อภิณหปัจจเวกขณธรรมสูตร เล่ม ๒๔

ไม่ใช่ลาภของท่านทั้งหลายแล้ว ท่านทั้งหลายไม่ได้ดีแล้ว ที่ท่านทั้งหลาย เมื่อชีวิตมีภัยเพราะความโศก มีภัยเพราะความตายอยู่อย่างนี้ บางคราวก็รักษา อุโบสถอันประกอบด้วยองค์ ๘ บางคราวก็ไม่รักษา”

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เหล่านี้จักรักษาอุโบสถอันประกอบ ด้วยองค์ ๘ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป”

๗. มหาลิสูตร

ว่าด้วยเหตุปัจจัยแห่งการทำบาป

{๔๗} [๔๗] สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้พระนครเวสาลี ครั้งนั้นแล กษัตริย์ลิจฉวีพระนามว่ามหาลีได้ เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรหนอแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำบาปกรรม แห่งความเป็นไปแห่งบาปกรรม”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมหาลี โลภะแลเป็นเหตุเป็นปัจจัย แห่งการทำบาปกรรม แห่งความเป็นไปแห่งบาปกรรม ดูก่อนมหาลี โทสะแล ... โมหะแล ... อโยนิโสมนสิการ (การทำไว้ในใจโดยไม่แยบคาย) แล ... จิตที่ตั้งไว้ ผิดแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำบาปกรรม แห่งความเป็นไปแห่งบาปกรรม ดูก่อนมหาลี กิเลสมีโลภะเป็นต้นนี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำบาปกรรม แห่งความเป็นไปแห่งบาปกรรม”“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ก็อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำกัลยาณกรรม (กรรมดี) แห่งความเป็นไปแห่งกัลยาณกรรม”

--------------------------------------

“ดูก่อนมหาลี อโลภะแลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำกัลยาณกรรม แห่งความเป็นไปแห่งกัลยาณกรรม ดูก่อนมหาลี อโทสะแล... อโมหะแล... โยนิโสมนสิการ (การทำไว้ในใจโดยแยบคาย) แล... จิตที่ตั้งไว้ชอบแลเป็นเหตุเป็น ปัจจัยแห่งการทำกัลยาณกรรม แห่งความเป็นไปแห่งกัลยาณกรรม ดูก่อน มหาลี ธรรมมีอโลภะเป็นต้นนี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยแห่งการทำกัลยาณกรรม แห่งความเป็นไปแห่งกัลยาณกรรมดูก่อนมหาลี ถ้าธรรม ๑๐ ประการนี้แลไม่พึงมีในโลก ชื่อว่าความ ประพฤติไม่สม่ำเสมอคือความประพฤติอธรรม หรือความประพฤติสม่ำเสมอ คือความประพฤติธรรม ก็จะไม่พึงปรากฏในโลกนี้ ดูก่อนมหาลี ก็เพราะธรรม ๑๐ ประการนี้ มีอยู่พร้อมในโลก ฉะนั้น ชื่อว่าความประพฤติไม่สม่ำเสมอ คือความประพฤติอธรรม หรือความประพฤติสม่ำเสมอคือความประพฤติธรรมจึงปรากฏในโลกนี้”

๘. ปัพพชิตอภิณหสูตร

ว่าด้วยธรรมที่บรรพชิตควรพิจารณาเนือง ๆ ๑๐ ประการ

{๔๘} [๔๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการเหล่านี้ อันบรรพชิต พึงพิจารณาเนือง ๆ ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า เราเป็นผู้มีเพศต่างจากคฤหัสถ์

(๒) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า การเลี้ยงชีพของเราเนื่องด้วยคนอื่น

(๓) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า อากัปกิริยาอย่างอื่นอันเราควรทำมีอยู่

(๔) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า เราย่อมติเตียนตนเองได้โดยศีลหรือไม่

(๕) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลายผู้เป็นวิญญูชนพิจารณาแล้วติเตียนเราได้โดยศีลหรือไม่

(๖) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า เราต้องพลัดพรากจากของรักของชอบใจทั้งสิ้น

(๗) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า เราเป็นผู้มีกรรมเป็นของตน เป็นทายาทของกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย เราทำกรรมใดไว้ดีหรือชั่วก็ตาม เรา จักต้องเป็นผู้รับผลของกรรมนั้น(๘) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า วันคืนล่วงไป ๆ บัดนี้เราทำอะไรอยู่

(๙) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า เราย่อมยินดีในเรือนว่าง หรือไม่

(๑๐) บรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ว่า ญาณทัสสนะอันวิเศษที่ สามารถทำความเป็นพระอริยะให้ได้ อันยิ่งกว่าธรรมของ มนุษย์ที่เราได้บรรลุแล้วมีอยู่หรือหนอ ที่เป็นเหตุให้เราผู้ ถูกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ถามแล้ว จักไม่เป็นผู้เก้อเขินในกาลภายหลังดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๑๐ ประการเหล่านี้แล อันบรรพชิต พึงพิจารณาเนืองๆ ”

๙. สรีรัฏฐธัมมสูตร

ว่าด้วยธรรมอันตั้งอยู่ในสรีระ ๑๐ ประการ

{๔๙} [๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ตั้งอยู่ในสรีระ ๑๐ ประการเหล่านี้ อันบรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ความหนาว (๒) ความร้อน

(๓) ความหิว (๔) ความระหาย

(๕) ความปวดอุจจาระ (๖) ความปวดปัสสาวะ

(๗) ความสำรวมกาย (๘) ความสำรวมวาจา

(๙) ความสำรวมอาชีพ

(๑๐) ธรรมเป็นเครื่องปรุงแต่งภพอันเป็นเหตุให้เกิดในภพต่อไป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่ตั้งอยู่ในสรีระ ๑๐ ประการเหล่านี้แล อันบรรพชิตพึงพิจารณาเนือง ๆ”

๑๐. ภัณฑนสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึงกัน

{๕๐} [๕๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล ภิกษุจำนวนมากกลับจากบิณฑบาตหลังฉันภัตตาหารแล้ว นั่งชุมนุมกันที่หอฉัน เกิดความบาดหมาง ถึงการวิวาทกัน ใช้หอกคือปากทิ่มแทงกันอยู่ครั้งนั้นเป็นเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จออกจากที่เร้น เสด็จ เข้าไปยังหอฉันแล้วประทับนั่งบนอาสนะที่ปูลาดไว้ ครั้นแล้วได้ตรัสถามภิกษุ