อริยวสสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๔

(๑๐) อีกประการหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบ ด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเถระก็ดี ผู้เป็นมัชฌิมะก็ดี ผู้เป็นนวกะก็ดี ย่อมสำคัญภิกษุนั้นว่าเป็นผู้ที่พึงว่ากล่าวสั่งสอนได้ด้วยเห็นว่า ‘ภิกษุรูปนี้เป็นผู้มีปัญญา คือประกอบด้วยปัญญาที่ตามเห็นความเกิดและความดับเป็นปัญญาประเสริฐ เป็นไปเพื่อความรู้แจ้งแทงตลอด เป็นหนทางจะให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบหนอ’ ภิกษุนั้นอันภิกษุผู้เป็นเถระ ผู้เป็นมัชฌิมะ ผู้เป็นนวกะอนุเคราะห์แล้ว พึงหวังได้ความเจริญอย่างเดียวในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่มีความเสื่อมเลย นี้ก็เป็นนาถกรณธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเป็นผู้มีที่พึ่งอยู่เถิด อย่าเป็นผู้ไม่มีที่พึ่งอยู่เลย เพราะว่าบุคคลผู้ไม่มีที่พึ่งย่อมอยู่เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นาถกรณธรรมคือธรรมอันทำที่พึ่งมี ๑๐ ประการนี้แล”

๙. ปฐมอริยวาสสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะมี ๑๐ ประการ สูตรที่ ๑

{๑๙} [๑๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ที่พระอริยะ อยู่แล้วก็ดี กำลังอยู่ก็ดี จักอยู่ก็ดี มี ๑๐ ประการนี้ ธรรม ๑๐ ประการคือ อะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว

(๒) เป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖

(๓) เป็นผู้รักษาแต่อย่างเดียว

(๔) เป็นผู้มีธรรมเป็นที่พักพิง ๔ ประการ

(๕) เป็นผู้มีปัจเจกสัจจะบรรเทาได้แล้ว

(๖) เป็นผู้มีการแสวงหาอันสละเสียแล้วด้วยดี

(๗) เป็นผู้มีความดำริไม่ขุ่นมัว

(๘) เป็นผู้มีกายสังขารอันสงบแล้ว

(๙) เป็นผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วด้วยดี

(๑๐) เป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นแล้วด้วยดี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะที่พระอริยะอยู่แล้วก็ดี กำลังอยู่ก็ดี จักอยู่ก็ดี มี ๑๐ ประการนี้แล”

๑๐. ทุติยอริยวาสสูตร

ว่าด้วยธรรมเป็นที่อยู่ของพระอริยะ ๑๐ ประการ สูตรที่ ๒

{๒๐} [๒๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิคมของชาวกุรุ ชื่อกัมมาสธัมมะ แคว้นกุรุ ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเรียก ภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มี พระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมเป็นที่อยู่แห่งพระอริยะ ที่พระอริยะอยู่แล้วก็ดี กำลังอยู่ก็ดี จักอยู่ก็ดี มี ๑๐ ประการนี้ ธรรม ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้ว

(๒) เป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖

(๓) เป็นผู้รักษาแต่อย่างเดียว

(๔) เป็นผู้มีธรรมเป็นที่พักพิง ๔ ประการ

(๕) เป็นผู้มีปัจเจกสัจจะบรรเทาได้แล้ว

(๖) เป็นผู้มีการแสวงหาอันสละเสียแล้วด้วยดี

(๗) เป็นผู้มีความดำริไม่ขุ่นมัว

----------------------------------

(๘) เป็นผู้มีกายสังขารอันสงบแล้ว

(๙) เป็นผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วด้วยดี

(๑๐) เป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นแล้วด้วยดี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้วอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) เป็นผู้ละกามฉันทะได้แล้ว

(๒) เป็นผู้ละพยาบาทได้แล้ว

(๓) เป็นผู้ละถีนมิทธะได้แล้ว

(๔) เป็นผู้ละอุทธัจจกุกกุจจะได้แล้ว

(๕) เป็นผู้ละวิจิกิจฉาได้แล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้แล้วอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖ อย่างไร คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้เห็นรูปด้วยจักษุแล้วเป็นผู้ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติ สัมปชัญญะอยู่ ฟังเสียงด้วยโสตะ... สูดดมกลิ่นด้วยฆานะ... ลิ้มรสด้วยชิวหา ... ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย... รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยมโนแล้วเป็นผู้ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖ อย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้รักษาแต่อย่างเดียวอย่างไร คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยใจอันสติรักษาอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุ เป็นผู้รักษาแต่อย่างเดียวอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีธรรมเป็นที่พักพิง ๔ ประการอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาแล้วย่อมเสพของอย่างหนึ่ง พิจารณาแล้วย่อมอดกลั้นของอย่างหนึ่ง พิจารณาแล้วย่อมเว้นของอย่างหนึ่ง พิจารณาแล้วย่อมบรรเทาของอย่างหนึ่ง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีธรรมเป็น-----------------------------------

ที่พักพิง ๔ ประการอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีปัจเจกสัจจะ บรรเทาได้แล้วอย่างไร คือ สมณพราหมณ์เป็นอันมากมีปัจเจกสัจจะเป็นอันมาก คือ สัจจะว่าโลกเที่ยงบ้าง โลกไม่เที่ยงบ้าง โลกมีที่สุดบ้าง โลกไม่มีที่สุดบ้าง ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้นบ้าง ชีวะก็อย่างหนึ่งสรีระก็อย่างหนึ่งบ้าง สัตว์หลังจากตายไปย่อมเกิดอีกก็มี ไม่เกิดอีกก็มีบ้าง สัตว์หลังจากตายไปจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ ไม่ เกิดอีกก็มิใช่บ้าง สัจจะเหล่านั้นทั้งหมดเป็นสิ่งที่ภิกษุในธรรมวินัยนี้บรรเทาได้ แล้ว กำจัดออกแล้ว สละได้แล้ว คลายได้แล้ว พ้นได้แล้ว ละได้แล้ว สลัดทิ้งได้เฉพาะแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีปัจเจกสัจจะอันบรรเทาได้

แล้วอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีการแสวงหาอันสละได้แล้วด้วยดี อย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ละการแสวงหากามได้แล้ว เป็นผู้ละการแสวงหาภพได้แล้ว เป็นผู้สงบระงับจากการแสวงหาพรหมจรรย์ได้ แล้วดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีการแสวงหาอันสละได้แล้วด้วยดีอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีความดำริไม่ขุ่นมัวอย่างไร คือ ภิกษุ ในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ละความดำริในกามได้แล้ว เป็นผู้ละความดำริในพยาบาท ได้แล้ว เป็นผู้ละความดำริในวิหิงสาได้แล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้ มีความดำริไม่ขุ่นมัวอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุเป็นผู้มีกายสังขาร อันสงบแล้วอย่างไร คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะ