๖. วิวาทมูลสูตร เล่ม ๒๒

(๑) อนิจจสัญญา (๒) อนิจเจทุกขสัญญา

(๓) ทุกเขอนัตตสัญญา (๔) ปหานสัญญา

(๕) วิราคสัญญา (๖) นิโรธสัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้แลย่อมเป็นไปในส่วนแห่งวิชชา”

๖. วิวาทมูลสูตร

ว่าด้วยมูลเหตุแห่งวิวาท ๖

{๓๐๗} [๓๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มูลเหตุแห่งวิวาทมี ๖ ประการนี้ ๖ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มักโกรธ มักผูกโกรธไว้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้มักโกรธมักผูกโกรธไว้นั้น ย่อมไม่มีความเคารพ ยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์อยู่ ย่อมไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์ ภิกษุผู้ที่ไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์ ไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์นั้น ย่อมก่อวิวาทในสงฆ์ ซึ่งการวิวาทนั้น ย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อไม่เป็นสุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความพินาศแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่ เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอพิจารณาเห็นมีมูล เหตุแห่งวิวาทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้นพวกเธอพึง

พยายามละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นเสีย ถ้าพวกเธอไม่พิจารณาเห็น มีมูลเหตุแห่งวิวาทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้นพวกเธอพึง ปฏิบัติเพื่อความไม่ลุกลามต่อไปแห่งมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้น เมื่อ ปฏิบัติได้ดังนี้ ก็จะละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นได้ เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ มูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นก็จะไม่ลุกลามต่อไป

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มักลบหลู่ มักตีเสมอท่าน ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มักริษยา มีความตระหนี่ ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้อวดดี เจ้ามายา ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเป็นผู้มีความปรารถนาอันชั่วช้า มี ความเห็นผิด ...

ยังมีอีกข้อหนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ยึดมั่นในความ เห็นของตน ถืออย่างแน่นแฟ้น คลายได้ยาก ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ ยึดมั่นในความเห็นของตน ถืออย่างแน่นแฟ้น คลายได้ยากนั้น ย่อมไม่มี ความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ในพระธรรม และในพระสงฆ์อยู่ ย่อม ไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์ ภิกษุผู้ที่ไม่มีความเคารพยำเกรงในพระศาสดา ใน พระธรรม และในพระสงฆ์ ไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์นั้น ย่อมก่อวิวาทในสงฆ์ ซึ่งการวิวาทนั้นย่อมเป็นไปเพื่อความไม่เกื้อกูลแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อไม่เป็น สุขแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความพินาศแก่ชนเป็นอันมาก เพื่อความไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกเธอ พิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งวิวาทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงพยายามละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นเสีย ถ้าพวกเธอไม่ พิจารณาเห็นมีมูลเหตุแห่งวิวาทเห็นปานนี้ทั้งภายในทั้งภายนอกไซร้ ในข้อนั้น พวกเธอพึงปฏิบัติเพื่อความไม่ลุกลามต่อไปแห่งมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้น

เมื่อปฏิบัติได้ดังนี้ ก็จะละมูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นได้ เมื่อปฏิบัติได้ ดังนี้ มูลเหตุแห่งวิวาทอันเลวทรามนั้นก็จะไม่ลุกลามต่อไป

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มูลเหตุแห่งวิวาทมี ๖ ประการนี้แล”

๗. ฉฬังคทานสูตร

ว่าด้วยองค์แห่งทักษิณาทาน ๖

{๓๐๘} [๓๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล อุบาสิกา ชื่อนันทมาตาชาวเมืองเวฬุกัณฑกะ ถวายทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการในภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะเป็นประมุข พระผู้มี พระภาคเจ้าก็ได้ทรงเห็นอุบาสิกาชื่อนันทมาตาชาวเมืองเวฬุกัณฑกะถวาย ทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการในภิกษุสงฆ์มีพระสารีบุตรและ พระโมคคัลลานะเป็นประมุขด้วยทิพพจักษุอันบริสุทธิ์ล่วงจักษุวิสัยของมนุนย์ จึงตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อุบาสิกาชื่อนันทมาตาชาว เมืองเวฬุกัณฑกะนั่นถวายทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการในภิกษุ สงฆ์มีสารีบุตรและโมคคัลลานะเป็นประมุขดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ทักษิณาทานอันประกอบด้วยองค์ ๖ ประการ คืออะไรบ้าง คือ องค์ ๓ ของทายก องค์ ๓ ของปฏิคาหก องค์ ๓ ของทายกคืออะไรบ้าง คือ ทายกในศาสนานี้

(๑) ก่อนให้ทาน เป็นผู้มีจิตยินดี

(๒) กำลังให้ทานอยู่ ย่อมยังจิตให้เลื่อมใส

(๓) ครั้นให้ทานแล้ว ย่อมปลื้มใจ

นี้คือองค์ ๓ ของทายก