อริยวสสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๔

(๖) เป็นผู้มีการแสวงหาอันสละเสียแล้วด้วยดี

(๗) เป็นผู้มีความดำริไม่ขุ่นมัว

(๘) เป็นผู้มีกายสังขารอันสงบแล้ว

(๙) เป็นผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วด้วยดี

(๑๐) เป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นแล้วด้วยดี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะที่พระอริยะอยู่แล้วก็ดี กำลังอยู่ก็ดี จักอยู่ก็ดี มี ๑๐ ประการนี้แล”

๑๐. ทุติยอริยวาสสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นที่อยู่ของพระอริยะ ๑๐ ประการ สูตรที่ ๒

{๒๐} [๒๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวกุรุ ชื่อกัมมาสธัมมะ แคว้นกุรุ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเรียก ภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มี พระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ที่พระอริยะอยู่แล้วก็ดี กำลังอยู่ก็ดี จักอยู่ก็ดี มี ๑๐ ประการนี้ ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว

(๒) เป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖

(๓) เป็นผู้รักษาแต่อย่างเดียว

(๔) เป็นผู้มีธรรมเป็นที่พักพิง ๔ ประการ

(๕) เป็นผู้มีปัจเจกสัจจะบรรเทาได้แล้ว

(๖) เป็นผู้มีการแสวงหาอันสละเสียแล้วด้วยดี

(๗) เป็นผู้มีความดำริไม่ขุ่นมัว

----------------------------------

(๘) เป็นผู้มีกายสังขารอันสงบแล้ว

(๙) เป็นผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วด้วยดี

(๑๐) เป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นแล้วด้วยดี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้วอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้ละกามฉันทะได้แล้ว

(๒) เป็นผู้ละพยาบาทได้แล้ว

(๓) เป็นผู้ละถีนมิทธะได้แล้ว

(๔) เป็นผู้ละอุทธัจจกุกกุจจะได้แล้ว

(๕) เป็นผู้ละวิจิกิจฉาได้แล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้วอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖ อย่างไร คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้เห็นรูปด้วยจักษุแล้วเป็นผู้ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติ สัมปชัญญะอยู่ ฟังเสียงด้วยโสตะ... สูดดมกลิ่นด้วยฆานะ... ลิ้มรสด้วยชิวหา ... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยมโนแล้วเป็นผู้ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖ อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้รักษาแต่อย่างเดียวอย่างไร คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยใจอันสติรักษาอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุ เป็นผู้รักษาแต่อย่างเดียวอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีธรรมเป็นที่พักพิง ๔ ประการอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาแล้วย่อมเสพของอย่างหนึ่ง พิจารณาแล้วย่อมอดกลั้นของอย่างหนึ่ง พิจารณาแล้วย่อมเว้นของอย่างหนึ่ง พิจารณาแล้วย่อมบรรเทาของอย่างหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีธรรมเป็น-----------------------------------

ที่พักพิง ๔ ประการอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีปัจเจกสัจจะ บรรเทาได้แล้วอย่างไร คือ สมณพราหมณ์เป็นอันมากมีปัจเจกสัจจะเป็นอันมาก คือ สัจจะว่าโลกเที่ยงบ้าง โลกไม่เที่ยงบ้าง โลกมีที่สุดบ้าง โลกไม่มีที่สุดบ้าง ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้นบ้าง ชีวะก็อย่างหนึ่งสรีระก็อย่างหนึ่งบ้าง สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มีบ้าง สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ ไม่ เกิดอีกก็มิใช่บ้าง สัจจะเหล่านั้นทั้งหมดเป็นสิ่งที่ภิกษุในธรรมวินัยนี้บรรเทาได้ แล้ว กำจัดออกแล้ว สละได้แล้ว คลายได้แล้ว พ้นได้แล้ว ละได้แล้ว สลัดทิ้งได้เฉพาะแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีปัจเจกสัจจะอันบรรเทาได้

แล้วอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีการแสวงหาอันสละได้แล้วด้วยดี อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ละการแสวงหากามได้แล้ว เป็นผู้ละการแสวงหาภพได้แล้ว เป็นผู้สงบระงับจากการแสวงหาพรหมจรรย์ได้ แล้วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีการแสวงหาอันสละได้แล้วด้วยดีอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีความดำริไม่ขุ่นมัวอย่างไร คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ละความดำริในกามได้แล้ว เป็นผู้ละความดำริในพยาบาท ได้แล้ว เป็นผู้ละความดำริในวิหิงสาได้แล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ มีความดำริไม่ขุ่นมัวอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีกายสังขาร อันสงบแล้วอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะ

อุเบกขา เพราะละสุขละทุกข์ได้และโสมนัสโทมนัสดับไปก่อนแล้วอยู่ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีกายสังขารอันสงบแล้วอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วด้วยดีอย่างไรคือ จิต ของภิกษุในธรรมวินัยนี้หลุดพ้นแล้วจากราคะ หลุดพ้นแล้วจากโทสะ หลุด พ้นแล้วจากโมหะดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วด้วยดี อย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นแล้วด้วยดีอย่างไรคือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมรู้ชัดว่า ‘ราคะเราละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็น ดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา’ ย่อมรู้ชัดว่า ‘โทสะ... โมหะเราละได้แล้ว ตัดรากขาดแล้ว ทำให้เป็นดุจตาลยอดด้วนแล้ว ทำไม่ให้มีในภายหลัง ทำไม่ให้เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา’ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นแล้วด้วยดีอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็พระอริยะเหล่าใดเหล่าหนึ่งในอดีตกาลที่อยู่อาศัย ธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ทั้งหมดนั้นก็ล้วนได้อยู่อาศัยธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ๑๐ ประการเหล่านี้เทียว พระอริยะเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ในอนาคตกาลที่จักอยู่อาศัยธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ทั้งหมดนั้นก็ล้วนจักอยู่ อาศัยธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ๑๐ ประการเหล่านี้เทียว พระอริยะเหล่า ใดเหล่าหนึ่งในปัจจุบันนี้ที่อยู่อาศัยธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ทั้งหมดนั้นก็ ล้วนกำลังอยู่อาศัยธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ๑๐ ประการเหล่านี้เทียวดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะที่พระอริยะอยู่อาศัยแล้วก็ดี กำลังอยู่อาศัยก็ดี จักอยู่อาศัยก็ดี มี ๑๐ ประการนี้แล”

จบ นาถกรณวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. เสนาสนสูตร ๒. ปัญจังคสูตร

๓. สังโยชนสูตร ๔. เจโตขีลสูตร

๕. อัปปมาทสูตร ๖. อาหุเนยยสูตร

๗. ปฐมนาถสูตร ๘. ทุติยนาถสูตร

๙. ปฐมอริยวาสสูตร ๑๐. ทุติยอริยวาสสูตร

๓. มหาวรรค

๑. สีหนาทสูตร

ว่าด้วยกำลังของตถาคต ๑๐ ประการ

{๒๑} [๒๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในเวลาเย็น สีหมฤคราชออกจากที่อาศัย แล้วก็เหยียดกาย แล้วก็เหลียวดูทิศทั้งสี่โดยรอบ บันลือสีหนาท ๓ ครั้งแล้วออกไปหากิน ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่ามันคิดว่า ‘เราอย่าได้ทำสัตว์เล็ก ๆ ซึ่งอยู่ในที่ไม่สม่ำเสมอให้ต้องถึงถูกฆ่าเลย’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คำว่า ‘สีหะ’ นี้แลเป็นชื่อของตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่ตถาคตแสดงธรรมแก่บริษัทจัดเป็นสีหนาทของตถาคต