สัมมัตตสูตร เล่ม ๒๔

(๒) ย่อมเห็นหมู่สัตว์ที่กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุ อันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ... ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ ผู้เป็นไปตามกรรมด้วยประการฉะนี้

(๓) ย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะ มิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่”

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ ประการนี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมยังวิชชา ๓ ประการนี้ให้บริบูรณ์”

๓. มิจฉัตตสูตร

ว่าด้วยอาศัยมิจฉัตตะจึงพลาดสวรรค์และมรรคผล

{๑๐๓} [๑๐๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยมิจฉัตตะ จึงมีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล เพราะอาศัยมิจฉัตตะอย่างไร จึงมีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความเห็นผิดย่อมมีความดำริผิด ผู้มี ความดำริผิดย่อมมีวาจาผิด ผู้มีวาจาผิดย่อมมีการงานผิด ผู้มีการงานผิด ย่อมมีการเลี้ยงชีพผิด ผู้มีการเลี้ยงชีพผิดย่อมมีความพยายามผิด ผู้มีความพยายามผิดย่อมมีความระลึกผิด ผู้มีความระลึกผิดย่อมมีความตั้งใจผิด ผู้มีความตั้งใจผิดย่อมมีความรู้ผิด ผู้มีความรู้ผิดย่อมมีความหลุดพ้นผิด ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยมิจฉัตตะอย่างนี้แล จึงมีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล----------------------------------------

ว่าด้วยอาศัยสัมมัตตะจึงบรรลุสวรรค์และมรรคผล

{๑๐๔} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยสัมมัตตะ จึงมีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล เพราะอาศัยสัมมัตตะอย่างไร จึงมีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีความเห็นชอบย่อมมีความดำริชอบ ผู้มีความดำริชอบย่อมมีวาจาชอบ ผู้มีวาจาชอบย่อมมีการงานชอบ ผู้มีการงานชอบย่อมมีการเลี้ยงชีพชอบ ผู้มีการเลี้ยงชีพชอบย่อมมีความพยายามชอบ ผู้มีความพยายามชอบย่อมมีความระลึกชอบ ผู้มีความระลึกชอบย่อมมีความตั้งใจชอบ ผู้มีความตั้งใจชอบย่อมมีความรู้ชอบ ผู้มีความรู้ชอบย่อมมีความ หลุดพ้นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะอาศัยสัมมัตตะอย่างนี้แล จึงมีการบรรลุสวรรค์และมรรคผล ไม่มีการพลาดจากสวรรค์และมรรคผลด้วยประการอย่างนี้แล

๔. พีชสูตร

ว่าด้วยบุคคลเปรียบเหมือนพืช

[๑๐๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายกรรม วจีกรรม มโนกรรมอันใด ที่บุรุษบุคคลผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจผิด มีความรู้ผิด มีความหลุดพ้นผิด สมาทานให้บริบูรณ์ตามความเห็นอย่างไรแล้ว และเจตนา ความปรารถนา ความตั้งใจ และสังขารเหล่าใด ธรรมเหล่านั้น ทั้งหมดย่อมเป็นไปเพื่อความไม่น่าปรารถนา ไม่น่าใคร่ ไม่น่าพอใจ เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเป็นทิฏฐิที่ชั่วช้า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพืชพันธุ์สะเดา บวบขม หรือนํ้าเต้า ขมที่บุคคลเพาะแล้วในแผ่นดินที่ชุ่มชื้นย่อมดูดซึมรสดินและรสนํ้าอันใดเข้าไป รสดินและรสน้ำทั้งหมดนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความขม เพื่อความเผ็ดร้อน เพื่อความไม่น่ายินดี ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเป็นพืชพันธุ์ที่ไม่ดี แม้ฉันใด กายกรรม วจีกรรม มโนกรรมอันใดที่บุรุษบุคคลผู้มีความเห็นผิด มีความดำริผิด มีวาจาผิด มีการงานผิด มีการเลี้ยงชีพผิด มีความพยายามผิด มีความระลึกผิด มีความตั้งใจผิด มีความรู้ผิด มีความหลุดพ้นผิด สมาทาน ให้บริบูรณ์ตามความเห็นอย่างไรแล้ว และเจตนา ความปรารถนา ความตั้งใจ และสังขารเหล่าใด

ธรรมเหล่านั้นทั้งหมดก็ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่น่าปรารถนา ไม่น่าใคร่ ไม่น่าพอใจ เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อความทุกข์ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเป็นทิฏฐิที่ชั่วช้า ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กายกรรม วจีกรรม มโนกรรมอันใดที่บุรุษบุคคลผู้มีความเห็นชอบ มีความดำริชอบ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายามชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจชอบ มีความรู้ชอบ มีความหลุดพ้นชอบ สมาทานให้บริบูรณ์ตามความเห็นอย่างไรแล้ว และเจตนา ความปรารถนา ความตั้งใจ สังขารเหล่าใด ธรรมเหล่านั้น ทั้งหมดย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อความเกื้อกูล เพื่อความสุข ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเป็นทิฏฐิที่เจริญ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนพืชพันธุ์อ้อย ข้าวสาลี หรือองุ่น ที่บุคคลเพาะแล้วในแผ่นดินที่ชุ่มชื้นย่อมดูดซึมรสดินและรสน้ำอันใดเข้าไป รส ดินและรสน้ำทั้งหมดนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความน่ายินดี เพื่อความหวาน เพื่อความน่าชื่นใจ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเป็นพืชพันธุ์ที่ดี แม้ฉันใด กายกรรม วจีกรรม มโนกรรมอันใดที่บุรุษบุคคลผู้มีความเห็นชอบ มีความ ดำริชอบ มีวาจาชอบ มีการงานชอบ มีการเลี้ยงชีพชอบ มีความพยายาม ชอบ มีความระลึกชอบ มีความตั้งใจชอบ มีความรู้ชอบ มีความหลุดพ้นชอบ

