อัสสาทสูตร เล่ม ๒๐

๒. ปฐมอัสสาทสูตร

ว่าด้วยเหตุให้ปฏิญาณว่าเป็นผู้ตรัสรู้

{๕๔๔} [๑๐๒๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราได้เที่ยวแสวงหาคุณของโลก ก็ได้พบคุณในโลกนั้นแล้ว คุณในโลกมีประมาณเท่าใด เราก็ได้เห็นคุณประมาณเท่านั้นด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาโทษของโลก ก็ได้พบโทษในโลกนั้นแล้ว โทษในโลกมีประมาณเท่าใด เราก็ได้เห็นโทษประมาณเท่านั้นด้วยปัญญาแล้ว เราได้เที่ยวแสวงหาการสลัดออกของโลก ก็ได้พบการสลัดออกในโลกนั้นแล้ว การสลัดออกในโลกมีประมาณเท่าใด เราก็ได้เห็นอุบายเครื่องออกไปประมาณเท่านั้นด้วยปัญญาแล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตราบเท่าที่เรายังไม่รู้ประจักษ์ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ ... บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก”

๓. ทุติยอัสสาทสูตร

ว่าด้วยเหตุให้หลุดพ้นจากโลก

{๕๔๕} [๑๐๓๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าคุณในโลกนี้จักไม่ได้มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงกำหนัดในโลก แต่เพราะคุณในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงกำหนัดอยู่ในโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าโทษในโลกนี้จักไม่ได้มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายจะไม่พึงเบื่อหน่ายในโลก แต่เพราะโทษในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงเบื่อหน่ายในโลก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าการสสัดออกในโลกนี้จักไม่ได้มีแล้วไซร้ สัตว์ทั้งหลายก็ไม่พึงออกไปจากโลกได้ แต่เพราะการสลัดออกในโลกมีอยู่ ฉะนั้น สัตว์ทั้งหลายจึงออกไปจากโลกได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายยังไม่รู้ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษของโลกโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกของโลกโดยความเป็นการสลัดออกตามความเป็นจริงเพียงใด สัตว์ทั้งหลายจะออกไป หลุดไป พ้นไป

จากโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ มีใจปราศจากเขตแดนอยู่ไม่ได้ เพียงนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อใดสัตว์ทั้งหลายรู้ประจักษ์ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษของโลกโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกของโลกโดยความเป็นการสสัดออกตามความเป็นจริง เมื่อนั้นสัตว์ทั้งหลายย่อมออกไปหลุดไป พ้นไปจากโลก ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก จากหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทพ และมนุษย์ มีใจปราศจากเขตแดนอยู่ได้”

๔. สมณพราหมณสูตร

ว่าด้วยผู้ควรยกย่องเป็นสมณะและพราหมณ์

{๕๔๖} [๑๐๓๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง ไม่รู้ประจักษ์ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณ ซึ่งโทษของโลกโดยความเป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกของโลกโดยความเป็นการสลัดออกตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้ ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ซึ่งคุณของโลกโดยความเป็นคุณซึ่งโทษของโลกโดยความ เป็นโทษ และซึ่งการสลัดออกของโลกโดยความเป็นการสลัดออกตามความเป็นจริง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติได้ว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”