โรหิตัสสสูตร ที่ ๒ เล่ม ๒๑

๖. ทุติยโรหิตัสสสูตร

ว่าด้วยโรหิตัสสเทพบุตรทูลถามปัญหา สูตรที่ ๒

{๔๖} [๔๖] ครั้งนั้นแล เมื่อราตรีนั้นผ่านไปแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อคืนนี้ เมื่อปฐมยามผ่านพ้นไปแล้วโรหิตัสสเทพบุตรมีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่วเข้ามาหาเราถึงที่อยู่ ครั้นแล้วอภิวาทเรา ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ถามเราว่า

‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่สุดของโลกซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่

ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัติ ใคร ๆ สามารถที่จะรู้ จะเห็น หรือจะบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทางหรือ’

เมื่อเทพบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว เราได้กล่าวว่า ‘อาวุโส ที่สุดของโลกซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัตินั้นเราไม่กล่าวว่าเป็นที่ที่ควรรู้ ควรเห็น ควรบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทาง’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเรากล่าวอย่างนี้แล้ว โรหิตัสสเทพบุตรได้ก่ล่าวว่า ‘น่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนัก พระพุทธเจ้าข้า ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระดำรัสนี้ได้แจ่มแจ้งว่า ‘อาวุโส ที่สุดของโลกซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัตินั้นเราไม่กล่าวว่าเป็นที่ที่ควรรู้ ควรเห็น ควรบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทาง’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญแต่ปางก่อน ข้าพระองค์เป็นฤๅษีชื่อโรหิตัสสะเป็นบุตรของนายบ้าน มีฤทธิ์

เหาะเหินเดินอากาศได้ ความเร็วของข้าพระองค์นั้นประดุจอาจารย์สอนยิง

ธนูผู้มีธนูเหมาะมือ ศึกษามาจนเชี่ยวชาญ ชำนาญมือ ฝึกปรือดีแล้ว เคยประลอง การยิงธนูมาแล้ว ยิงลูกศรขนาดเบาให้ผ่านเงาตาลตามขวางได้โดย

ไม่ยากเย็นเลย การย่างเท้าของข้าพระองค์นั้นประดุจจากมหาสมุทรด้านทิศ

ตะวันออกถึงมหาสมุทรด้านทิศตะวันตก ข้าพระองค์มาประสงค์อยู่แต่เพียงว่าเราจักบรรลุถึงที่สุดของโลกด้วยการเดินทาง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญถึง

ข้าพระองค์จะประกอบด้วยความเร็วและการย่างเท้าขนาดนี้ ถึงจะเว้นจาก

การกิน การขบเคี้ยว และการลิ้มรสอาหาร เว้นจากการถ่ายอุจจาระปัสสาวะเว้นจากการบรรเทาความเหน็ดเหนื่อยด้วยการหลับนอน มีอายุถึงร้อยปี มีชีวิตอยู่ถึงร้อยปี เดินทางตลอดร้อยปี ยังไม่ทันบรรลุถึงที่สุดของโลกเลยก็มาทำกาลกิริยาเสียในระหว่างกลางคัน

น่าอัศจรรย์นัก พระพุทธเจ้าข้า น่าแปลกใจนัก พระพุทธเจ้าข้า ที่

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสพระดำรัสนี้ได้แจ่มแจ้งว่า ‘อาวุโส ที่สุดของโลกซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติ ไม่อุบัตินั้นเราไม่กล่าวว่าเป็นที่ที่ควรรู้ควรเห็น ควรบรรลุถึงได้ด้วยการเดินทาง’

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อเทพบุตรกล่าวอย่างนี้แล้ว เราได้กล่าวว่า

“ดูก่อนอาวุโส ที่สุดของโลกซึ่งเป็นที่ที่สัตว์โลกไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย ไม่จุติไม่อุบัตินั้นเราไม่กล่าวว่าเป็นที่ที่ควรรู้ควรเห็น ควรบรรลุถึงได้ ด้วยการเดินทาง และเมื่อยังไม่บรรลุถึงที่สุดของโลก เราก็ไม่กล่าวว่าเป็นการทำที่สุดแห่งทุกข์ ก็แต่ว่าเราย่อมบัญญัติโลก เหตุเกิดแห่งโลก ความดับแห่งโลก และ

ข้อปฏิบัติเป็นเครื่องถึงความดับแห่งโลกไว้ในร่างกายประมาณวาหนึ่ง ซึ่งมี

สัญญาและมีจิตนี้เอง,

แต่ไหนแต่ไรมา ยังไม่มีใครบรรลุถึงที่สุดของโลกได้

ด้วยการเดินทาง และเพราะยังบรรลุถึงที่สุดของโลกไม่ได้

ความหลุดพ้นจากโลกจึงไม่มี

เหตุนั้นแหละ ผู้ที่รู้จักโลกแจ่มแจ้ง มีปัญญาดี ผู้

ถึงที่สุดของโลก อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว สงบระงับ รู้จัก

ที่สุดของโลกแล้ว จึงไม่ปรารถนาทั้งโลกนี้และโลกหน้า

๗. สุวิทูรสูตร

ว่าด้วยสิ่งที่ไกลกันแสนไกล ๔ อย่าง

{๔๗} [๔๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลแสนไกลกันมี ๔ อย่างนี้ ๔ อย่างคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ฟ้ากับแผ่นดิน นี้เป็นสิ่งที่ไกลแสนไกลกันประการที่ ๑

(๒) ฝั่งนี้กับฝั่งโน้นแห่งสมุทร นี้เป็นสิ่งที่ไกลแสนไกลกันประการ

ที่ ๒

(๓) ดวงอาทิตย์ยามขึ้นกับยามอัสดงคต นี้เป็นสิ่งที่ไกลแสนไกล

กันประการที่ ๓

(๔) ธรรมของอสัตบุรุษกับธรรมของสัตบุรุษนี้เป็นสิ่งที่ไกล

แสนไกลกันประการที่ ๔

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งที่ไกลแสนไกลกันมี ๔ ประการนี้แล,’

นักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่า ฟ้ากับดินไกลกัน ฝั่ง

สมุทรก็ไกลกัน ดวงอาทิตย์ส่องแสงยามอุทัยกับยาม

อัศดงคตก็ไกลกัน บัณฑิตกล่าวว่าที่ไกลกันยิ่งกว่านั้นก็คือ

ธรรมของสัตบุรุษกับธรรมของอสัตบุรุษ

การสมาคมของสัตบุรุษมั่นคงยืดยาว ย่อมเป็นอย่าง

นั้นตราบเท่าที่ยังคงอยู่ ส่วนการสมาคมของอสัตบุรุษ

ย่อมจืดจางเร็ว เพราะฉะนั้น ธรรมของสัตบุรุษจึงไกล

จากธรรมของอสัตบุรุษ