ธรรมปริยายสูตร เล่ม ๒๔

สูตรข้างต้น) เป็นผู้มีความเห็นผิด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ไม่แกล้วกล้าอยู่ครองเรือน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการย่อมเป็น ผู้แกล้วกล้าอยู่ครองเรือน ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ อุบาสิกาบางคนในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ... (เนื้อความเหมือนในปฐมนิรยสัคคสูตร ข้างต้น) เป็นผู้มีความเห็นชอบ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้แกล้วกล้าอยู่ครองเรือน”

๖. สังสัปปติปริยายสูตร

ว่าด้วยธรรมบรรยายอันเป็นเหตุแห่งความกระเสือกกระสน

{๑๙๓} [๒๑๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงธรรมบรรยายอันเป็นเหตุแห่ง ความกระเสือกกระสนแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมบรรยายอันเป็นเหตุแห่งความกระเสือกกระสนเป็นไฉน คือ สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้มีกรรมเป็นของของตน เป็นผู้รับผลแห่งกรรม เป็นผู้มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย ทำกรรมใดไว้ จะเป็นกรรมดีหรือกรรมชั่วก็ตาม ย่อมเป็นผู้รับผลแห่งกรรมนั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ คือ เป็นคนหยาบช้า มีฝ่ามือเปื้อนเลือด ใฝ่แต่การทุบตีและการฆ่าผู้อื่น ไม่มีความกรุณาในสัตว์ทั้งหลาย บุคคลนั้นย่อมกระเสือกกระสนด้วยกาย ด้วย วาจา ด้วยใจ กายกรรมของเขาคด วจีกรรมของเขาก็คด มโนกรรมของเขาก็คด คติของเขาก็คด อุบัติของเขาก็คด

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สำหรับบุคคลผู้มีคติคด ผู้มีอุบัติคด เรากล่าวคติ ไว้ ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ นรกซึ่งมีทุกข์โดยส่วนเดียว หรือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานซึ่งมีปกติกระเสือกกระสน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานซึ่งมีปกติกระเสือกกระสน นั้นคืออะไรบ้าง คือ งู แมงป่อง ตะขาบ พังพอน แมว หนู นกเค้าแมว หรือเหล่าสัตว์ประเภทอื่นซึ่งถือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่เห็น มนุษย์แล้วย่อมกระเสือกกระสน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การอุบัติของสัตว์ย่อม มีเพราะกรรมอันมีแล้วด้วยประการดังนี้แล คือ เขาย่อมอุบัติด้วยกรรมที่เขา ทำ ผัสสะอันเป็นวิบากย่อมถูกต้องเขาผู้อุบัติแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วย อาการอย่างนี้ เราจึงกล่าวว่า ‘สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้รับผลแห่งกรรม’

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ชอบลักทรัพย์ ... เป็น ผู้ชอบประพฤติผิดในกาม...เป็นผู้ชอบพูดเท็จ... เป็นผู้ชอบพูดส่อเสียด ... เป็นผู้ชอบพูดคำหยาบ ... เป็นผู้ชอบพูดเพ้อเจ้อ ... เป็นผู้เพ่งเล็งอยากได้ ... เป็นผู้มีจิตปองร้าย... เป็นผู้มีความเห็นผิด คือ มีความเห็นวิปริตว่า ‘ทาน ที่บุคคลให้แล้วไม่มีผลจริง การบูชาไม่มีผลจริง การเซ่นสรวงไม่มีผลจริง ผลวิบากแห่งกรรมที่บุคคลทำดีหรือทำชั่วไม่มีจริง โลกนี้ไม่มีจริง โลกหน้า ไม่มีจริง มารดาไม่มีคุณจริง บิดาไม่มีคุณจริง โอปปาติกสัตว์ทั้งหลายไม่มีจริง สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินชอบปฏิบัติชอบ ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งด้วย ปัญญาอันยิ่งด้วยตนเองแล้วสอนผู้อื่นให้รู้ตามด้วยไม่มีในโลก’ ดังนี้ บุคคลนั้น ย่อมกระเสือฺกกระสนด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ กายกรรมของเขาคด วจีกรรม ของเขาก็คด มโนกรรมของเขาก็คด คติของเขาก็คด อุบัติของเขาก็คดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สำหรับบุคคลผู้มีคติคด ผู้มีอุบัติคด เรากล่าวคติ ไว้ ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ นรกซึ่งมีทุกข์โดยส่วนเดียว หรือกำเนิด สัตว์ดิรัจฉานซึ่งมีปกติกระเสือกกระสน

