๑๐. มหานามสูตร เล่ม ๒๒

๑๐. มหานามสูตร

ว่าด้วยตรัสถึงวิหารธรรมสำหรับอริยสาวกแก่พระเจ้ามหานามะ

{๒๘๑} [๑๐] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้ พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล พระเจ้ามหานามศากยราช เสด็จ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระ ภาคเจ้าแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระ ภาคเจ้าว่า

“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อริยสาวกผู้ได้บรรลุผล รู้แจ้งถึงคำสั่งสอน แล้ว ย่อมอยู่ด้วยวิหารธรรม <*> อย่างไหนเป็นส่วนมาก พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกผู้ได้บรรลุผล รู้แจ้งถึงคำสั่งสอนแล้ว ย่อมอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้เป็นส่วนมาก คือ อริยสาวก ในธรรมวินัยนี้ย่อมระลึกถึงตถาคตเนือง ๆ ว่า “แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระ ภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วย วิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควร ฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้ เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม ’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใดอริยสาวก ระลึกถึงตถาคตอยู่เนือง ๆ สมัยนั้นจิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะ

ปรารภตถาคต ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ ความรู้แจ้งธรรม ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์ แล้วย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กาย ย่อมสงบ ผู้มีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกนี้ตถาคตกล่าวว่าเป็นผู้ถึง ความสงบเงียบอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเงียบ เป็นผู้ไม่มีความพยาบาทอยู่ใน หมู่สัตว์ที่ยังมีความพยาบาท เป็นผู้ถึงกระแสธรรม เจริญพุทธานุสสติ

อีกข้อหนึ่ง มหาบพิตร อริยสาวกย่อมระลึกถึงพระธรรมเนือง ๆ ว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว อันผู้ได้บรรลุจะพึงเห็นเอง ไม่ ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใดอริยสาวกระลึกถึงพระธรรมอยู่เนือง ๆ สมัยนั้น จิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภพระธรรม ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรง ย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ความรู้แจ้งธรรม ได้ความ ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์แล้วย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กาย ย่อมสงบ ผู้มีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อน มหาบพิตร อริยสาวกนี้ตถาคตกล่าวว่าเป็นผู้ถึงความสงบเงียบอยู่ในหมู่สัตว์ ที่ยังไม่สงบเงียบ เป็นผู้ไม่มีความพยาบาทอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังมีความพยาบาท เป็นผู้ถึงกระแสธรรมเจริญธรรมานุสสติ

อีกข้อหนึ่ง มหาบพิตร อริยสาวกย่อมระลึกถึงพระสงฆ์เนือง ๆ ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้าปฏิบัติดีแล้ว ปฏิบัติตรง ปฏิบัติเป็นธรรม ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ เป็นบุรุษบุคคล ๘ พระสงฆ์ สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้านี้ควรแก่ของบูชา ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ ของทำบุญ ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่น ยิ่งกว่า’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใดอริยสาวกระลึกถึงพระสงฆ์อยู่เนือง ๆ สมัย นั้นจิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูก โมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภพระสงฆ์ ก็อริยสาวก ผู้มีจิตดำเนินไปตรงย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ

ได้ความรู้แจ้งธรรม ได้ความ ปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์แล้วย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กาย ย่อมสงบ ผู้มีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกนี้ตถาคตกล่าวว่าเป็นผู้ถึงความสงบเงียบอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเงียบ เป็นผู้ไม่มีความพยาบาทอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังมีความพยาบาท เป็นผู้ถึงกระแส ธรรมเจริญสังฆานุสสติอีกข้อหนึ่ง มหาบพิตร อริยสาวกย่อมระลึกถึงศีลของตนเนือง ๆ ที่ไม่ ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันกิเลส ไม่จับต้อง เป็นไปพร้อมเพื่อสมาธิ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใดอริยสาวก ระลึกถึงศีลของตนอยู่เนือง ๆ สมัยนั้นจิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภศีล ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ความรู้แจ้งธรรม ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์แล้ว

ย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกนี้ตถาคตกล่าวว่าเป็นผู้ถึงความ สงบเงียบอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเงียบ เป็นผู้ไม่มีความพยาบาทอยู่ในหมู่สัตว์ ที่ยังมีความพยาบาท เป็นผู้ถึงกระแสธรรมเจริญสีลานุสสติ

