสิกขาบท ๑๐ ประการ

{๓๑} [๓๑] ครั้งนั้นแลท่านพระอุบาลีได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพฺระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระตถาคต ทรงอาศัยอำนาจประโยชน์เท่าไรหนอแลจึงทรงบัญญัติสิกขาบท ทรงแสดงปาติโมกข์แก่สาวกทั้งหลาย”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า “ดูก่อนอุบาลี ตถาคตอาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการแล จึงบัญญัติสิกขาบท แสดงปาติโมกข์ แก่สาวกทั้งหลาย อำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) เพื่อความรับว่าดีแห่งสงฆ์

(๒) เพื่อความสำราญแห่งสงฆ์

(๓) เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก

(๔) เพื่อความอยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก

(๕) เพื่อป้องกันอาสวะอันจะบังเกิดในปัจจุบัน

(๖) เพื่อกำจัดอาสวะอันจักบังเกิดในอนาคต

(๗) เพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส

(๘) เพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว

(๙) เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม

(๑๐) เพื่อเอื้อเฟื้อพระวินัย

ดูก่อนอุบาลีตถาคตอาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการนี้แล จึง บัญญัติสิกขาบทแสดงปาติโมกข์แก่สาวกทั้งหลาย----------------------------------

๒. ปาติโมกขัฏฐปนาสูตร

ว่าด้วยเหตุผลการหยุดสวดปาติโมกข์ ๑๐ ประการ

[๓๒] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ การหยุดสวดปาติโมกข์ มีกี่ประการ พระพุทธเจ้าข้า”“ดูก่อนอุบาลี การหยุดสวดปาติโมกข์มี ๑๐ ประการ ๑๐ ประการ คืออะไรบ้าง คือ(๑) มีภิกษุผู้ต้องปาราชิกนั่งอยูในบริษัทนั้น

(๒) กถาปรารภภิกษุผู้ต้องปาราชิกยังค้างอยู่

(๓) มีอนุปสัมบันนั่งอยู่ในบริษัทนั้น

(๔) กถาปรารภอนุปสัมบันยังค้างอยู่

(๕) มีผู้บอกลาสิกขานั่งอยู่ในบริษัทนั้น

(๖) กถาปรารภผู้บอกลาสิกขายังค้างอยู่

(๗) มีบัณเฑาะก์นั่งอยู่ในบริษัทนั้น

(๘) กถาปรารภบัณเฑาะก์ยังค้างอยู่

(๙) มีผู้ประทุษร้ายภิกษุณี นั่งอยู่ในบริษัทนั้น

(๑๐) กถาปรารภผู้ประทุษร้ายภิกษุณียังค้างอยู่

ดูก่อนอุบาลี การหยุดสวดปาติโมกข์มี ๑๐ ประการนี้แล”

๓. อุพพาหิกาสูตร

ว่าด้วยคุณสมบัติของภิกษุผู้ควรรื้อฟื้นอธิกรณ์

{๓๒} [๓๓] “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอแล สงฆ์พึงสมมติ เพื่อให้เป็นผู้รื้อฟื้นอธิกรณ์ ”“ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการแล สงฆ์พึงสมมติ เพื่อให้เป็นผู้รื้อฟื้นอธิกรณ์ ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้(๑) เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมแล้วในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วย อาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษผิดแม้เพียงเล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย(๒) เป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใดงาม ในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึงพรหมจรรย์