กุสินารสูตร เล่ม ๒๐

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อาปายิกสูตร ๒. ทุลลภสูตร

๓. อัปปเมยยสูตร ๔. อาเนญชสูตร

๕. วิปัตติสัมปทาสูตร ๖. อปัณณกสูตร

๗. กัมมันตสูตร ๘. ปฐมโสเจยยสูตร

๙. ทุติยโสเจยยสูตร ๑๐. โมเนยยสูตร

(๑๓) ๓. กุสินารวรรค

๑. กุสินารสูตร

ว่าด้วยบิณฑบาตที่มีผลมาก

{๕๖๓} [๑๐๔๘] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ไพรสณฑ์ชื่อว่าพลิหรณะ ใกล้พระนครกุสินารา ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไปอาศัยหมู่บ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีเข้าไปหาเธอแล้วนิมนต์เพื่อฉันอาหารในวันรุ่งขึ้น ภิกษุปรารถนาอยู่ย่อมรับนิมนต์ ราตรีนั้นล่วงไป ถึงเวลาเช้าภิกษุนั้นครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของคฤหบดีหรือบุรคฤหบดีนั้น แล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนั้นอังคาสเลี้ยงดูเธอด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีตด้วยมือของตน

เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ดีจริงหนอ ที่คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนี้ อังคาสเลี้ยงดูเราด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีตด้วยมือของตน’ เธอจึงมีความคิดแม้อย่างนี้ว่า ‘โอหนอ คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนี้แม้ต่อ ๆ ไปก็พึงอังคาสเลี้ยงดูเราด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีตเห็นปานนี้ด้วยมือของตน’ เธอมีความละโมบ หลง พัวพัน ไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาสลัดออก บริโภคบิณฑบาตนั้น เธอตรึกเป็นกามวิตกบ้าง ตรึกเป็นพยาปาทวิตกบ้าง ตรึกเป็นวิหิงสาวิตกบ้างในเพราะบิณฑบาตนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บิณฑบาตที่ถวายแก่ภิกษุผู้เห็นปานนี้เรากล่าวว่าไม่มีผลมาก ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าภิกษุเป็นผู้ประมาทอยู่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไปอาศัยหมู่บ้านหรือนิคมแห่งใดแห่งหนึ่งอยู่ คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนิมนต์เข้าไปหาเธอแล้วนิมนต์เพื่อฉันอาหารในวันรุ่งขึ้น ภิกษุปรารถนาอยู่ย่อมรับนิมนต์ ราตรีนั้นล่วงไป ถึงเวลาเช้า ภิกษุนั้นครองอันตรวาสกแล้วถือบาตรจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของคฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนั้น แล้วนั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนั้นอังคาสเลี้ยงดูเธอด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีตด้วยมือของตน

เธอไม่มีความคิดอย่างนี้ว่า ‘ดีจริงหนอ ที่คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนี้อังคาสเลี้ยงดูเราด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีตด้วยมือของตน เธอไม่มีความคิดแม้อย่างนี้ว่า ‘โอหนอ คฤหบดีหรือบุตรคฤหบดีนี้แม้ต่อ ๆ ไปก็พึงอังคาสเลี้ยงดูเราด้วยขาทนียโภชนียาหารอันประณีตด้วยมือของตน’ เธอไม่ละโมบ ไม่หลง ไม่พัวพัน เห็นโทษ มีปัญญาสลัดออก บริโภคบิณฑบาตนั้น เธอตรึกเป็นเนกขัมมวิตก (ตรึกในทางออกจากกาม) บ้าง ตรึกเป็นอัพยาปาทวิตก (ตรึกในทางไม่พยาบาท) บ้าง ตรึกเป็นอวิหิงสาวิตก (ตรึกในทางไม่เบียดเบียน) บ้างในเพราะบิณฑบาตนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บิณฑบาตที่ถวายแก่ภิกษุผู้เห็นปานนี้เรากล่าวว่ามีผลมาก ข้อนั้นเพราะเหตุอะไร เพราะว่าภิกษุเป็นผู้ไม่ประมาทอยู่”

๒. ภัณฑนสูตร

ว่าด้วยเหตุแห่งความบาดหมาง ๓ อย่าง

{๕๖๔} [๑๐๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใด ภิกษุทั้งหลายเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ ทิศนี้ย่อมไม่ผาสุกสำหรับเราแม้แต่จะใส่ใจ จะกล่าวไปไยถึงการไปเล่า ในเรื่องนี้เราสันนิษฐานได้ว่า ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นได้ละธรรม ๓ ประการเสียแล้ว ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการแล้วเป็นแน่ ได้ละธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง ได้ละธรรม ๓ ประการเหล่านี้ คือ เนกขัมมวิตก ๑ อัพยาปาทวิตก ๑ อวิหิงสาวิตก ๑ ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการอะไรบ้าง ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการเหล่านี้ คือ กามวิตก ๑ พยาปาทวิตก ๑ วิหิงสาวิตก ๑ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใด ภิกษุทั้งหลายเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันอยู่ ทิศนี้ย่อมไม่ผาสุกสำหรับเราแม้แต่จะใส่ใจ จะกล่าวไปไยถึงการไปเล่า ในเรื่องนี้เราสันนิษฐานได้ว่าท่านผู้มีอายุเหล่านั้นได้ละธรรม ๓ ประการเหล่านี้เสียแล้ว ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการเหล่านี้แล้วเป็นแน่

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทิศใด ภิกษุทั้งหลายเป็นผู้สามัคคีกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกัน เป็นเหมือนน้ำนมกับนํ้า มองดูกันและกันด้วยสายตาที่รักกันอยู่ ทิศนี้ย่อมผาสุกสำหรับเราแม้แต่จะไป จะป่วยกล่าวไปไยถึงการใส่ใจเล่าในเรื่องนี้เราสันนิษฐานได้ว่า ท่านผู้มีอายุเหล่านั้นได้ละธรรม ๓ ประการเสียแล้ว ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการแล้วเป็นแน่ ได้ละธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง ได้ละธรรม ๓ ประการเหล่านี้ คือ กามวิตก ๑ พยาปาทวิตก ๑ วิหิงสาวิตก ๑ ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการคืออะไรบ้าง ได้ทำให้มากซึ่งธรรม ๓ ประการเหล่านี้ คือ เนกขัมมวิตก ๑ อัพยาปาทวิตก ๑ อวิหิงสาวิตก ๑