สมาทปกสูตร เล่ม ๒๐

ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตนแล

ดูก่อนเจ้าอภัย ความหมดจดที่เป็นเครื่องสลายกิเลส ๓ อย่างเหล่านี้แล อันพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นผู้ทรงรู้เห็นเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ชอบแล้ว เพื่อความหมดจดแห่งสัตว์ทั้งหลาย เพื่อก้าวล่วงความโศกและความร่ำไร เพื่อความเสื่อมสูญแห่งทุกข์และโทมนัส เพื่อบรรลุธรรมที่ควรรู้ เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง”

เมื่อท่านพระอานนท์ได้กล่าวอย่างนี้แล้ว เจ้าบัณฑิตกุมารลิจฉวีได้พูดกะเจ้าอภัยลิจฉวี ว่า “ดูก่อนอภัยเพื่อนรัก ไยเล่าท่านจึงไม่ชื่นชมอนุโมทนา คำสุภาษิตของท่านพระอานนท์โดยความเป็นคำสุภาษิต”

เจ้าอภัยลิจฉวีตอบว่า “เพื่อนรัก ไฉนเราจักไม่ชื่นชมอนุโมทนาคำสุภาษิตของท่านพระอานนท์โดยความเป็นคำสุภาษิตเล่า ผู้ใดไม่ชื่นชมอนุโมทนาคำสุภาษิตของท่านพระอานนท์โดยความเป็นสุภาษิต สมองของผู้นั้นพึงเสื่อมแน่แท้”

๕. สมาทปกสูตร

ว่าด้วยฐานะ ๓ อย่าง

{๕๑๕} [๙๘๕] ครั้งนั้นแลท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ท่านพระอานนท์นั่งเรียบร้อยแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสว่า “ดูก่อนอานนท์ เธอทั้งหลายพึงอนุเคราะห์ผู้ใด และคนเหล่าใดพึงสำคัญว่าเป็นคำที่ควรฟัง ะเป็นมิตร อำมาตย์ ญาติ หรือสาโลหิตก็ตาม คนเหล่านั้นอันเธอทั้งหลายพึงชักชวนให้ดำรงให้มั่นคงอยู่ในฐานะ ๓ ประการ ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) พึงชักชวนให้ดำรงให้มั่นคงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’(๒) พึงชักชวนให้ดำรงให้มั่นคงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว อันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’

(๓) พึงชักชวนให้ดำรงให้มั่นคงอยู่ในความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปฏิบัติดีแล้ว ปฏิบัติตรง ปฏิบัติเป็นธรรม ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ เป็นบุรุษบุคคล ๘ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้านี้ควรแก่ของบูชา ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า’ดูก่อนอานนท์ มหาภูต ๔ คือ ปฐวีธาตุ ๑ อาโปธาตุ ๑ เตโชธาตุ ๑ วาโยธาตุ ๑ พึงมีภาวะเป็นอย่างอื่นได้ แต่อริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าจะไม่มีภาวะเป็นอย่างอื่นไปได้เลย ภาวะเป็นอย่างอื่นในข้อนั้นก็คือข้อที่อริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้านั้นจักเข้าถึงนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน หรือปิตติวิสัยนี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ มหาภูต ๔ คือ ปฐวีธาตุ ๑ อาโปธาตุ ๑ เตโชธาตุ ๑ วาโยธาตุ ๑ พึงมีภาวะเป็นอย่างอื่นได้ แต่อริยสาวกผู้ประกอบด้วยความ

เลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรม ... ในพระสงฆ์ จะไม่มีภาวะเป็นอย่างอื่นไปได้เลย ภาวะเป็นอย่างอื่นในข้อนั้นก็คือข้อที่อริยสาวกผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์นั้นจักเข้าถึงนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน หรือปิตติวิสัย นี้มิใช่ฐานะที่จะมีได้ดูก่อนอานนท์ เธอทั้งหลายพึงอนุเคราะท์ผู้ใด และคนเหล่าใดพึงสำคัญว่าเป็นคำที่ควรฟัง จะเป็นมิตร อำมาตย์ ญาติ หรือสาโลหิตก็ตาม คนเหล่านั้นอันเธอทั้งหลายพึงชักชวนให้ดำรงให้มั่นคงอยู่ในฐานะ ๓ ประการนี้แล”

๖. ปฐมภวสูตร

ว่าด้วยเหตุเกิดแห่งภพ ๓ สูตรที่ ๑

{๕๑๖} [๙๘๖] ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้ทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระองค์ตรัสว่า ‘ภพ ภพ’ ดังนี้ ภพย่อมมีได้ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอแล พระพุทธเจ้าข้า”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนอานนท์ ถ้ากรรมที่อำนวยผลให้ในกามธาตุจักไม่ได้มีแล้ว กามภพจะพึงปรากฏได้หรือหนอ”

“ไม่พึงปรากฏได้เลย พระพุทธเจ้าข้า”

“ดูก่อนอานนท์ เหตุนี้แล กรรมจึงชื่อว่าเป็นไร่นา วิญญาณชื่อว่าเป็นพืช ตัณหาชื่อว่าเป็นยาง วิญญาณประดิษฐานแล้วในธาตุชั้นเลวของสัตว์ พวกที่มีอวิชชาสกัดกั้น มีตัณหามัดไว้ การเกิดในภพใหม่ต่อไปอีกย่อมมีด้วยอาการอย่างนี้