พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · สาราณิยาทิวรรค
๑. สาราณิยสูตร ที่ ๑ เล่ม ๒๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในสาราณิยาทิวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ สาราณิยาทิวรรค สาราณิยสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๔๒๓–๔๒๕
๒. สาราณียวรรค
๑. ปฐมสาราณียสูตร
ว่าด้วยสาราณียธรรม ๖ ประการ
{๒๘๒} .[๑๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาราณียธรรม มี ๖ ประการนี้ ๖ ประการ คืออะไรบ้าง คือ
(๑) ภิกษุเข้าไปตั้งกายกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย <*> ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ธรรมแม้ข้อนี้ ก็เป็นสาราณียธรรม
- ๑สาราณียธรรม (หรือ สารณียธรรม) หมายถึงธรรมเป็นที่ตั้งแห่งความให้ระลึกถึง ธรรมเป็นเหตุ ให้ระลึกถึงกัน หรือหลักการอยู่ร่วมกัน (นัย ที.ม.อ. ๑๓๓-๑๓๔, องฺ.ฉกฺก.อ. ๙๗)
- ๒กายกรรมประกอบด้วยเมตตา หมายถึงพฤติกรรมที่แสดงออกทางกายด้วยจิตที่ประกอบด้วยเมตตา แม้วจีกรรม มโนกรรม ก็นัยนี้ สาราณียธรรม ๓ ข้อแรกแม้พวกคฤหัสถ์ก็สามารถปรับใช้ได้ เช่นกัน ตัวอย่างเช่น กายกรรมประกอบด้วยเมตตา ในฝ่ายภิกษุ ได้แก่ การบำเพ็ญธรรมคือ อาภิสมาจาริกวัตรให้บริบูรณ์ด้วยเมตตาจิต ในฝ่ายคฤหัสถ์ ได้แก่ การไปไหว้พระเจดีย์และต้นโพธิ์ การไปนิมนต์พระสงฆ์ การเห็นพวกภิกษุเข้ามาบิณฑบาตยังบ้านแล้วต้อนรับ รับบาตร ปูลาด อาสนะ และตามส่งกลับเป็นต้น วจีกรรมประกอบด้วยเมตตา ในฝ่ายภิกษุ ได้แก่ การบอก ให้ศึกษาพระบัญญัติว่าด้วยอาจาระ การบอกกัมมัฏฐาน การแสดงธรรม การบอกพระพุทธพจน์ คือพระไตรปิฎกแก่ภิกษุด้วยกันด้วยเมตตาจิต ในฝ่ายคฤหัสถ์ ได้แก่ ในขณะที่กล่าวด้วยเมตตาจิต ว่า ‘พวกข้าพเจ้าจะไปไหว้พระเจดีย์ จะฟังธรรม จะประพฤติสุจริต จะถวายปัจจัย ๔ แก่พระสงฆ์ในวันนี้ พวกท่านจงนิมนต์พระสงฆ์มาแล้วจัดแจงถวายภัตตาหาร’ ดังนี้เป็นต้น มโนกรรม ประกอบด้วยเมตตา ในฝ่ายภิกษุ ได้แก่ การที่ภิกษุลุกขึ้นแต่เช้าตรู่ทำการชำระสรีระและวัตรที่ ลานพระเจดีย์เป็นต้นแล้วนั่งในที่สงัดแผ่เมตตาจิตว่า ‘ขอให้พวกภิกษุในวัดนี้จงมีความสุข อย่าได้มีเวร อย่าได้เบียดเบียนกันและกันเลย’ ในฝ่าย่คฤหัสถ์ ได้แก่ การแผ่เมตตาจิตไปในภิกษุสงฆ์ว่า ‘ขอให้พระคุณเจ้าทั้งหลายจงมีความสุข ...’ ดังนี้เป็นต้น (องฺ.ฉกฺก.อ. ๙๗-๙๘)
- <๒> - ผู้รวบรวม
(๒) ภิกษุเข้าไปตั้งวจีกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วมพรหม จรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ธรรมแม้ข้อนี้ก็เป็นสาราณียธรรม
(๓) ภิกษุเข้าไปตั้งมโนกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วม พรหมจรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ธรรมแม้ข้อนี้ ก็เป็นสาราณียธรรม
