สุขสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๔

๖. ทุติยสุขสูตร

ว่าด้วยเหตุให้เกิดสุขและทุกข์ สูตรที่ ๒

{๖๖} [๖๖] สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ที่นาลกคาม แคว้นมคธ ครั้งนั้นแล ปริพาชกชื่อว่าสามัณฑกานิเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัยกับท่านพระสารีบุตร ครั้นผ่านการสนทนาปราศรัยพอให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ถามท่านพระ สารีบุตรว่า “ดูก่อนท่านพระสารีบุตร อะไรหนอเป็นเหตุให้เกิดสุข อะไรหนอ เป็นเหตุให้เกิดทุกข์ ในพระธรรมวินัยนี้”

ท่านพระสารีบุตรตอบว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ความไม่ยินดีแลเป็นเหตุให้เกิดทุกข์ ความยินดีเป็นเหตุให้เกิดสุขในพระธรรมวินัยนี้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อมีความไม่ยินดี ก็เป็นอันหวังความทุกข์ได้ดังนี้คือ บุคคลผู้มีความไม่ยินดี แม้เดินอยู่ก็ไม่ประสบความสุขความสำราญ แม้ยืนอยู่... แม้นั่งอยู่... แม้ นอนอยู่... แม้อยู่บ้าน... แม้อยู่ป่า... แม้อยู่โคนไม้... แม้อยู่ในเรือนว่าง... แม้ อยู่ในที่แจ้ง... แม้อยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ก็ย่อมไม่ประสบความสุขความสำราญ ดูก่อนท่านผัมีอายุ เมื่อมีความไม่ยินดี ก็เป็นอันหวังความทุกข์นี้ได้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อมีความยินดี ก็เป็นอันหวังความสุขได้ดังนี้คือ บุคคลผู้มีความยินดี แม้เดินอยู่ ก็ย่อมประสบความสุขความสำราญ แม้ยืนอยู่... แม้นั่งอยู่... แม้นอนอยู่... แม้อยู่บ้าน... แม้อยู่ป่า... แม้อยู่โคนไม้... แม้อยู่ ในเรือนว่าง... แม้อยู่ในที่แจ้ง... แม้อยู่ในท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ก็ย่อมประสบความสุขความสำราญ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เมื่อมีความยินดี ก็เป็นอันหวัง ความสุขนี้ได้”

๗. ปฐมนฬกปานสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมพึงได้ความเสื่อม สูตรที่ ๑

{๖๗} [๖๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ได้เสด็จถึงนิคมของชาวโกศลชื่อว่านฬกปานะ นัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปลาสวัน ใกล้นฬกปานนิคมนั้นก็สมัยนั้นแลเป็นวันอุโบสถ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งมีภิกษุสงฆ์แวดล้อม ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาสิ้นหลายราตรี ทรงตรวจดู ภิกษุสงฆ์ผู้นิ่งเงียบอยู่ จึงตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า“ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุสงฆ์ปราศจากถีนมิทธะ (ความง่วงเหงาและเคลิบ เคลิ้ม)แล้ว ธรรมีกถาเพื่อภิกษุทั้งหลายจงแจ่มแจ้งกะเธอ เราเมื่อยหลัง จักขอเอนหลัง” ท่านพระสารีบุตรกราบทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ปูผ้าสังฆาฏิสี่ชั้น ทรงสำเร็จสีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวา พระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีพระสติ สัมปชัญญะ ทรงทำอุฏฐานสัญญา (ความสำคัญว่าจะเสด็จลุกขึ้น)ไว้ในพระทัยณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุทั้งหลายรับคำพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลใดไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีหิริ ... ไม่มีโอตตัปปะ ... ไม่มีวิริยะ ... ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย เท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลยดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอด คืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จาก