สีหสูตร เล่ม ๒๔

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. เสนาสนสูตร ๒. ปัญจังคสูตร

๓. สังโยชนสูตร ๔. เจโตขีลสูตร

๕. อัปปมาทสูตร ๖. อาหุเนยยสูตร

๗. ปฐมนาถสูตร ๘. ทุติยนาถสูตร

๙. ปฐมอริยวาสสูตร ๑๐. ทุติยอริยวาสสูตร

๓. มหาวรรค

๑. สีหนาทสูตร

ว่าด้วยกำลังของตถาคต ๑๐ ประการ

{๒๑} [๒๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในเวลาเย็น สีหมฤคราชออกจากที่อาศัย แล้วก็เหยียดกาย แล้วก็เหลียวดูทิศทั้งสี่โดยรอบ บันลือสีหนาท ๓ ครั้งแล้วออกไปหากิน ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่ามันคิดว่า ‘เราอย่าได้ทำสัตว์เล็ก ๆ ซึ่งอยู่ในที่ไม่สม่ำเสมอให้ต้องถึงถูกฆ่าเลย’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘สีหะ’ นี้แลเป็นชื่อของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ตถาคตแสดงธรรมแก่บริษัทจัดเป็นสีหนาทของตถาคต

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กำลังของตถาคตมี ๑๐ ประการเหล่านี้ ซึ่งตถาคต มีพร้อมมูลแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักร ให้เป็นไปได้ กำลังของตถาคต ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่ง ฐานะในโลกนี้โดยเป็นฐานะและรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเหตุมิใช่ฐานะ

โดยเป็นเหตุมิใช่ฐานะ ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งฐานะโดย เป็นฐานะและรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเหตุมิใช่ฐานะโดยเป็นเหตุมิใช่ฐานะ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้

(๒) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความ เป็นจริงซึ่งวิบากแห่งกรรมสมาทาน ที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบันโดยฐานะ โดยเหตุ ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งวิบากแห่งกรรมสมาทาน ที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบันโดยฐานะ โดยเหตุนี้เป็นกำลังของตถาคต ประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาท ในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้(๓) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความ เป็นจริงซึ่งปฏิปทาอันจะนำสัตว์ให้ไปในภูมิทั้งปวง ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ ตามความเป็นจริงซึ่งปฏิปทาอันจะนำสัตว์ให้ไปในภูมิทั้งปวง นี้เป็นกำลังของ ตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้(๔) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความ เป็นจริงซึ่งโลก ที่มีธาตุหลายอย่างและมีธาตุแตกต่างกัน ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งโลกที่มีธาตุหลายอย่างและมีธาตุแตกต่างกัน นี้

เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้

(๕) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตาม ความเป็นจริงซึ่งความที่สัตว์มีอัธยาศัยแตกต่างกัน ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ตาม ความเป็นจริงซึ่งความที่สัตว์มีอัธยาศัยแตกต่างกัน นี้เป็นกำลังของตถาคต ประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาท ในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้

(๖) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตาม ความเป็นจริงซึ่งความที่สัตว์อื่นและบุคคลอื่นมีอินทรีย์ ยิ่งและหย่อนกว่ากัน ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งความที่สัตว์อื่นและบุคคลอื่นมี อินทรีย์ยิ่งและหย่อนกว่ากัน นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้(๗) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความ เป็นจริงซึ่งความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว และการออกแห่งฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติทั้งหลาย ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว และการออกแห่งฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติทั้งหลาย นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึง ปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้

(๘) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง สามชาติบ้าง สี่ชาติบ้าง ห้าชาติบ้าง สิบชาติบ้าง ยี่สิบชาติบ้าง สามสิบชาติบ้าง สี่สิบชาติบ้าง ห้าสิบชาติบ้าง ร้อยชาติบ้าง พันชาติบ้าง แสนชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏวิวัฏฏกัป เป็นอันมากบ้าง ว่า ‘ในภพโน้นเราได้มีชื่ออย่างนั้น มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพนั้นแล้วได้ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพโน้นนั้นเราก็ได้มีชื่ออย่างนั้น

มีโคตรอย่างนั้น มีผิวพรรณอย่างนั้น มีอาหารอย่างนั้น เสวยสุขทุกข์อย่างนั้น ๆ มีกำหนดอายุเพียงเท่านั้น ครั้นจุติจากภพโน้นนั้นแล้ว จึงได้มาเกิด ในภพนี้’ ตถาคตนั้นระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการ (คือวรรณะ เป็นต้น) พร้อมทั้งอุเทศ (คือชื่อและโคตร) ด้วยประการฉะนี้ ข้อที่ตถาคต ระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง ... ตถาคตนั้นระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้(๙) ยังอีกประการหนึ่ง

ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ย่อมรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมได้ว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้หนอ ประกอบด้วยกายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นมิจฉาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจ มิจฉาทิฏฐิ หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก’ หรือว่า ‘หมู่สัตว์เหล่านี้ประกอบด้วยกายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริตไม่ว่าร้ายพระอริยเจ้า เป็นสัมมาทิฏฐิ ยึดถือการกระทำด้วยอำนาจสัมมาทิฏฐิ

หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ’ตถาคตนั้นเห็นหมู่ สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ข้อที่ตถาคตรู้ ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ ... ได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุ วิสัยของมนุษย์ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้(๑๐) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ข้อที่ตถาคตทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กำลังของตถาคต ๑๐ ประการเหล่านี้แล ซึ่ง ตถาคตมีพร้อมมูลแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้”

๒. อธิมุตติปทสูตร

ว่าด้วยยถาภูตญาณยอดเยี่ยมกว่าญาณทั้งปวง

{๒๒} [๒๒] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านพระอานนท์ว่า