สมาทานให้บริบูรณ์ตามความเห็นอย่างไรแล้ว และเจตนา ความปรารถนา ความตั้งใจ สังขารเหล่าใด ธรรมเหล่านั้นทั้งหมดก็ย่อมเป็นไปเพื่อผลที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เพื่อความเกื้อกูล เพื่อความสุข ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าเป็นทิฏฐิที่เจริญ ฉันนั้นเหมือนกันแล”

๕. วิชชาสูตร

ว่าด้วยวิชชาเป็นประธานแห่งการเข้าถึงกุศล

{๑๐๕} [๑๐๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อวิชชาเป็นประธานแห่งการเข้าถึงอกุศล ธรรมทั้งหลาย ความไม่ละอายบาป ความไม่กลัวบาปก็คล้อยตามอวิชชานั้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีอวิชชา ไม่เห็นแจ้งย่อมมีความเห็นผิด ผู้มีความเห็นผิดย่อมมีความดำริผิด ผู้มีความดำริผิดย่อมมีวาจาผิด ผู้มีวาจา ผิดย่อมมีการงานผิด ผู้มีการงานผิดย่อมมีการเลี้ยงชีพผิด ผู้มีการเลี้ยงชีพผิด ย่อมมีความพยายามผิด ผู้มีความพยายามผิดย่อมมีความระลึกผิด ผู้มีความระลึกผิดย่อมมีความตั้งใจผิด ผู้มีความตั้งใจผิดย่อมมีความรู้ผิด ผู้มีความรู้ ผิดย่อมมีความหลุดพ้นผิดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิชชาเป็นประธานแห่งการเข้าถึงกุศลธรรมทั้งหลาย

หิริและโอตตัปปะก็คล้อยตามวิชชานั้นไป ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีวิชชาเห็นแจ้งย่อมมีความเห็นชอบ ผู้มีความเห็นชอบย่อมมีความดำริชอบ ผู้มีความดำริชอบย่อมมีวาจาชอบ ผู้มีวาจาชอบย่อมมีการงานชอบ ผู้มีการงานชอบย่อมมีการเลี้ยงชีพชอบ ผู้มีการเลี้ยงชีพชอบย่อมมีความพยายามชอบ ผู้มีความพยายามชอบย่อมมีความระลึกชอบ ผู้มีความระลึกชอบย่อมมีความตั้งใจชอบ ผู้มีความตั้งใจชอบย่อมมีความรู้ชอบ ผู้มีความรู้ชอบย่อมมีความหลุดพ้นชอบ”--------------------------------------

๖. นิชชรสูตร

ว่าด้วยเหตุแห่งความเสื่อม ๑๐ ประการ

{๑๐๖} [๑๐๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุแห่งความเสื่อมมี ๑๐ ประการนี้ เหตุ ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) สำหรับบุคคลผู้มีความเห็นชอบย่อมมีความเห็นผิดเสื่อมไป และ อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีความเห็นผิดเป็นปัจจัยก็เสื่อมไป แต่กุศล ธรรมไม่น้อยซึ่งมีความเห็นชอบเป็นปัจจัยย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์

(๒) สำหรับบุคคลผู้มีความดำริชอบย่อมมีความดำริผิดเสื่อมไป และ อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีความดำริผิดเป็นปัจจัยก็เสื่อมไป แต่กุศล ธรรมไม่น้อยซึ่งมีความดำริชอบเป็นปัจจัยย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์

(๓) สำหรับบุคคลผู้มีวาจาชอบย่อมมีวาจาผิดเสื่อมไป และอกุศลธรรม อันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีวาจาผิดเป็นปัจจัยก็เสื่อมไป แต่กุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมี วาจาชอบเป็นปัจจัยย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์

(๔) สำหรับบุคคลผู้มีการงานชอบย่อมมีการงานผิดเสื่อมไป และอกุศล ธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีการงานผิดเป็นปัจจัยก็เสื่อมไป แต่กุศลธรรมไม่ น้อยซึ่งมีการงานชอบเป็นปัจจัยย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์

(๕) สำหรับบุคคลผู้มีการเลี้ยงชีพชอบย่อมมีการเลี้ยงชีพผิดเสื่อมไป และ อกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีการเลี้ยงชีพผิดเป็นปัจจัยก็เสื่อมไป แต่ กุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมีการเลี้ยงชีพชอบเป็นปัจจัยย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์

(๖) สำหรับบุคคลผู้มีความพยายามชอบย่อมมีความพยายามผิดเสื่อมไป และอกุศลธรรมอันเลวทรามไม่น้อยซึ่งมีความพยายามผิดเป็นปัจจัยก็เสื่อมไป แต่กุศลธรรมไม่น้อยซึ่งมีความพยายามชอบเป็นปัจจัยย่อมถึงความเจริญบริบูรณ์