สรณียสูตร เล่ม ๒๐

อันมาก เพื่อความฉิบหายแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อมิใช่ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ชักชวนไปในกายกรรมที่ไม่สมควร ๑ ชักชวนไปในวจีกรรมที่ไม่สมควร ๑ ชักชวนไปในธรรมที่ไม่สมควร ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียงประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมปฏิบัติเพื่อมิใช่ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อมิใช่ความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความฉิบหายแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อมิใช่ประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลายดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียงประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ย่อมปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์แก่ชนหมู่มาก เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ ชักชวนไปในกายกรรมที่สมควร ๑ ชักชวนไปในวจีกรรมที่สมควร ๑ ชักชวนไปในธรรมที่สมควร ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มีชื่อเสียงประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แล ย่อมปฏิบัติเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์แก่ชนหมู่มาก เพื่อเกื้อกูล เพื่อความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย”

๒. สาราณียสูตร

ว่าด้วยสถานที่ที่กษัตริย์และภิกษุพึงระลึกถึงตลอดชีวิต

{๔๕๑} [๘๖๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้ย่อมเป็นสถานที่อันกษัตราธิราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วพึงทรงระลึกถึงตลอดพระชนม์ชีพ สถานที่ ๓ แห่งคือที่ไหนบ้าง คือ กษัตราธิราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วประสูติ ณ

ที่ใด ที่นี้เป็นสถานที่ ๑ อันกษัตราธิราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วพึงทรงระลึกถึงตลอดพระชนม์ชีพ

ยังอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย กษัตราธิราชทรงได้รับมูรธาภิเษกแล้ว ณ ที่ใด ที่นี้เป็นสถานที่ ๒ อันกษัตราธิราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วพึงทรงระลึกถึงตลอดพระชนม์ชีพ

ยังอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย กษัตราธิราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วทรงชำนะสงครามครั้งใหญ่ ทรงเป็นผู้พิชิตสงครามได้ ทรงครอบครองสนามรบได้ ณ ที่ใด ที่นี้เป็นสถานที่ ๓ อันกษัตราธิราชผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วพึงทรงระลึกถึงตลอดพระชนม์ชีพดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้แลเป็นสถานที่อันกษัตราธิราช ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วพึงทรงระลึกถึงตลอดพระชนม์ชีพ

ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้แลเป็นสถานที่อันภิกษุพึงระลึกถึงตลอดชีวิต สถานที่ ๓ แห่งคือที่ไหนบ้าง คือ ภิกษุปลงผมและหนวด นุ่งห่มผ้าย้อมฝาด ออกจากเรือนมาบวชเป็นบรรพชิต ณ ที่ใด ที่นี้เป็นสถานที่ ๑ อันภิกษุพึงระลึกถึงตลอดชีวิตยังอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ ณ ที่ใด ที่นี้เป็นสถานที่ ๒ อันภิกษุพึงระลึกถึงตลอดชีวิต

ยังอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ณ ที่ใด ที่นี้เป็นสถานที่ ๓ อันภิกษุพึงระลึกถึงตลอดชีวิตดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สถานที่ ๓ แห่งนี้แลเป็นสถานที่อันภิกษุพึงระลึกตลอดชีวิต”

๓. อาสังสสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๓ ประเภทในทางโลกและทางธรรม

{๔๕๒} [๘๖๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ บุคคลผู้ไม่มีหวัง ๑ บุคคลผู้มีหวัง ๑ บุคคลผู้ปราศจากความหวัง ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ไม่มีหวังเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้กลับมาเกิดมาในตระกูลที่ต่ำ คือ ในตระกูลจัณฑาล ในตระกูลช่างจักสาน ในตระกูลพราน ในตระกูลช่างรถ หรือในตระกูลคนกวาดถนน ซึ่งเป็นตระกูลที่ขัดสน มีข้าวนํ้าโภชนาหารน้อย มีความเป็นอยู่ฝืดเคือง เป็นตระกูลที่หาอาหารและผ้านุ่งห่มได้โดยยาก ทั้งเขาเองก็เป็นคนที่มีผิวพรรณทราม ไม่น่าดู ไม่น่าชม เตี้ยแคระ มีโรคมาก แถมยังตาบอด เป็นง่อย ขาพิการ หรือเป็นคนเปลี้ย ไม่ได้ข้าว นํ้า ผ้านุ่งห่ม ยวดยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่อยู่อาศัย เครื่องประทีปเป็นประจำ เขาได้ฟังข่าวว่า ‘กษัตริย์ผู้มีพระนามอย่างนี้อันพวกกษัตริย์ด้วยกันอภิเษกแล้วตามพระราชพิธีกษัตริยาภิเษก’

เขาหาคิดอย่างนี้ไม่ว่า ‘เมื่อไรหนอ พวกกษัตริย์จักอภิเษกแม้ตัวเราตามพระราชพิธีกษัตริยาภิเษกบ้าง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าบุคคลผู้ไม่มีหวังดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีหวังเป็นไฉน คือ พระโอรสองค์โตของพระราชามหากษัตริย์ผู้ได้รับมูรธาภิเษกแล้วในโลกนี้เป็นผู้ควรอภิเษก แต่ยังไม่ได้รับการอภิเษก ถึงความไม่หวั่นไหว เธอได้ฟังข่าวว่า ‘กษัตริย์ผู้มีพระนามอย่างนี้อันพวกกษัตริย์ด้วยกันอภิเษกแล้วตามพระราชพิธีกษัตริยาภิเษก’ เธอจึงคิดอย่างนี้ว่า ‘เมื่อไรหนอ พวกกษัตริย์จักอภิเษกแม้ตัวเราตามพระราชพิธีกษัตริยาภิเษกบ้าง’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าบุคคลผู้มีหวัง