อธิมุตติสูตร เล่ม ๒๔

หมู่สัตว์เหล่านั้นหลังจากตายไปจึงเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ’ตถาคตนั้นเห็นหมู่ สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ ข้อที่ตถาคตรู้ ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ ... ได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุ วิสัยของมนุษย์ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้(๑๐) ยังอีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ข้อที่ตถาคตทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กำลังของตถาคต ๑๐ ประการเหล่านี้แล ซึ่ง ตถาคตมีพร้อมมูลแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้”

๒. อธิมุตติปทสูตร

ว่าด้วยยถาภูตญาณยอดเยี่ยมกว่าญาณทั้งปวง

{๒๒} [๒๒] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์ได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วพระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านพระอานนท์ว่า

“ดูก่อนอานนท์ธรรม เหล่าใดย่อมเป็นไปพร้อมเพื่อทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งซึ่งอธิมุตติบท เหล่านั้น ดูก่อนอานนท์ เราเป็นผู้แกล้วกล้าปฏิญาณในธรรมเหล่านั้นเพื่อรู้ที่อาศัยของธรรมเหล่านั้น ๆ แล้วแสดงธรรมอย่างที่บุคคลผู้ปฏิบัติแล้วจักรู้ซึ่งธรรมที่มีอยู่ว่ามีอยู่บ้าง จักรู้ซึ่งธรรมอันไม่มีอยู่ว่าไม่มีอยู่บ้าง จักรู้ซึ่งธรรมที่เลวว่าเลวบ้าง จักรู้ซึ่งธรรมที่ประณีตว่าประณีตบ้าง จักรู้ซึ่งธรรมที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าว่ามีธรรมอื่นยิ่งกว่าบ้าง จักรู้ซึ่งธรรมที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าว่าไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่าบ้าง ก็หรือว่าจักรู้ จักเห็น หรือจักทำให้แจ้งอย่าง ที่จะพึงรู้ พึงเห็น หรือพึงทำให้แจ้งธรรมนั้น ข้อนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ดูก่อนอานนท์ ยถาภูตญาณ ในธรรมเหล่านั้น ๆ เป็นยอดเยี่ยมกว่าญาณทั้งหลายอนึ่ง เรากล่าวว่า ‘ญาณอื่นอันยิ่งกว่าหรือประณีตกว่าญาณนี้ไม่มี’ดูก่อนอานนท์ กำลังของตถาคตมี ๑๐ ประการเหล่านี้ซึ่งตถาคตมีพร้อม มูลแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้ กำลังของตถาคต ๑๐ ประการมีอะไรบ้าง คือ

(๑) ดูก่อนอานนท์ ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งฐานะ ใน โลกนี้โดยเป็นฐานะและรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเหตุมิใช่ฐานะโดยเป็นเหตุมิใช่ฐานะ ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งฐานะโดยเป็นฐานะ และรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งเหตุมิใช่ฐานะโดยเป็นเหตุมิใช่ฐานะ นี้เป็น-----------------------------

กำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้

(๒) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็น จริงซึ่งวิบากของกรรมสมาทานที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบันโดยฐานะ โดยเหตุ ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริง ... นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๓) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็น จริงซึ่งปฏิปทาอันจะนำสัตว์ให้ไปในภูมิทั้งปวง ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ ... นี้ เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๔) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็น จริงซึ่งโลกที่มีธาตุหลายอย่างและมีธาตุแตกต่างกัน ... ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ ... นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๕) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็น จริงซึ่งความที่สัตว์มีอัธยาศัยแตกต่างกัน ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ ... นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๖) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็น จริงซึ่งความที่สัตว์อื่นและบุคคลอื่นมีอินทรีย์ยิ่งและหย่อนกว่ากัน ข้อที่ตถาคต รู้ประจักษ์ ... นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๗) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงซึ่งความเศร้าหมอง ความผ่องแผ้ว และการออกแห่งฌาน วิโมกข์ สมาธิ และสมาบัติทั้งหลาย ข้อที่ตถาคตรู้ประจักษ์ ... นี้เป็นกำลังของ ตถาคตประการหนึ่ง ...

(๘) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้หนึ่งชาติบ้าง สองชาติบ้าง .... ข้อที่ตถาคตระลึกชาติ

ก่อนได้เป็นอันมาก คือ ระลึกชาติได้ชาติหนึ่งบ้าง สองชาติบ้าง... ตถาคต นั้นระลึกชาติก่อนได้เป็นอันมากพร้อมทั้งอาการพร้อมทั้งอุเทศด้วยประการฉะนี้ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๙) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตย่อมเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลัง อุบัติ เลว ประณีต มีผิวพรรณดี มีผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก ด้วย ทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์... ข้อที่ตถาคตรู้ชัดซึ่งหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังอุบัติ ... ได้ด้วยทิพยจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุษย์ นี้เป็น กำลังของตถาคตประการหนึ่ง ...

