นฬกปานสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๔

๗. ปฐมนฬกปานสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมพึงได้ความเสื่อม สูตรที่ ๑

{๖๗} [๖๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศล พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ได้เสด็จถึงนิคมของชาวโกศลชื่อว่านฬกปานะ นัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปลาสวัน ใกล้นฬกปานนิคมนั้นก็สมัยนั้นแลเป็นวันอุโบสถ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่งมีภิกษุสงฆ์แวดล้อม ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุทั้งหลายให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาสิ้นหลายราตรี ทรงตรวจดู ภิกษุสงฆ์ผู้นิ่งเงียบอยู่ จึงตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า“ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุสงฆ์ปราศจากถีนมิทธะ (ความง่วงเหงาและเคลิบ เคลิ้ม)แล้ว ธรรมีกถาเพื่อภิกษุทั้งหลายจงแจ่มแจ้งกะเธอ เราเมื่อยหลัง จักขอเอนหลัง” ท่านพระสารีบุตรกราบทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ปูผ้าสังฆาฏิสี่ชั้น ทรงสำเร็จสีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวา พระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีพระสติ สัมปชัญญะ ทรงทำอุฏฐานสัญญา (ความสำคัญว่าจะเสด็จลุกขึ้น)ไว้ในพระทัยณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุผู้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุทั้งหลายรับคำพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลใดไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีหิริ ... ไม่มีโอตตัปปะ ... ไม่มีวิริยะ ... ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย เท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลยดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอด คืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จาก

ความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดไม่มีศรัทธา ไม่มีหิริ...ไม่มีโอตตัปปะ ไม่มีวิริยะ ... ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือ วันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ฉันนั้นเหมือนกัน

ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีศรัทธานี้เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีหิรินี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีโอตตัปปะนี้ก็ เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลเป็นคนเกียจคร้านนี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่ บุรุษบุคคลมีปัญญาทรามนี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลเป็นคนมักโกรธ นี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลเป็นคนมักผูกโกรธ นี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อ ที่บุรุษบุคคลมีความปรารถนาเลวทรามนี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีคนชั่วเป็นมิตรนี้ก็เป็นความเสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลเป็นมิจฉาทิฏฐินี้ก็เป็นความเสื่อมดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย บุคคลใดมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย

มี หิริ... มีโอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้น ตลอด คืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมา ย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดมีศรัทธา มีหิริ ... มีโอตตัปปะ ... มีวิริยะ ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึงหวังได้แต่ความเจริญ ในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้อที่บุรุษบุคคลมีศรัทธานี้เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีหิรินี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีโอตตัปปะนี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีวิริยะนี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีปัญญานี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มักโกรธนี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลไม่ผูกโกรธนี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลไม่มีความ

ปรารถนาเลวทรามนี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลมีกัลยาณมิตรนี้ก็เป็นความไม่เสื่อม ข้อที่บุรุษบุคคลเป็นสัมมาทิฏฐินี้ก็เป็นความไม่เสื่อม”

ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จลุกขึ้นแล้วตรัสชมท่านพระสารีบุตร ว่า “ดีละ ดีละ สารีบุตร บุคคลใดไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีหิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีวิริยะ... ไม่มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ดูก่อนสารีบุตร เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดไม่มีศรัทธา ... ไม่มีความไม่ ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึง หวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ฉันนั้นเหมือนกัน ...

ดูก่อนสารีบุตร บุคคลใดมีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย มีหิริ... มีโอตตัปปะ... มีวิริยะ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้นตลอดคืน หรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ดูก่อนสารีบุตร เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างขึ้นตลอดคืน หรือวันที่ผ่านมาย่อมเจริญด้วยความงาม ด้วยมณฑล ด้วยรัศมี ด้วยความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดมีศรัทธา ... มีปัญญาในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคล นั้นตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาก็พึง หวังได้แต่ความเจริญในกุศลธรรม ทั้งหลายเท่านั้น ไม่มีความเสื่อมเลย ฉันนั้นเหมือนกัน” ...

-----------------------------------------

๘. ทุติยนฬกปานสูตร

ว่าด้วยผู้ไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมพึงได้ความเสื่อม สูตรที่ ๒

{๖๘} [๖๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ปลาสวัน ใกล้นฬกปานนิคมนั้น ก็สมัยนั้นแลเป็นวันอุโบสถ พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับนั่ง มีภิกษุสงฆ์แวดล้อม ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงภิกษุทั้งหลาย ให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาสิ้นหลายราตรี ทรงตรวจดูภิกษุสงฆ์ผู้นิ่งเงียบอยู่ จึงตรัสกะท่านพระสารีบุตรว่า

“ดูก่อนสารีบุตร ภิกษุสงฆ์ปราศจากถีนมิทธะแล้ว ธรรมีกถาเพื่อภิกษุทั้งหลายจงแจ่มแจ้งกะเธอ เราเมื่อยหลัง จักขอเอนหลัง” ท่านพระสารีบุตร ทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว

ครั้งนั้นแล พระผ้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ปูผ้าสังฆาฏิสี่ชั้น ทรงสำเร็จ สีหไสยาโดยพระปรัศว์เบื้องขวา พระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีพระสติ สัมปชัญญะ ทรงทำอุฏฐานสัญญาไว้ในพระทัย

ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุผ้มีอายุทั้งหลาย” ภิกษุทั้งหลายรับคำพระสารีบุตรแล้ว ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า

ดูก่อนท่านผ้มีอายุทั้งหลาย บุคคลใดไม่มีศรัทธาในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีหิริ... ไม่มีโอตตัปปะ... ไม่มีวิริยะ... ไม่มีปัญญา... ไม่มีการเงี่ยโสตลง สดับธรรม... ไม่มีการทรงจำธรรมไว้... ไม่มีการพิจารณาเนื้อความแห่งธรรม... ไม่มีการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม... ไม่มีความไม่ประมาทในกุศลธรรมทั้งหลาย บุคคลนั้น ตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาพึงหวังได้แต่ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลายเท่านั้น หวังความเจริญไม่ได้เลย ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนดวงจันทร์ตอนข้างแรมตลอดคืนหรือวันที่ผ่านมาย่อมเสื่อมจากความงาม จากมณฑล จากรัศมี จากความยาวและความกว้าง ฉันใด บุคคลใดไม่มี