ภยสูตร เล่ม ๒๐

มีองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบ ๑ สัมมาสังกัปปะ ความดำริชอบ ๑ สัมมาวาจา การเจรจาชอบ ๑ สัมมากัมมันตะ การงานชอบ ๑ สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพชอบ ๑ สัมมาวายามะ ความพยายามชอบ ๑ สัมมาสติ ระลึกชอบ ๑ สัมมาสมาธิ ตั้งใจชอบ ๑ นี้เรียกว่าทุกขนิโรธคามินีปฏิทาอริยสัจดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมที่เราแสดงไว้ว่า ‘อริยสัจ ๔’ คนอื่นข่มขี่ไม่ได้ ไม่มัวหมอง ไม่ถูกตำหนิ ไม่ถูกคัดค้านโดยสมณพราหมณ์ผู้เป็นวิญญูชน คำที่เรากล่าวไว้แล้วเช่นนี้แล เราอาศัยข้อนี้ จึงได้กล่าวไว้ดังนั้น”

๒. ภยสูตร

ว่าด้วยอมาตาปุตติกภัย ๓ อย่าง

{๕๐๒} [๙๓๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัย ๓ อย่าง นี้ว่าเป็นอมาตาปุตติกภัย ภัย ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

ย่อมมีสักสมัยหนึ่งที่จะเกิดไฟไหม้ใหญ่ เมื่อเกิดไฟไหม้ใหญ่แล้ว แม้หมู่บ้านก็ถูกไฟเผา แม้นิคมก็ถูกไฟเผา แม้นครก็ถูกไฟเผา เมื่อหมู่บ้านก็ดี นิคมก็ดี นครก็ดีถูกไฟเผาอยู่ ในที่นั้น ๆ แม้มารดาก็ไม่พบบุตร แม้บุตรก็ไม่พบมารดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มีได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัยข้อที่ ๑ นี้ว่าเป็นอมาตาปุตติกภัยยังอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ย่อมมีสักสมัยหนึ่งที่จะเกิดฝนตกใหญ่ ก็เมื่อเกิดฝนตกใหญ่แล้ว ย่อมเกิดห้วงนํ้าใหญ่ เมื่อเกิดห้วงน้ำใหญ่แล้ว แม้หมู่บ้านก็ถูกน้ำพัดไป แม้นิคมก็ถูกนํ้าพัดไป แม้นครก็ถูกน้ำพัดไป เมื่อหมู่บ้านก็ดี นิคมก็ดี นครก็ดีถูกน้ำพัดไปอยู่ ในที่นั้น ๆ แม้มารดาก็ไม่

พบบุตร แม้บุตรก็ไม่พบมารดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัยข้อที่ ๒ นี้ว่าเป็นอมาตาปุตติกภัย

ยังอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ย่อมมีสักสมัยหนึ่งที่จะมีภัยคือโจรป่ากำเริบ พวกชาวชนบทต่างพากันขึ้นยานพาหนะหนีไป ก็เมื่อมีภัยคือโจรป่ากำเริบ เมื่อพวกชาวชนบทต่างพากันขึ้นยานพาหนะหนีไป ในที่นั้น ๆ แม้มารดาก็ไม่พบบุตร แม้บุตรก็ไม่พบมารดา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัยข้อที่ ๓ นี้ว่าเป็นอมาตาปุตติกภัยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัย ๓ อย่างนี้แลว่า เป็นอมาตาปุตติกภัย

[๙๓๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวสมาตาปุตติกภัยแท้ ๆ ๓ อย่างนี้นั้นแลว่าเป็นอมาตาปุตติกภัย ภัย ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

ย่อมมีสักสมัยหนึ่งที่จะเกิดไฟไหม้ใหญ่ เมื่อเกิดไฟไหม้ใหญ่แล้ว แม้หมู่บ้านก็ถูกไฟเผา แม้นิคมก็ถูกไฟเผา แม้นครก็ถูกไฟเผา เมื่อหมู่บ้านก็ดี นิคมก็ดี นครก็ดีถูกไฟเผาอยู่ ย่อมมีสักสมัยที่มารดาได้พบบุตร แม้บุตรก็ได้พบมารดาเป็นบางครั้งบางคราว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวสมาตาปุตติกภัยแท้ ๆ ข้อที่ ๑ นี้ว่าเป็นอมาตาปุตติกภัยยังอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ย่อมมีสักสมัยหนึ่งที่จะเกิดฝนตกใหญ่ ก็เมื่อเกิดฝนตกใหญ่แล้ว ย่อมเกิดห้วงนํ้าใหญ่ เมื่อเกิดห้วงนํ้าใหญ่แล้ว แม้หมู่บ้านก็ถูกนํ้าพัดไป แม้นิคมก็ถูกนํ้าพัดไป แม้นครก็ถูกนํ้าพัดไป เมื่อหมู่บ้านก็ดี นิคมก็ดี นครก็ดีถูกนํ้าพัดไปอยู่ ย่อมมีสักสมัยหนึ่งที่มารดาได้พบบุตร แม้บุตรก็ได้พบมารดาเป็นบางครั้งบางคราว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้ สดับแล้วย่อมกล่าวสมาตาปุตติกภัยแท้ ๆ ข้อที่ ๒ นี้ว่าเป็นอมาตาปุตติกภัย

ยังอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ย่อมมีสักสมัยหนึ่งที่จะมีภัยคือโจรป่ากำเริบ พวกชาวชนบทต่างพากันขึ้นยานพาหนะหนีไป ก็เมื่อมีภัยคือโจรป่ากำเริบ เมื่อพวกชาวชนบทต่างพากันขึ้นยานพาหนะหนีไป ย่อมมีสักสมัยที่มารดาได้พบบุตร แม้บุตรก็ได้พบมารดาเป็นบางครั้งบางคราว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวสมาตาปุตติกภัยแท้ ๆ ข้อที่ ๓ นี้ว่าเป็นอมาตาปุตติกภัยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวภัย ๓ อย่างนี้แล ซึ่งเป็นสมาตาปุตติกภัยแท้ ๆ ว่าเป็นอมาตาปุตติกภัย

[๙๓๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัย ๓ อย่างนี้เป็นอมาตาปุตติกภัย ๓ อย่างคืออะไรบ้าง คือ ชราภัย ภัยคือความแก่ ๑ พยาธิภัย ภัยคือความ เจ็บไข้ ๑ มรณภัย ภัยคือความตาย ๑

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุตรแก่ มารดาย่อมไม่ได้ตามใจหวังดังนี้ว่า ‘ขอให้เราแก่ ลูกของเราอย่าแก่เลย’ ก็หรือว่าเมื่อมารดาแก่ บุตรก็ย่อมไม่ได้ตามใจหวังดังนี้ว่า ‘ขอให้เราแก่ แม่ของเราอย่าแก่เลย’

เมื่อบุตรเจ็บไข้ มารดาย่อมไม่ได้ตามใจหวังดังนี้ว่า ‘ขอให้เราเจ็บไข้ ลูกของเราอย่าเจ็บไข้เลย’ ก็หรือว่าเมื่อมารดาเจ็บไข้ บุตรก็ย่อมไม่ได้ตามใจหวังดังนี้ว่า ‘ขอให้เราเจ็บไข้ แม่ของเราอย่าเจ็บไข้เลย’

เมื่อบุตรกำลังจะตาย มารดาย่อมไม่ได้ตามใจหวังดังนี้ว่า ‘ขอให้เราตาย ลูกของเราอย่าตายเลย ก็หรือว่าเมื่อมารดากำลังจะตาย บุตรก็ย่อมไม่ได้ตามใจหวังดังนี้ว่า ‘ขอให้เราตาย แม่ของเราอย่าได้ตายเลย’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภัย ๓ อย่างนี้แลเป็นอมาตาปุตติกภัย

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มีมรรคามีปฏิปทาซึ่งเป็นไปเพื่อละ เพื่อก้าวล่วงสมาตาปุตติกภัย ๓ อย่างนี้และอมาตาปุตติกภัย ๓ อย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย

ก็มรรคปฏิทาซึ่งเป็นไปเพื่อละเพื่อก้าวล่วงสมาตาปุตติกภัย ๓ อย่างและอมาตาปุติกภัย ๓ อย่างนี้คืออะไรบ้าง คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มรรคา ปฏิปทาซึ่งเป็นไปเพื่อละ เพื่อก้าวล่วงสมาตาปุตติกภัย ๓ อย่างและอมาตาปุตติกภัย ๓ อย่างนี้แล”

๓. เวนาคปุรสูตร

ว่าด้วยพระพุทธองค์ได้ที่นั่งที่นอนสูงใหญ่ ๓ อย่างโดยง่าย

{๕๐๓} [๙๓๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศลพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ได้เสด็จถึงหมู่บ้านพราหมณ์แห่งชาวโกศลชื่อเวนาคปุระแล้ว พราหมณ์และคฤหบดีชาวเวนาคปุระได้สดับข่าวมาว่า “พระสมณโคดมศากยบุตรเสด็จออกผนวชจากศากยตระกูล ได้เสด็จมาถึงเวนาคปุระแล้วโดยลำดับ ก็แลชื่อเสียงอันงามของท่านพระโคดมพระองค์นั้น แลขจรไปแล้วอย่างนี้ว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม’ พระองค์ทรงทราบประจักษ์โลกนี้ ตลอดทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลกด้วยพระปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เองแล้วทรงสอนหมู่สัตว์พร้อมทั้ง