สัพยาปัชชสูตร เล่ม ๒๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ กายกรรมที่ไม่เป็นโทษ ๑ วจีกรรมที่ไม่เป็นโทษ ๑ มโนกรรมที่ไม่เป็นโทษ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต”

๘. สัพยาปัชฌสูตร

ว่าด้วยธรรมที่บ่งบอกว่าเป็นพาลหรือบัณฑิต

{๔๔๗} [๘๖๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ พึงทราบว่าเป็นคนพาล ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ กายกรรมที่เป็นการเบียดเบียน ๑ วจีกรรมที่เป็นการเบียดเบียน ๑ มโนกรรมที่เป็นการเบียดเบียน ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นคนพาลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการพึงทราบว่าเป็นบัณฑิต ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ กายกรรมที่ไม่เป็นการเบียดเบียน ๑ วจีกรรมที่ไม่เป็นการเบียดเบียน ๑ มโนกรรมที่ไม่เป็นการเบียดเบียน ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลพึงทราบว่าเป็นบัณฑิตดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า ‘บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด เขาพึงรู้ว่าเป็นคนพาล เราจักประพฤติเว้นธรรม ๓ ประการเหล่านั้นเสีย บุคคลประกอบด้วยธรรม ๓ ประการเหล่าใด เขาพึงรู้ว่าเป็นบัณฑิต เราจักประพฤติสมาทานธรรม ๓ ประการเหล่านั้น’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แล”

๙. ขตสูตร

ว่าด้วยการบริหารตนแบบพาลและบัณฑิต

{๔๔๘} [๘๖๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ จัดเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลาย เป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ กายทุจริต ๑ วจีทุจริต ๑ มโนทุจริต ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลจัดเป็นคนเขลา ไม่ฉลาด ไม่ใช่สัตบุรุษ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ให้ถูกทำลายเป็นไปกับด้วยโทษ ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพสิ่งที่ไม่เป็นบุญเป็นอันมากดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก ธรรม ๓ ประการคืออะไร บ้าง คือ กายสุจริต ๑ วจีสุจริต ๑ มโนสุจริต ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการนี้แลจัดเป็นบัณฑิต เป็นผู้ฉลาด เป็นสัตบุรุษ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัดไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีโทษ ไม่ถูกผู้รู้ตำหนิ ทั้งประสพบุญเป็นอันมาก”

๑๐. มลสูตร

ว่าด้วยผู้ที่จะต้องตกนรกและขึ้นสวรรค์

{๔๔๙} [๘๖๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้ประกอบด้วยธรรม ๓ ประการ ไม่ละมลทิน ๓ ประการ จะต้องตกนรกแน่แท้ ธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง คือ เป็นผู้ทุศีลและไม่ละมลทินคือความเป็นผู้ทุศีล ๑ เป็นผู้ริษยาและไม่ละมลทินคือความริษยา ๑ เป็นผู้ตระหนี่และไม่ละมลทินคือความตระหนี่ ๑