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็กำเนิดสัตว์ดิรัจฉานซึ่งมีปกติกระเสือกกระสนนั้น คืออะไรบ้าง คือ งู แมงป่อง ตะขาบ พังพอน แมว หนู นกเค้าแมว หรือเหล่าสัตว์ประเภทอื่นซึ่งถือกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานเหล่าใดเหล่าหนึ่งที่เห็น มนุษย์แล้วย่อมกระเสือกกระสน ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การอุบัติของสัตว์ย่อม มีเพราะกรรมอันมีแล้วด้วยประการดังนี้แล คือ เขาย่อมอุบัติด้วยกรรมที่เขาทำ ผัสสะอันเป็นวิบากย่อมถูกต้องเขาผู้อุบัติแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วย อาการอย่างนี้ เราจึงกล่าวว่า ‘สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้รับผลแห่งกรรม’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้มีกรรมเป็นของตน เป็นผู้รับผลแห่งกรรม เป็นผู้มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย ทำกรรมใดไว้ จะเป็นกรรมดีหรือกรรมชั่วก็ตาม ย่อมเป็นผู้รับผล แห่งกรรมนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ละการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ คือ วางอาชญา วางศัสตรา มีความละอาย มีความเอ็นดู มีความกรุณา หวังประโยชน์แก่สัตว์ทั้งปวงอยู่ บุคคลนั้นย่อมไม่กระเสือก กระสนด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ กายกรรมของเขาตรง วจีกรรมของเขา ก็ตรงมโนกรรมของเขาก็ตรง คติของเขาก็ตรง การอุบัติของเขาก็ตรง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สำหรับบุคคลผู้มีคติตรง มีการอุบัติตรง เรากล่าว คติไว้ ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ สวรรค์อันมีสุขโดยส่วนเดียว หรือ ตระกูลที่สูง คือ ตระกูลกษัตริย์มหาศาล ตระกูลพราหมณ์มหาศาล หรือ ตระกูลคฤหบดีมหาศาลอันมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีเงินทองมาก มีอุปกรณ์ซึ่งเป็นสิ่งทำให้ปลื้มใจมาก มีทรัพย์และข้าวเปลือกมาก ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลายการอุบัติของสัตว์ย่อมมีเพราะกรรมอันมีแล้วด้วยประการดังนี้แล คือ สัตว์นั้นย่อมอุบัติด้วยกรรม ที่ตนทำไว้ ผัสสะอันเป็นวิบากย่อมถูกต้องเขาผู้อุบัติแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยอาการอย่างนี้ เราจึงกล่าวว่า ‘สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้รับผลแห่งกรรม’

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย บุคคลบางคนในโลกนี้ละการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ ... ละการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม ... ละการพูดเท็จ เว้นขาดจากคำเท็จ ... ละการพูดส่อเสียด เว้นขาดจากคำส่อเสียด ... ละการพูดหยาบ เว้นขาดจากคำหยาบ ... ละการพูดเพ้อเจ้อ เว้นขาดจากคำเพ้อเจ้อ ... เป็นผู้ไม่เพ่งเล็งอยากได้ ... เป็นผู้มีจิตไม่ปองร้าย ... เป็นผู้มีความเห็นชอบ คือ มีความเห็นไม่วิปริตว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผลจริง การบูชามีผลจริง การเซ่นสรวงมีผลจริง ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีและทำชั่วมีจริง โลกนี้มีจริง โลกหน้ามีจริง มารดามีคุณจริง บิดามีคุณจริง โอปปาติกสัตว์ทั้งหลายมีจริง