อีกข้อหนึ่ง มหาบพิตร อริยสาวกย่อมระลึกถึงจาคะของตนเนือง ๆ ว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ เราได้ดีแล้วหนอ ที่เมื่อหมู่สัตว์ถูกมลทินคือความ ตระหนี่กล้มรุม เรามีจิตปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามืออันชุ่ม ยินดีในการเสียสละ เป็นผู้ควรแก่การขอ ยินดีในการ จำแนกแจกทานอยู่ครองเรือน’ ดูก่อนมหาบพิตร สมัยใดอริยสาวกระลึกถึง จาคะอยู่เนือง ๆ

สมัยนั้นจิตของอริยสาวกนั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูก โทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิตดำเนินไปตรงทีเดียว เพราะปรารภ การบริจาค ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงย่อมได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ความ รู้แจ้งธรรม ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์แล้วย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบแล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกนี้ตถาคตกล่าวว่าเป็นผู้ถึงความสงบเงียบอยู่ ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเงียบ เป็นผู้ไม่มีความพยาบาทอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังมีความ พยาบาท เป็นผู้ถึงกระแสธรรมเจริญจาคานุสสติอีกข้อหนึ่ง มหาบพิตร อริยสาวกย่อมเจริญเทวตานุสสติว่า ‘เทวดาชั้น จาตุมหาราชมีอยู่ เทวดาชั้นดาวดึงส์มีอยู่ เทวดาชั้นยามามีอยู่ เทวดาชั้น ดุสิตมีอยู่ เทวดาชั้นนิมมานรดีมีอยู่ เทวดาชั้นปรนิมมิตสวัตดีมีอยู่ เทวดาชั้น พรหมกายมีอยู่ เทวดาชั้นที่สูงกว่าชั้นพรหมนั้นมีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบ ด้วยศรัทธาเช่นใด จุติจากโลกนี้แล้วอุบัติในหมู่เทวดาชั้นนั้น ศรัทธาเช่นนั้น แม้ของเราก็มีอยู่ เทวดาเหล่านั้นประกอบด้วยศีลเช่นใด ... ประกอบด้วยสุตะ เช่นใด ... ประกอบด้วยจาคะเช่นใด ... ประกอบด้วยปัญญาเช่นใด จุติจาก

โลกนี้แล้วอุบัติในหมู่เทวดาชั้นนั้น ปัญญาเช่นนั้นแม้ของเราก็มีอยู่’ ดูก่อน มหาบพิตร สมัยใดอริยสาวกระลึกถึงศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และ ปัญญาของตนและของเทวดาเหล่านั้นอยู่เนือง ๆ สมัยนั้นจิตของอริยสาวก นั้นย่อมไม่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ถูกโทสะกลุ้มรุม ไม่ถูกโมหะกลุ้มรุม เป็นจิต ดำเนินไปตรงทีเดียวเพราะปรารภเทวดา ก็อริยสาวกผู้มีจิตดำเนินไปตรงย่อม ได้ความรู้แจ้งอรรถ ได้ความรู้แจ้งธรรม ได้ความปราโมทย์อันประกอบด้วยธรรม ผู้ได้ปราโมทย์แล้วย่อมเกิดปีติ ผู้มีปีติ กายย่อมสงบ ผู้มีกายสงบ แล้วย่อมเสวยสุข ผู้มีสุข จิตย่อมตั้งมั่น ดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกนี้ ตถาคตกล่าวว่าเป็น ผู้ถึงความสงบเงียบอยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังไม่สงบเงียบ เป็นผู้ ไม่มีความพยาบาท อยู่ในหมู่สัตว์ที่ยังมีความพยาบาท เป็นผู้ถึงกระแสธรรม เจริญเทวดานุสสติดูก่อนมหาบพิตร อริยสาวกผู้ได้บรรลุผล รู้แจ้งถึงคำสั่งสอนแล้ว ย่อมอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้เป็นส่วนมาก”

จบ อาหุเนยยวรรคที่ ๑

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมอาหุเนยยสูตร ๒. ทุติยอาหุเนยยสูตร

๓. อินทริยสูตร ๔. พลสูตร

๕. ปฐมอาชานียสูตร ๖. ทุติยอาชานียสูตร

๗. ตติยอาชานียสูตร ๘. อนุตตริยสูตร

๙. อนุสสติสูตร ๑๐. มหานามสูตร

๒. สาราณียวรรค

๑. ปฐมสาราณียสูตร

ว่าด้วยสาราณียธรรม ๖ ประการ

{๒๘๒} .[๑๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาราณียธรรม มี ๖ ประการนี้ ๖ ประการ คืออะไรบ้าง คือ

(๑) ภิกษุเข้าไปตั้งกายกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย <*> ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ธรรมแม้ข้อนี้ ก็เป็นสาราณียธรรม