(๔) ภิกษุไม่หวงกันลาภอันประกอบด้วยธรรม ได้มาแล้วโดยธรรม โดยที่สุดแม้เพียงอาหารในบาตร ไว้บริโภค แบ่งปัน กันฉันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้มีศีลทั้งหลาย ธรรมแม้ข้อ นี้ก็เป็นสาราณียธรรม(๕) ภิกษุถึงความเป็นผู้มีศีลเสมอกันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลังในศีลที่ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันกิเลสไม่จับต้อง เป็นไปเพื่อสมาธิ ธรรมแม้ข้อนี้ก็เป็นสาราณียธรรม(๖) ภิกษุถึงความเป็นผู้มีทิฎฐิเสมอกันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลังในทิฏฐิ <*> ที่ประเสริฐ เป็นเครื่อง นำสัตว์ออกจากทุกข์ นำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแก่ผู้ทำตามคำสอน ธรรมแม้ข้อนี้ก็เป็นสาราณียธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สาราณียธรรมมี ๖ ประการนี้แล”
- ๑ลาภอันประกอบด้วยธรรม ในที่นี้หมายถึงปัจจัย ๔ มีจีวรเป็นต้นที่เกิดขึ้นด้วยภิกขาจริยวัตรโดย เว้นมิจฉาอาชีวะมีการหลอกลวงเป็นต้น (องฺ.ฉกฺก.อ. ๙๘)
- ๒คำว่า ทิฏฐิ ในที่นี้หมายถึงสัมมาทิฏฐิ ความเห็นชอบที่ประกอบด้วยอริยมรรค (ที.ม.อ. ๑๓๘, องฺ.ฉกฺก.อ, ๑๐๓)
- <๒> - ผู้รวบรวม
๒. ทุติยสาราณียสูตร
ว่าด้วยสาราณียธรรม ๖ ประการ สูตรที่ ๒
{๒๘๓} [๑๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๖ ประการนี้เป็นที่ตั้งแห่งความ ระลึกถึงกัน ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความพร้อมเพรียงกัน เพื่อความเป็นอันหนึ่งอัน เดียวกัน ธรรม ๖ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ภิกษุในธรรมวินัยนี้เข้าไปตั้งกายกรรมประกอบด้วยเมตตา ในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ...
(๒) ภิกษุเข้าไปตั้งวจีกรรมประกอบด้วยเมตตาในเพื่อนร่วมพรหม จรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ...
(๓) ภิกษุเข้าไปตั้งมโนกรรมประกอบด้วยเมตตา ในเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลัง ...
(๔) ภิกษุไม่หวงกันลาภอันประกอบด้วยธรรม ได้มาแล้วโดยธรรม โดยที่สุดแม้เพียงอาหารในบาตร ไว้บริโภค แบ่งปัน กันฉันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ผู้มีศีลทั้งหลาย ...
(๕) ภิกษุถึงความเป็นผู้มีศีลเสมอกันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและลับหลัง ในศีลที่ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญญูชนสรรเสริญ อันกิเลส ไม่จับต้อง เป็นไปเพื่อสมาธิ ...
(๖) ภิกษุถึงความเป็นผู้มีทิฏฐิเสมอกันกับเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ทั้งหลายทั้งต่อหน้าและลับหลังในทิฏฐิที่ประเสริฐ เป็นเครื่องนำสัตว์ออกจากทุกข์ นำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบแก่ผู้ทำ ตามคำสอน ธรรมข้อนี้เป็นที่ตั้งแห่งความระลึกถึงกัน ทำให้
จบ ๑. สาราณิยสูตร ที่ ๑