(๑๐) ยังอีกประการหนึ่ง อานนท์ ตถาคตทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญา วิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองใน ปัจจุบันเข้าถึงอยู่ข้อที่ตถาคตทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันหา อาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ นี้เป็นกำลังของตถาคตประการหนึ่ง ซึ่งตถาคตอาศัยแล้วจึงปฏิญญาฐานะอัน องอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้

ดูก่อนอานนท์ กำลังของตถาคต ๑๐ ประการเหล่านี้แล ซึ่งตถาคตมี พร้อมมูลแล้วจึงปฏิญญาฐานะอันองอาจ บันลือสีหนาทในหมู่บริษัท หมุนพรหมจักรให้เป็นไปได้”

๓. กายสูตร

ว่าด้วยธรรมที่พึงละด้วยกาย

{๒๓} [๒๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมอันบุคคลพึงละได้ด้วยกาย มิใช่ด้วยวาจาก็มี ธรรมอันบุคคลพึงละได้ด้วยวาจา มิใช่ด้วยกายก็มี ธรรมอันบุคคล พึงละด้วยกายก็ไม่ได้ ละด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ก็มี

-------------------------------------

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมอันบุคคลพึงละได้ด้วยกาย มิใช่ด้วยวาจา เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ต้องส่วนอาบัติบางอย่างอันเป็นอกุศล ด้วยกาย เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายที่เป็นผู้รู้ใคร่ครวญแล้วได้กล่าวเตือน ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุต้องส่วนอาบัติบางอย่างอันเป็นอกุศลด้วยกาย แล้ว เป็นการดีหนอ ที่ท่านผู้มีอายุจะละกายทุจริต เจริญกายสุจริต’ ภิกษุนั้นถูกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายที่เป็นผู้รู้ใคร่ครวญแล้วกล่าวเตือนอยู่ ย่อมละกายทุจริต บำเพ็ญกายสุจริตได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเหล่านี้ เรียกว่าอันบุคคลพึงละได้ด้วยกาย มิใช่ด้วยวาจาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ก็ธรรมอันบุคคลพึงละได้ด้วยวาจา มิใช่ด้วยกาย เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ต้องส่วนอาบัติบางอย่างอันเป็นอกุศล ด้วยวาจา เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายที่เป็นผู้รู้ใคร่ครวญแล้วได้กล่าวเตือน ภิกษุนั้นอย่างนี้ว่า ‘ท่านผู้มีอายุต้องส่วนอาบัติบางอย่างอันเป็นอกุศลด้วยวาจา แล้ว เป็นการดีหนอ ที่ท่านผู้มีอายุจะละวจีทุจริต เจริญวจีสุจริต’ ภิกษุนั้น ถูกเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายที่เป็นผู้รู้ใคร่ครวญแล้วกล่าวเตือนอยู่ ย่อมละวจีทุจริต เจริญวจีสุริต <*> ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเหล่านี้เรียกว่า อันบุคคลพึงละได้ด้วยวาจา มิใช่ด้วยกายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ธรรมอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ไม่ได้

ละด้วย วาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้เป็นไฉน คือ โลภะอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ โทสะ... โมหะ... โกธะ (ความโกรธ)... อุปนาหะ (ความผูกโกรธ)... มักขะ (ความลบหลู่ คุณท่าน)... ปลาสะ (ความตีเสมอ)... มัจฉริยะ (ความตระหนี่)อันบุคคลพึงละ ด้วยกายก็ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความริษยาอันชั่วช้าอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ ก็ความริษยาอันชั่วช้าเป็นไฉน คือ คฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีในโลกนี้ย่อมสมบูรณ์ด้วยทรัพย์

------------------------------------

ข้าวเปลือก เงิน หรือทอง ทาสหรือคนอาศัยคนใดคนหนึ่งของคฤหบดีหรือ บุตรของคฤหบดีย่อมคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ คฤหบดีหรือบุตรของคฤหบดีนี้ไม่พึงสมบูรณ์ด้วยทรัพย์ ข้าวเปลือก เงิน หรือทอง’ อนึ่ง สมณะหรือพราหมณ์ เป็นผู้ได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร สมณะ หรือพราหมณ์ผู้ใดผู้หนึ่งย่อมคิดอย่างนี้ว่า ‘โอหนอ ท่านผู้มีอายุนี้ไม่พึงได้จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร’ นี้เรียกว่าความริษยา อันชั่วช้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความริษยาอันชั่วช้าอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรารถนาอันชั่วช้าอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ ก็ความปรารถนาอันชั่วช้าเป็นไฉน คือ คนบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่มีศรัทธา แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้มีศรัทธา’ เป็นผู้ทุศีล แต่ปรารถนาว่า ‘คน ทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้มีศีล’ เป็นผู้มีการศึกษาน้อย แต่ปรารถนาว่า ‘คน ทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้มีการศึกษามาก’ เป็นผู้มีความยินดีในการคลุกคลี ด้วยหมู่คณะแต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้ชอบสงบ’ เป็นผู้เกียจคร้านแต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จักเราว่าเป็นผู้ปรารภ

ความเพียร’ เป็นผู้มีสติหลงลืม แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จักเราว่า เป็นผู้มีสติตั้งมั่น’ เป็นผู้มีใจไม่ตั้งมั่น แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึงรู้จัก เราว่าเป็น ผู้มีใจตั้งมั่น’ เป็นผู้ด้อยปัญญา แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลายพึง รู้จักเราว่าเป็นผู้มีปัญญา’ เป็นผู้ยังไม่สิ้นอาสวะ แต่ปรารถนาว่า ‘คนทั้งหลาย พึงรู้จักเราว่าเป็นผู้สิ้นอาสวะ’ นี้เรียกว่าความปรารถนาอันชั่วช้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความปรารถนาอันชั่วช้าอันบุคคลพึงละด้วยกายก็ไม่ได้ ด้วยวาจาก็ไม่ได้ เห็นชัดด้วยปัญญาแล้วจึงละได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย หากว่าโลภะครอบงำภิกษุนั้นเป็นไป หากว่าโทสะ... โมหะ... โกธะ... อุปนาหะ... มักขะ... ปลาสะ... มัจฉริยะ... ความริษยาอันชั่วช้า