สมณพราหมณ์ทั้งหลายผู้ดำเนินชอบปฏิบัติชอบ ผู้ทำโลกนี้และโลกหน้าให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วสอนให้ผู้อื่นรู้ตามด้วยมี จริงในโลก’ ดังนี้ บุคคลนั้นย่อมไม่กระเสือกกระสนด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ กายกรรมของเขาตรง วจีกรรมของเขาก็ตรง มโนกรรมของเขาก็ตรง คติของเขาก็ตรง การอุบัติของเขาก็ตรงดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สำหรับบุคคลผู้มีคติตรง มีการอุบัติตรง เรากล่าว คติไว้ ๒ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ สวรรค์อันมีสุขโดยส่วนเดียว หรือ ตระกูลที่สูง คือ ตระกูลกษัตริย์มหาศาล ตระกูลพราหมณ์มหาศาล หรือ ตระกูลคฤหบดีมหาศาลอันมั่งคั่ง มีทรัพย์มาก มีโภคะมาก มีเงินทองมาก มีอุปกรณ์ซึ่งเป็นสิ่งทำให้ปลื้มใจมาก

มีทรัพย์และข้าวเปลือกมาก ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย การอุบัติของสัตว์ย่อมมี เพราะกรรมอันมีแล้วด้วยประการดังนี้แล คือ สัตว์นั้นย่อมอุบัติด้วยกรรมที่ตนทำไว้ ผัสสะอันเป็นวิบากย่อมถูกต้องเขา ผู้อุบัติแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ด้วยอาการอย่างนี้ เราจึงกล่าวว่า ‘สัตว์ ทั้งหลายเป็นผู้รับผลแห่งกรรม’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายเป็นผู้มีกรรมเป็นของของตน เป็น ผู้รับผลแห่งกรรม เป็นผู้มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย ทำกรรมใดไว้ เป็นกรรมดีหรือกรรมชั่วก็ตาม ย่อมเป็นผู้รับผล

---------------------------------

แห่งกรรมนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมบรรยายอันเป็นเหตุแห่งความกระเสือกกระสนเป็นดังนี้แล”

๗. ปฐมสัญเจตนิกสูตร

ว่าด้วยกรรมที่จงใจทำ สูตรที่ ๑

{๑๙๔} [๒๑๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้วย่อมไม่กล่าวความสิ้นสุด แห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้ ก็วิบากนั้นแลอันผู้ทำพึงได้เสวยในปัจจุบัน ในอัตภาพถัดไปหรือในอัตภาพต่อ ๆ ไปอีก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราไม่รู้แล้ว ย่อมไม่กล่าวการทำที่สุดทุกข์แห่งกรรมที่สัตว์จงใจทำสั่งสมขึ้นไว้

ในข้อนั้น ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก มี ๓ อย่าง ความวิบัติกล่าวคือ โทษแห่งการงานทางวาจา ที่มีความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก มี ๔ อย่าง ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางใจที่มีความ จงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก มี ๓ อย่าง

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ความวิบัติกล่าวคือโทษแห่งการงานทางกายที่มีความจงใจเป็นอกุศล มีทุกข์เป็นกำไร มีทุกข์เป็นวิบาก ๓ อย่าง คืออย่างไรบ้าง คือ บุคคลบางคนในโลกนี้

(๑) เป็นผู้ชอบฆ่าสัตว์ คือ เป็นคนหยาบช้า มีฝ่ามือเปื้อนเลือด ใฝ่แต่การทุบตีและการฆ่าผู้อื่น ไม่มีความกรุณาในสัตว์ทั้งหลาย

(๒) เป็นผู้ถือเอาทรัพย์ที่เขามิได้ให้ คือ ถือเอาทรัพย์อันเป็นเครื่อง ปลื้มใจของผู้อื่นที่อยู่ในบ้านหรือที่อยู่ในป่า ที่เจ้าของมิได้ให้ด้วยจิตเป็นขโมย