กาลีสูตร เล่ม ๒๔

(๙) บุคคลผู้หนึ่งย่อมหมายรู้อากาสกสิณ ...

(๑๐) บุคคลผู้หนึ่งย่อมหมายรู้วิญญาณกสิณในเบื้องบน เบื้องล่าง เบื้องขวาง ไม่เป็นสอง หาประมาณมิได้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ฐานที่ตั้งแห่งกสิณมี ๑๐ ประการนี้แล”

๖. กาลีสูตร

ว่าด้วยการบรรลุประโยชน์

{๒๖} [๒๖] สมัยหนึ่ง ท่านพระมหากัจจานะพำนักอยู่ที่ภูเขาชื่อปวัตตะ ใกล้เมืองกุรรฆระ แคว้นอวันตี ครั้งนั้นแล อุบาสิกาชื่อกาลีชาวเมืองกุรรฆระเข้า ไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้อภิวาทท่านพระมหากัจจานะ นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามท่านพระมหากัจจานะว่า “ท่านเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ไว้ในกุมารีปัญหา ว่าการบรรลุประโยชน์ เป็นความสงบแห่งหทัย เราชนะ เสนาคือกิเลสอันมีรูปที่น่ารักน่าชื่นใจได้แล้วเพ่งฌานอยู่ตาม ลำพัง จึงได้รู้ถึงความสุขแล้ว เพราะฉะนั้น เราจึงไม่สร้างมิตรภาพกับผู้คน ความเป็นมิตรกับใคร ๆ จึงไม่มีแก่เรา

ท่านเจ้าข้า เนื้อความแห่งพระพุทธพจน์ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ โดยย่อนี้ จะพึงเห็นได้โดยพิสดารอย่างไรหนอ”

ท่านพระมหากัจจานะตอบว่า “ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่ง ยังประโยชน์ทั้งหลายอันมีปฐวีกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้ ความที่ ประโยชน์มีปฐวีกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งมีประมาณเท่าใด พระผู้มีพระ ภาคเจ้าทรงรู้แล้วซึ่งความที่ประโยชน์มีปฐวีกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งนั้น ครั้นทรงรู้แล้วได้ทรงเห็นเบื้องต้น ได้ทรงเห็นโทษ ได้ทรงเห็นธรรมเครื่องสลัดออก ได้ทรงเห็นญาณทัสสนะว่าเป็นทางและมิใช่ทาง การบรรลุประโยชน์ชื่อว่า อันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบแล้วว่าเป็นความสงบแห่งหทัย เพราะเหตุที่ ทรงเห็นเบื้องต้น เพราะเหตุที่ทรงเห็นโทษ เพราะเหตุที่ทรงเห็นธรรมเครื่องสลัดออก เพราะเหตุที่ทรงเห็นญาณทัสสนะว่าเป็นทางและมิใช่ทางแห่งความ ที่ประโยชน์มีปฐวีกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งนั้นดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี อาโปกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้...

ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี เตโชกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้...

ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี วาโยกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้...

ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี นีลกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้...

ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี ปีตกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้...

----------------------------

ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี โลหิตกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้...

ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี โอทาตกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้...

ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี อากาสกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้...

ดูก่อนน้องหญิง สมณพราหมณ์พวกหนึ่งยังประโยชน์ทั้งหลายอันมี วิญญาณกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งให้เกิดได้... ความที่ประโยชน์มีวิญญาณ กสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งมีประมาณเท่าใด พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรู้แล้วซึ่ง ความที่ประโยชน์มีวิญญาณกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งนั้น ครั้นทรงรู้แล้วได้ ทรงเห็นเบื้องต้น ได้ทรงเห็นโทษ ได้ทรงเห็นธรรมเครื่องสลัดออก ได้ทรงเห็น ญาณทัสสนะว่าเป็นทางและมิใช่ทาง การบรรลุประโยชน์ชื่อว่าอันพระผู้มี พระภาคเจ้าทรงทราบแล้วว่าเป็นความสงบแห่งหทัย เพราะเหตุที่ทรงเห็นเบื้องต้น เพราะเหตุที่ทรงเห็นโทษ เพราะเหตุที่ทรงเห็นธรรมเครื่องสลัดออก เพราะเหตุที่ทรงเห็นญาณทัสสนะว่าเป็นทางและมิใช่ทางแห่งความที่ประโยชน์ มีวิญญาณกสิณสมาบัติเป็นอย่างยิ่งนั้นดูก่อนน้องหญิง พระพุทธพจน์ใดพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วใน กุมารีปัญหาว่า

การบรรลุประโยชน์เป็นความสงบแห่งหทัย เราชนะ เสนาคือกิเลสอันมีรูปที่น่ารักน่าชื่นใจได้แล้วเพ่งฌานอยู่ตามลำพัง จึงได้รู้ถึงความสุขแล้ว เพราะฉะนั้น เราจึงไม่สร้าง มิตรภาพกับผู้คน ความเป็นมิตรกับใคร ๆ จึงไม่มีแก่เรา

ดูก่อนน้องหญิง พระพุทธพจน์ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้โดยย่อนี้พึง เห็นเนื้อความโดยพิสดารอย่างนี้แล”

๗. ปฐมมหาปัญหาสูตร

ว่าด้วยปัญหาใหญ่ ๆ สูตรที่ ๑

{๒๗} [๒๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแลเป็นเวลาเช้า ภิกษุหลายรูปครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาต ในพระนครสาวัตถี ลำดับนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า “การจะเที่ยวไปบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีก็ยังเช้านัก อย่ากระนั้นเลย พวกเราพึงเข้าไปยังอารามของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกก่อนเถิด”

ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นเข้าไปยังอารามของพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชก ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้น ครั้นผ่านการปราศรัยพอ ให้ระลึกถึงกันไปแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกได้ กล่าวกะภิกษุเหล่านั้นว่า

“ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย พระสมณโคดมย่อมทรงแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มาเถิด เธอทั้งหลายจงรู้แจ้ง ธรรมทั้งปวง ครั้นรู้แจ้งธรรมทั้งปวงแล้วจงอยู่เถิด’ ดังนี้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุ ทั้งหลาย แม้เราทั้งหลายก็แสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อน ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มาเถิด ท่านทั้งหลายจงรู้แจ้งธรรมทั้งปวง ครั้นรู้แจ้ง ธรรมทั้งปวงแล้วจงอยู่เถิด’ ดังนี้ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ระหว่างธรรม เทศนาของสมณโคดมกับธรรมเทศนาของเรา หรือระหว่างอนุศาสนีของสมณโคดมกับอนุศาสนีของเรา จะมีความวิเศษผิดแผกแตกต่างกันอย่างไรเล่า”ครั้งนั้นแล ภิกษุเหล่านั้นไม่ยินดี ไม่คัดค้านภาษิตของอัญเดียรถีย์ ปริพาชกเหล่านั้น ครั้นแล้วลุกจากอาสนะหลีกไปด้วยคิดว่า “จักรู้ทั่วถึง เนื้อความแห่งภาษิตนี้ได้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้า”